«Лүк Vân Тиен» – 19 ғ. вьетнамдық дастан, халықтық дәстүрлі құндылықтарды бейнелейді. Соқыр ақын Нгуен Динь Чиеудің туындысы, Вьетнам әдебиетіндегі маңызды шығарма.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Лун Вань Тьен туралы ертегі (傳蓼雲仙; Truyện Lục Vân Tiên) – 19 ғасырдағы вьетнам тіліндегі эпикалық өлең, соқыр ақын Нгуен Динь Чия (1822–1888) Чữ Ном әрпімен жазған. 2082 жолдық (қазіргі нұсқасы) шығарма – вьетнам тіліндегі ең танымал және ықпалды екі эпикалық поэманың бірі (екіншісі – Нгуен Дудың "Кьо әңгімесі"). Вьетнам қоғамы француз басқыншылығына қарсы тұрған кезде, Вьетнамның дәстүрлі моральдық құндылықтарын қайта бекіту арқасында халық арасында кең танылды.
The Tale of Lục Vân Tiên (傳蓼雲仙; Truyện Lục Vân Tiên) is a 19th century Vietnamese language epic poem written in vernacular Chữ Nôm script by the blind poet Nguyễn Đình Chiểu (1822–1888). The 2082 line (present version) work is one of the two most recognizable and influential epic poems in Vietnamese (the other being The Tale of Kiều by Nguyễn Du). Its reaffirmation of Vietnam's traditional moral virtues, at a time when Vietnamese society was facing the French invasion, had great popular appeal.
Сюжет
Лун Ван Тхеннің ағылшын тіліндегі ең жақсы тұжырымын профессор Джон С. Шефер "Лун Ван Тхен: оның бұрынғы мәтіндермен байланысы" атты эссесінде келтірген. Оның түйіндеуі мынадай:
Perhaps the best English language summary of Lục Vân Tiên is one given by Professor John C. Schafer in his essay "Lục Vân Tiên: Its Relation to Prior Texts." Here is his summary:
Әңгіме басталғанда, басты кейіпкер Лун Ван Тхен конфуциандық мектептегі мұғалімімен қоштасып, мандарин болу үшін емтихан тапсыру үшін астанаға жолға шығады. Жолда ол әдемі Кьо Нгуйет-Нганы ұрлап кеткен қарақшыларға тап болады. Тиен оны құтқарады, ал оның оған деген ризашылығы көп ұзамай махаббатқа айналады. Ол оған алғысын білдіре отырып, өлең жазады, содан кейін олар ажырасып кетеді. Нга әкесі ресми қызметкер болып табылатын Ха Кеге оралады және Тиеннің суретін салып, алысқа кеткен жарына сағынышын сақтау үшін пайдаланады; Тиен емтихан орталығына жол тартады. Жолда ол Võ Thể Loanның үйіне тоқтайды, ата-анасы оның қызын оған үйлендіруді жоспарлаған қыз. Ол Loanның ата-анасымен біраз уақыт өткізеді, олар жас талантты ғалымға қыздарының үйленуіне қуанышты екенін көрсетеді, содан кейін жолына жалғастырады. Саяхатында ол үш емтихан тапсырушымен кездеседі, олардың бірі адал дос болып шығады, ал екеуі қызғанышпен және кекшілдікпен толған жаман адамдарға айналады. Айыныштысы, Тиен емтиханға ешқашан жетпейді. Емтиханға кіре жатқанда, анасының қайтыс болғанын естіп, дереу үйге қайтып, оған жоқтау айту үшін кетеді. Қайтып келе жатқанда ол қатты ауырып, жылап әлсіреп, соқыр болып қалады. Соқыр және қорғанышсыз күйде елді аралап жүргенде, ол алдағыш болжаушылардың, емшілердің және сиқыршылардың жеңімпазына айналады, олар оны ақшасынан айырып алады. Бір қаһарлы емтихан алушы және оның болашақ туыстары оған одан да қатыгездікпен қарайды: Тиеннің талантына қызғанышпен қарайтын емтихан алушы оны өзенге итеріп жібереді, ал Тиеннің болашақ туыстары, олардың күйеуі болып соқыр, пайдасыз адамға тап боламыз деп қорқып, оны үңгірде өлуге тастап кетеді. Бірақ, баяндаушы оқырмандарына жиі еске салатындай, мейірімділік күштері ізгі адамдарды қорғайды. Достық өзен айдаһары Тиенді судан құтқарады, ал бір пери оны үңгірден шығарады. Ақырында, ағаш кесушінің көмегімен ол пагодаға жетеді, онда баяндаушы оған демалуға мүмкіндік береді және батыр қыз Нганың бақытсыздықтарын айтады. Тиенді құтқарып алғаннан бері оны сағынып жүрген Нга әкесінен (қате естігеніне байланысты) оның аурудан қайтыс болғанын біледі. Ол оның естелігінде мәңгі таза және адал болуға ант етеді. Оның антын орындау оңай емес, өйткені оның басқа да күйеушілер бар, олардың бірі, қабылдамағандықтан, Суа патшасына әсер етіп, Суа елін қастандықпен қорлаған Фиен патшасына сыйлық ретінде әйел ретінде ұсынуға тырысады. Нга екі қасиеттің бірін таңдауы керек: Тиенге адалдық, оны күйеуі ретінде қарастырады, бірақ олар ешқашан ресми түрде некеге тұрмаған, және оған шетелдік патшаның әйелі болуға бұйрық берген патшаға адалдық. Осы қиындықты шешуге шамасы келмеген ол Фиен жеріне алып бара жатқан қайықтан секіріп, өзін-өзі өлтіруге тырысады. Оны судан алып шығып, гүл бағына орналастырған мейірімділік буддалық құдайы (Гуанин, Phật Bà Quan Âm) құтқарады. Бақтың қарт күзетушісі онымен дос болады, бірақ оның ұлы (Бүй Ким) жақындағанда, ол қашып кетеді, ақырында мейірімді қарт әйелдің үйінде баспана табады. Содан кейін баяндаушы Тиеннің оқиғаларына қайта оралады, ол жақсы жағдайға ие бола бастайды. Алты жыл соқыр болғаннан кейін, оны түсінде сиқырлы дәрі-дәрмекпен толған ыдыс әкелген пери сауықтырады. Көзінің көру қабілеті қалпына келгеннен кейін, ол атақ пен бақытқа жетеді. Ол сабақтарын қайталап, емтихан тапсырады және ең жоғары бағамен өтеді. Патшаның өтініші бойынша ол О Куаға қарсы сәтті экспедицияға жетекшілік етеді, бұл көршілес халық Суа жерін қастандықпен қоршап келеді. Осы шайқастан кейін ол Нга бас сауғалаған қарт әйелдің үйіне тап болады. Олар қуанышпен кездеседі. Кейін олар бақытты некеде болады және Суа патшасы Тиеннің О Куаны қуып шығаруға көмектескеніне ризашылық білдіреді, ал өзі пагодаға зейнетке шығуға асығады, Тиенге таққа отыруға және елге билік етуге мүмкіндік береді. Бұл ағылшын тіліндегі түйіндеме "Тержімелеу – сатқындық" деген қағиданы дәлелдейді, өйткені бай егжей-тегжейлі мазмұны мен өлеңнің музыкасы жоғалады, сонымен қатар батыс тыңдаушыларында дұрыс бағалау үшін маңызды болатын кейбір алдыңғы мәтіндерді естеріне түсірмейді.
As the story opens, Lục Vân Tiên, the main character, says goodbye to his teacher at the Confucian school and sets off for the capital to take the examinations to become a mandarin. On the way he runs across some brigands who have kidnapped the beautiful Kiều Nguyệt Nga. Tiên rescues her and the gratitude she feels for him soon becomes mixed with love. To express her appreciation, she writes him a poem, but then they part. Nga returns to Hà Khê, where her father is an official, and draws a portrait of Tiên to help her remember her absent lover; Tiên continues on to the examination site. On the way he stops off at the home of Võ Thể Loan, a girl with whom his parents have arranged a marriage. After spending some time with Loan's parents, who seem pleased with the prospect of their daughter marrying the young talented scholar, he continues on his way. On his journey he meets three fellow examination candidates, one of whom turns out to be a loyal friend, two of whom become jealous and vindictive villains. Unfortunately, Tiên never gets to the examinations. When he is about to enter the exam, he hears that his mother has died and decides to return home immediately to go into mourning for her. During his return journey he becomes so sick and weak from weeping that he eventually goes blind. Wandering blind and unprotected around the countryside, he becomes an easy victim for deceitful fortune tellers, medicine men, and sorcerers who trick him out of his money. A villainous fellow examination candidate and his future in laws treat him even more cruelly: The examination candidate, jealous of Tiên's superior talent, pushes him into a river and Tiên's future in laws, afraid they will be stuck with a worthless blind man for a son in law, leave him to die in a cave. But, as the narrator frequently reminds his readers, the agents of mercy look after the virtuous. A friendly river dragon saves Tiên from drowning, and a fairy leads him out of the cave. Finally, through the help of a woodcutter, he ends up in a pagoda, where the narrator allows him to rest while recounting the misfortunes of the heroine Nga. Nga, still pining for Tiên ever since he gallantly rescued her, learns from his father (mistakenly as it turns out) that he has died from sickness. She vows to remain chaste and loyal forever in his memory. Keeping her vow is not easy because she has other suitors, one of whom, when spurned, seeks revenge by influencing the King of Sở to have her offered as a tribute wife to the King of Phiên, a country that has been harassing the country of Sở. Nga then must choose between two virtues: faithfulness to Tiên, whom she regards as her husband even though they were never formally betrothed, and loyalty to her King, who has ordered her to become the wife of a foreign king. Unable to resolve this dilemma, she attempts suicide by jumping off the boat taking her to the land of Phiên. She is saved by the Buddhist Goddess of Mercy (Guanyin, Phật Bà Quan Âm), who removes her from the water and places her in a garden of flowers. The aging caretaker of the garden befriends her, but when his son (Bùi Kiệm) makes advances, she flees, finally finding refuge in the home of a kind old woman. The narrator then returns to the adventures of Tiên, who begins to enjoy better fortune. After being blind for six years, he is cured by a fairy who visits him in a dream, bringing him a bowl of magic medicine. His sight restored, he begins his rise to fame and happiness. He reviews his lessons and takes the examinations, passing with the highest rank. At the King's request he leads a successful expedition against the Ô Qua, a neighboring people who have been harassing the land of Sở. After this battle he stumbles upon the old lady's home where Nga has taken refuge. There is a joyful reunion. Later they are happily married and the King of Sở, grateful for Tiên's assistance in driving out the Ô Qua, and himself eager to retire to a pagoda, allows Tiên to take the throne and rule the country. This summary in English proves the maxim "To translate is to betray," not only because the rich elaborating detail and the music of verse are lost but also because it fails to evoke in Western listeners certain prior texts a knowledge of which is essential to proper appreciation.