Кіріспе
Вьетнам ақыны (1766–1820) 16 ғасырдағы қытай тілінде жазған вьетнам ақыны, "Айқас әңгімелер" кітабының авторы. Нгуен Ду (3 қаңтар 1766 – 16 қыркүйек 1820), әдепті есімі То Ны, және өнер есімі Тан Хьен – аса танымал вьетнам ақыны және музыканты. Ол "Кьеның әңгімесі" эпостық поэмасын жазғанымен әйгілі.
the 16th century Chinese language Vietnamese poet, author of Strange Tales
Nguyễn Du (; 3 January 1766 – 16 September 1820), courtesy name Tố Như and art name Thanh Hiên , is a celebrated Vietnamese poet and musician. He is most known for writing the epic poem The Tale of Kiều.
Жастық шақ
Нгуен Ду 1765 жылы Бьч Кьоң қаласындағы бай отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Нгуен Нгийм Вьетнамның Ха Тинь провинциясы, Нги Сюань ауылында туған. Ол Ле әулетінің бұрынғы премьер-министрі Нгуен Нгиймнің жетінші баласы еді. Ду 10 жасында әкесінен, 13 жасында анасынан айырылды, сондықтан өмірдің көп бөлігін ағасы Нгуен Ханмен немесе інісі Доан Нгуен Туанмен бірге өткізді. 19 жасында (кейбір дереккөздер 17 жас десе де) Ду провинциялық емтиханды тапсырып, «tú tài» (бакалавр дәрежесі) атағын алды, бұл шамамен жоғары мектепті бітіргенмен теңестірілді. Бірақ Нгуен Ду заманында оқуға берілгендердің азайып, талаптардың күшейгеніне байланысты бұл атақ алу әлдеқайда қиын болды. Дудың анасы – әкесінің үшінші әйелі, ән салу және өлең жазу қабілетімен белгілі болған. Ол әнші болып жұмыс істеген, сол кезде бұл кәсіптің беделі төмен саналған. Ду талантын анасынан мұра еткен болуы мүмкін дейді. Ол дәстүрлі әндерді тыңдағанды ұнатқан, ал 18 жасында әншімен қашып кеткені туралы әңгімелер бар.
Ересектілік
Облыстық емтиханды тапсырғаннан кейін ол Корольдік (Триньх) әскерінде әскери кеңесші лауазымына тағайындалды. 1786 жылы Нгуен Хуэ (Тайсон үш бауырының екінші, ең қабілетті және танымал ағасы) Триньх иелерін жеңгеннен кейін Нгуен Ду Тайсон әкімшілігінде қызмет етуден бас тартты. Ол тұтқындалып, біраз уақыт ұсталды, содан кейін елдің солтүстігіндегі туған ауылына қайтып келді. Нгуен Ань 1802 жылы Тайсонды жеңіп, Вьетнамның барлық жерін бақылауға алғанда, Нгуен Ду оның әкімшілігінде қызмет етуге келісті (солтүстіктен келген көптеген мандариндер осыдан бас тартты, себебі мандарин бір ғана әулетке қызмет етуі керек деп есептелді). Алғашқыда ол бұрынғы әскери кеңесші лауазымына қайта тағайындалды, бірақ он жылдан кейін Қытайға елші болып жіберілді (1813). Қытайда ол «Кио» ертегісінің негізі болған Мин әулеті дәуірінен келген әңгімені тауып, аударды. Кейін Пекинге тағы екі дипломатиялық миссияға тағайындалды, бірақ соңғысына аттана алмай, ұзаққа созылған аурудан көз жұмды, ол емделуден бас тартқан болатын. Дудың әкесі Ле әулеті кезінде министр болған, ал оның отбасы олардың билігінде үлкен пайда көрген. Өмірінің көп бөлігінде Нгуен Ду Вьетнамның заңды билеушілеріне жасаған деп ойлаған опасыздығымен мазаланды, ол Нгуен әулеті кезінде лауазымға тағайындалған кезде осы қадамға барған еді.
Кионың әңгімесі
Кионың ертегісі (вьетнамша Truyện Kiều) бұрынғы қытай прозалық әңгімесі, Ким Вань Кио негізінде жазылған. Бұл шығарма автор псевдонімімен жазылған, себебі оқиға Конфуций моралінің негізгі принциптерін сынап тұрған. Бұл – қыздың отбасылық ар-ұятына адалдығынан айырылып, жарылқаған екі ғашықтың трагедиялық хикаясы. Вьетнамда бұл өлең соншалықты танымал және жақсы көріледі, кейбір адамдар бүкіл дастанды жатқа айта алады, тіпті бір қатесіз.
Қазіргі бейнелеу
2010 жылғы "Аждаһаның сарайындағы музыкант" фильмінде Куа Нгок Нгоан сомдаған рөл.