Кіріспе

Мұхаммед Аллал әл Фаси (علال الفاسي) (10 қаңтар 1910 – 13 мамыр 1974) – марокколық саясаткер, жазушы, ақын, пан-арабист және ислам ғалымы.

Жас кезі және жер аударылуы

Ол Фес қаласында дүниеге келді және әл-Қарауийин университетінде білім алды. Оның әкесі қади (судья) болса, ал оның білімімен айналысқан інісі Абдалла Әл-Фасси (1871-1930) болды. Көп жылдар бойы Абдеслам Сергини оның профессоры және ұстазы болды. Ол 1926 жылы, әл-Қарауийин университетіне қабылданғаннан кейін, французға қарсы саяси қызметін бастады, бұл оның 1927 жылы университеттен шығарылуына және француз отаршылдық әкімшілігінің шешімімен Фес қаласынан қуғынға ұшырауына себеп болды. Оны Таза қаласына жер аударып жіберді. Ол Зауия Насирияда оқуын аяқтады, бұл Зауия тарихи тұрғыдан интеллектуалдық күшімен және Мароккоға еуропалық басқыншылыққа қарсылығымен белгілі болды. 1931 жылы оған Феске қайта оралуға рұқсат берілді, ол қаладағы саяси агитациясын жаңартты және халықтың құрметіне бөленген ұлтшыл сөздерін айта бастады, бұл оның сөз өнеріне риза болған көпшілік арасында үлкен әсер етті. Бұл француз билігін 1933 жылы оны тағы да елден қууға мәжбүр етті, бұл жолы ол Женевада Ливанның саяси қайраткері Шакиб Арсланмен кездесті және Магриб аймағындағы тарихи еңбектеріне көмектесті. Арслан Швейцариядағы болашақ премьер-министр Ахмет Балафредж сияқты жас марокколық ұлтшылдармен байланыста болды, оған саяси ұйымдастыру туралы кеңес берді, көптеген саяси байланыстармен таныстырды және оның есімін әртүрлі журналистік мақалаларында және хаттарында жариялады. Аллал 1934 жылы Мароккоға оралды және Кутлат аль 'амал аль ватани (كتلة العمل الوطني), Comité d'Action Marocaine (CAM) және 1936 жылы Мароккодағы алғашқы жұмысшылар одағын құрды. Осы жылдың желтоқсан айында Рабаттағы француз колониалды резиденциясына ресми түрде бірнеше реформалар талабымен үндеу жолдады. Бұл француз билігін оның саяси ұйымының мүшелерін таратуға және қуғындауға мәжбүр етті. 1937 жылы ол Габонның Порт-Джентиль деген шағын қаласына жер аударылды, онда 1946 жылға дейін тоғыз жыл бойы тұрды, сол кезде сыртқы әлемдегі оқиғалар туралы ақпаратты аз алды. Ол жер ауда болған кезде, КАМ 1944 жылы Истиклал партиясы болып қайта аталды, ол Марокконың тәуелсіздігі үшін күресте Марокко Азаттық Армиясының (Джейш әл Тахрир) үлгісіне еліктеген ұлтшыл партия және жетекші күшке айналды, олар Франциядан тәуелсіздік алу үшін күресті.

Тәуелсіздік партиясы мен тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең

Ол 1950-ші жылдардың ортасында партиямен жол айырды, француз үкімшілігіне қарсы зорлықпен күрес жүргізген қарулы революционерлер мен қалалық партизандардың жағына шықты, ал ұлтшыл ағымның көп бөлігі дипломатиялық шешімді басымдыққа қойды. 1956 жылы Марокко тәуелсіздік алғаннан кейін, ол қайтадан партияға оралды және бұрын Мароккоға тиесілі болған аумақтарды қайтару қажеттігін "әл-Алам" газетінде баяндады. 1959 жылы солшыл UNFP "Истиқлол" партиясынан бөлініп шыққаннан кейін, ол партия төрағасы болды. 1962 жылы Марокконың Ислам істері министрі лауазымын қысқа мерзімге атқарды. 1963 жылы Марокко Парламентіне сайланды және "Истиқлол" партиясынан депутат болып жұмыс істеді. Одан кейін 1960-шы жылдар мен 1970-ші жылдардың басында оппозицияның жетекші тұлғаларының біріне айналды, патша Хасан II-нің парламенттік жүйені жойған конституциялық реформаларына қарсы күресті. Ол 1974 жылдың 13 мамырында Румынияға сапары барысында, Николае Чаушескумен кездесуге жоспарланған кезде жүрек талмасынан қайтыс болды.

Жеке өмір

Аллал әл-Фассидің екі қызы да Марокко саясатының көрнекті тұлғаларына үйленді: бұрынғы премьер-министр және ұзақ жылдар бойы "Истиқлал" партиясының бас хатшысы болған Аббас әл-Фасси, сондай-ақ бұрынғы министр және партия ішінде белсенді оппозициялық көзқарасын білдірген Мохамед әл-Уафа.