Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көне Египеттік билеуші
Ancient Egyptian ruler
the spaceflight concept
Ырсу ("өзін жасаған"; басқаша айтқанда Су) – Папирус Харрис I-де египеттік билікке номиналды түрде бағынған жергілікті билеушілер тобының бастығы болған шасуды белгілеу үшін қолданылатын есім. Он тоғызыншы және жиырмасыншы династиялар арасындағы ала-құлалық кезінде осы оқиғалар болған. Атының дұрыс оқылуы даулы, және бұл адамды жай ғана Су деп атаған болуы мүмкін. Ырсудың (немесе Судың) қатысқан оқиғалары Нил аңғарынан тыс, Египет империясының Азиялық территорияларында болған.
Irsu (, "he who made himself"; alternatively Su) is the name used in Papyrus Harris I to designate a Shasu who became overlord of a group of local rulers nominally under Egyptian control, at a time of unrest between the Nineteenth and Twentieth Dynasties. The reading of the name is contested and the man may instead have simply been called Su. The events in which Irsu (or Su) participated likely took place outside of the Nile Valley, in the Asiatic territories of Egypt's empire.
Мысырда
Ирсудың билікке келуі Он тоғызыншы династияның соңындағы Мысыр жағдайымен тығыз байланысты, онда Аменмессе мен Сети II арасында азаматтық соғыс болды, одан кейін экономикалық құлдырау орын алды. Сол кездегі оқиғаларды қазіргі заманғы түсіну, Папирус Харрис І-нің аудармасына көп тәуелді, бұл қиын міндет болып шықты. 1906 жылы Джеймс Генри Брестд құжатты аударғанда былай деп жазды:
Irsu's rise to power is closely related to the situation in Egypt proper at the end of the Nineteenth Dynasty, which saw a civil war between Amenmesse and Seti II followed by economic decline. Modern understanding of the events occurring at the time is heavily dependent on the translation of Papyrus Harris I, a task which has proven difficult. In his 1906 translation of the document James Henry Breasted writes
«Мен сіздерге халық патшасы болған кезімде жасаған игіліктерім туралы хабарлағым келеді. Мысыр елі сырттан құлап, әр адам өз орнынан қозғалды; олар көп жылдар бойы басшылыққа ие болған жоқ. Мысыр елі басшылар мен қала билеушілерінің қолында болды; үлкен-кішілі әркім көршісін өлтірді. Одан кейін бос жылдар келді, Ярсу деген сириялық олардың басшысы болды. Ол бүкіл елді өзіне бағындырып, серіктерін жинап, олардың мүлкін тонады. Олар құдайларды адамдарға айналдырды және храмдарда құрбандық шалынбады». Бұл аударма Ирсудың Мысырдың өзінде әрекет еткен болуы мүмкін екенін көрсетеді, сондықтан 2000 жылға дейін Канцлер Бей осы Ирсудың ықтимал кандидаты саналды. Алайда, Дейр-эль-Мединадан табылған және Сиптаның билік құрған бесінші жылымен даталанған IFAO Остракон № 1864 мынаны жазды: «Фараон, өмір, денсаулық, өркендеу, үлкен жау Бейді өлтірді». Канцлер Бей Ирсудан жылдар бұрын қайтыс болғандықтан, ол енді осы тарихи тұлғаға үміткер саналмайды.
Hear ye that I may inform you of my benefactions which I did while I was king of the people. The land of Egypt was overthrown from without, and every man was (thrown out) of his right; they had no chief mouth for many years formerly until other times. The land of Egypt was in the hands of chiefs and of rulers of towns; one slew his neighbor, great and small. Other times having come after it, with empty years, Yarsu, a certain Syrian was with them as chief. He set the whole land tributary before him together; he united his companions and plundered their possessions. They made the gods like men, and no offerings were presented in the temples. This translation leaves open the possibility that Irsu acted in Egypt proper and consequently Chancellor Bay was considered a plausible candidate for this Irsu until 2000. However, an IFAO Ostracon no. 1864 found at Deir el Medina and dated Siptah's fifth regnal year records that "Pharaoh, life health prosperity, has killed the great enemy, Bay". Because chancellor Bay died years before Irsu, he is no longer considered a plausible candidate for this historical figure.
Жады
Папирус Харис І оның билік кезеңін Мысырдың хаоста болған және храмдарға бағышталған құрбандықтардың қабылданбаған уақыты ретінде бейнелейді. Твосрет қайтыс болғаннан кейін Мысыр анархияға түсіп, көптеген храмдар Ирсудың азиялық жақтастарымен тоналыпты. Твосреттен кейін таққа отырған Сетнахтенің Слон аралындағы стеласында осы азиялық көтерілісшілерді қалай қуғандығы жазылған. Олар Мысырдан қашқанда, Мысырдан ұрлаған алтын, күміс және мыс заттарын тастап кетіп, олардың көмегімен Азиялықтардан қосымша күш жалдауды жоспарлаған еді. Бұл оқиғалардың естеліктері б.з.д. үшінші ғасырында грек-мысыр тарихшысы және жұбыншы Манетон тарапынан бұрмаланып айтылуы мүмкін. Ол Осарсеф есімді Гелиополис қаласынан шыққан мысырлық жұбыншының тері ауруымен ауырған азиялықтарды Мысырдан шығарып жібергенін мәлімдеді, бұл кейінде Моисейдің кітабындағы шығу туралы айтылған. С. Хаурет Ирсудың өмірінің Киелі кітаптағы Жүсіптің өміріне ұқсас екенін айтады. Томас Рёмердің жазуынша, кейбіреулер "Осарсеф – Ахенатонға қарсы айтылған есім; ал басқалары Жүсіп пен Озиристің бірігуі деп ойлайды".
Papyrus Harris I portrays his tenure in office as a time when Egypt was in chaos and temple offerings were denied to the gods. After the death of Twosret, Egypt seems to have fallen into anarchy, with many temples being looted by Asiatic followers of Irsu. Twosret's successor Setnakhte's Elephantine stele records how he expelled these Asiatic rebels who, on their flight from Egypt, abandoned much of the gold, silver and copper which they had stolen from Egypt, and with which they had intended to hire reinforcements among the Asiatics. It is possible that memories of these events were distortedly reported in the third century BCE by the Hellenistic Egyptian historian and priest Manetho, who claimed that a certain Egyptian priest from Heliopolis called Osarseph led leprous Asiatics out of Egypt, in an Exodus later reportedly that of Moses. C. Hauret suggests that Irsu's career also has a resemblance to that of the Biblical Joseph. Thomas Römer writes that some think that "Osarseph is a polemical name for Akhenaton; others think of a combination of Joseph and Osiris."