Кіріспе

2017 жылдан 2019 жылға дейін Алжирдің премьер-министрі

Ахмет Уяхия (2 шілде 1952 жылы туған) – алжирлік саясаткер, Алжирдің премьер-министрі қызметін төрт рет атқарған (1995–1998, 2004–2006, 2008–2012, 2017–2019). Кәсіби дипломат, ол Әділет министрі лауазымында да болды, сонымен қатар Демократиялық ұлттық жиналысын (РНД) құрушылардың бірі және партияның бас хатшысы болды. Батыс сарапшылары оны Алжир армиясына жақын және 1990-шы жылдардағы исламик радикалдарға қарсы азамат соғысында "тазалаушылар" тобының мүшесі деп санайды. Оуяхия президент Бутефликаның қайта сайланудан бас тартатынын жариялағаннан кейін 2019 жылдың наурыз айында премьер-министр қызметінен кетті, ал 2019 жылдың маусымында сыбайлас жемқорлыққа қатысты қылмыстар бойынша тұтқындалды. Кейін ол сотталды және қазір 19 жылға түрмеге отырған.

Ерте өмір және білім

Уяхия 1952 жылғы 2 шілдеде Алжирдің Кабилия аймағындағы Тизи-Узу провинциясындағы Буаднане ауылында дүниеге келген. Ол 1976 жылы бітірді және 1976-1978 жылдары Алжир Президентінің Ел Мурадия кешенінде әскери қызметін өтеді, онда ол баспасөз байланыстары тобының мүшесі болды. Бұл оған кейбір батыс елдерінің адам құқықтары жөніндегі ұйымдарынан сын туғызды.

Бірінші және екінші премьерлік

1995 жылдың желтоқсан айында Уяхия премьер-министр болып тағайындалды және 1998 жылдың желтоқсан айына дейін осы лауазымды атқарды, содан кейін 1998 жылдың желтоқсанында отставкаға кетті. Сондай-ақ, оппозициялық парламентарийлер Уяхияны 1997 жылғы сайлауда заңсыздықтар жасады деп айыптады. 2000 жылы Уяхия бұрын құрған Демократия үшін ұлттық жиналыс (РНД) партиясының Бас хатшысы болып сайланды. Уяхия 1999 жылдан 2002 жылға дейін Бутефликаның бірінші үкіметінде әділет министрі қызметін атқарды. 2002 жылдың маусым айында, 2002 жылғы парламенттік сайлауда РНД жеңілгеннен кейін Уяхия отставкаға кетіп, келесі үкіметте мемлекеттік министр және президенттің арнайы өкілі болып тағайындалды – бұл құрметті лауазым билік беру құқығын қамтымады. 2004 жылдың тамызында президент Бутефлика мен премьер-министр Али Бенфлис арасындағы саяси дағдарыстан кейін Уяхия екінші рет премьер-министр болып тағайындалды, осыдан кейін Бенфлис қызметтен алынды. Уяхия үш жыл бойы осы лауазымда қызмет етті. Ішкі баспасөз оның 2006 жылғы мамырдағы отставкасының себебі мемлекеттік сектордағы ереуілдерге қарсы шығуы, бәсекелес ФНЛ партиясы ұсынған жалақыны көтеру жоспарына қарсылығы және өнеркәсіптерді жекешелендіруді қолдауы салдарынан халық арасындағы беделінің төмендеуіне байланысты екенін қайта мәлімдеді.

Адам құқықтары

2005 жылдың маусым айында Уяхия өзінің үкіметімен мерзімізсіз жабылған "Әл-Жазира" телеарнасын "Альжирдің имиджін қаралауды ғана мақсат тұтқан арна" деп атады. Бұл арна жабылуға бір апта бұрын үкіметке сын айтатын бірнеше репортаж көрсеткен болатын. 1993 жылдан 2000 жылға дейін Альжирде 4000-ге жуық ер және әйел адам қауіпсіздік күштері ұстағаннан кейін күрт жоғалып кетті. Батыс елдерінің адам құқықтары ұйымдары Уяхияны жоғалып кеткендердің санын азайтумен айыптады және "соғылғандардың көп бөлігі іс жүзінде террористік топтардың құрамында болды" деген мәлімдемесіне сын танытты.

Қабылдық араласшы

Оуахия өзінің туған жері Қабилиден келген наразылық көшбасшылары мен үкімет арасындағы ұзақ жылдар бойы созылған дауды таратуға үлкен үлес қосты. 2005 жылы үкімет Қабили аймағындағы шиеленісті басу және аймақтық көшбасшылардың алаңдаушылықтарын жою үшін қадамдар жасады. Атап айтқанда, премьер-министр Ахмет Оуахия 2004 жылы үкіметтік қауіпсіздік қызметкерлерінің шабуылынан ауыр жарақат алған Аруш көшбасшысы Белайд Абрикамен бірнеше Қабили мәселесі бойынша келісімге келді. Бұл келісім экономикалық және әлеуметтік мәселелерді қамтыды және 2005 жылдың қараша айында аймақтық сайлаулардың өткізілуіне жағдай жасады. Оуахия оппозиция көшбасшыларымен бірнеше кездесулер өткізіп, бейбітшілікке шақыру үшін бербер тіліндегі БАҚ-қа жүгінді.

Үшінші және төртінші премьерлік

2008 жылдың басында халықаралық дипломатиялық кездесулерге белсенді қатысқаннан кейін, 2008 жылдың 23 маусымында Бутефлика Оуахияны қайтадан премьер-министр етіп тағайындады. Шетелдік және отандық баспасөз Оуахия мен Бутефлика арасындағы кейде шиеленіскен қарым-қатынасты, оның премьер-министрлік қызметімен үлкен айырмашылығы бар екенін атап өтті. Оуахияның өкілеттігі 2012 жылдың 3 қыркүйегінде аяқталды, оның орнына Абдулмалек Селлал тағайындалды. Бутефлика 2014 жылдың наурыз айында Оуахияны Президент Әкімшілігі Бас директоры, Мемлекеттік министр шенімен тағайындады. Оуахия 2017 жылдың 15 тамызында Абдельмаджид Теббунның орнын басып, қайтадан премьер-министр болып тағайындалды; ол 16 тамызда қызметке кірісті. 2018 жылдың қазан айында Оуахия Алжирде жұмыс орындарында бурка киюге тыйым салатынын мәлімдеді. 2019 жылдың наурыз айында Оуахия елдегі наразылықтардан кейін президент Бутефликаның қайта сайланудан бас тартатынын жариялағаннан кейін премьер-министр лауазымынан кетті. 2019 жылдың маусым айында Оуахия елдің жоғарғы соты тарапынан сыбайлас жемқорлыққа қарсы тергеу аясында тұтқындалды. 2019 жылдың желтоқсанында ол 15 жылға бас бостандығынан айырылды. 2020 жылдың наурыз айында апелляциялық сот оның жазасын 12 жылға бас бостандығынан айыруға өзгертті. 2021 жылдың 4 қаңтарында Оуахия Скигдадағы туризм саласындағы сыбайлас жемқорлық ісіне байланысты жеті жылға бас бостандығынан айырылды.