Кіріспе

Delosperma cooperi (син. Mesembryanthemum cooperi) – Оңтүстік Африкаға тән көп жылдық шағын өсімдік. Ол тығыз газонды құрайды және көптеген, ұзақ гүлдейтін гүлдерге ие. Оның биіктігі шамамен жетеді, жапырақтары сызықты, қарапайым және 1,5 дюймға дейін ұзарады, ал сабағы төмен қарай иілген болады. Бұл ет тәрізді тамырлар өсімдіктерге қандай да бір бұзылу болған жағдайда тез қалпына келіп, өсуіне көмектеседі.

Сипаттама

Гүлдер – бұл өсімдіктің ең жарқын ерекшелігі, көптеген қызыл, фуксия немесе қызғылт гүлдер шығарады, олар көбінесе бүкіл аумақты жабады, сондықтан "қызғылт кілемше" деген атау жиі қолданылады. Өсімдіктің тарамдалған сабақтары жайылып өседі, қарама-қарсы жапырақтары бар, олар ұзын және тар, ал сабақтарының ұштары 1-ден 10 миллиметрге дейінгі диаметрдегі көптеген жеке шағын гүлдерге толады. Бұл көптеген және ұзақ гүлдейтін гүлдер маусымнан қазанға дейін гүлдеп тұрады. Өсімдік күнге жақын, өте құрғақ және ыстық ортада жақсы өседі. Ол әртүрлі топырақ түрлеріне оңай бейімделеді, бірақ су тоқталып қалған жерлерде нашарлайды, сондықтан жақсы дренаждалған топырақтарды немесе тіпті тасты жерлерді артық көреді. Арканзас университетінің зерттеу және кеңейту бөлімі бұл өсімдіктердің табиғи ортасында шөптермен бәсекелеспейтінін, сондықтан олар негізінен құрғақ, тұзға төзімді, тасты жерлерде кездесетінін мәлімдейді. Нью-Мексико штаты университетінің кеңейту қызметінің мәліметінше, "мұз өсімдігі" деген атау олардың жапырақтарындағы көпіршік тәрізді түктердің болуына байланысты, олар жарықты шағылыстырып, сындырады, нәтижесінде мұз кристалдарына немесе кішкентай шыны мұздықтарына ұқсайды. Дегенмен, "мұз өсімдігі" деп аталатын көптеген басқа да сүректі өсімдіктердің жапырақтары тегіс және түксіз болады.

Өсіру және пайдалану

Оны Жерорта теңізі климатына ие аймақтарда өсіруге болады. Көптеген мұз өсімдіктерінен өзгеше, бұл түр суыққа төзімді, Денвер, Колорадо және Чикаго, Иллинойс сияқты жерлерде қыстаудан сәтті өтеді. Суық қыс мезгілінде жапырақтары қызыл түске боялады. Аз күтімді қажет етуіне байланысты, қалалық ортада және жоғары температуралы аймақтарда өсіруге қолайлы. Көбінесе кең, жапсарлы алқаптарда кездеседі. Сабақтары төмен қарай иілуі арқасында гүлшошалар мен террасаларға да сәйкес келеді. Көбейту үшін гүлсіз кесуді алып, бірнеше төменгі жапырақтарын жойып, содан соң сол топыраққа қайта отырғызу керек. Өсімдіктің құрамында DMT және 5 MeO DMT галлюциногендік химиялық заттары бар, оларды жапырақтардан бөліп алуға болады. Бұл химиялық заттардың концентрациясы жыл бойы ауытқиды. Жаз айларында 5 MeO DMT мөлшері артады, ал қыс айларында DMT мөлшері көбейеді. Оңтүстік Африкада Delosperma cooperi алкогольдік шарап – хади дайындау үшін қолданылады. Өсімдіктің тамыры ашыту процесіне қатысады, бірақ жапырақтары хади өндірісінің маңызды көзі болып табылады. Дәрілік қасиеттері бар деген пікірлер ғылыми дәлелдермен расталмаған. Ашыту процесінде өсімдіктің қатысуы химиялық құрамының өзгеруіне алып келеді, нәтижесінде қант қышқылға айналып, ішке қабылданғанда өте зиянды болады. Бұл өсімдікті банту және еуропалықтар сыра жасау үшін ашытқы ретінде де пайдаланады.