Кіріспе

VIII ғасырдағы итальяндық герцог Арехис II (сондай-ақ Арехис, Арихис, Арехис немесе Арегис) (шамамен 734 жылы туған – 26 тамыз 787 жылы қайтыс болған) – Оңтүстік Италиядағы Беневенто герцогы. Ол Беневентоның ықпалын Италияның Византия билігінде болған аймақтарына кеңейтуге ұмтылды, бірақ сонымен қатар солтүстік Италияны бағындырған Карл I-ге қарсы да қорғануға шаруа болды.

Шежіресі

Арехис ломбардтардың ұрпағы еді, олар VI ғасырдың соңында Италия жарым аралына шапқан. Ломбардтар Солтүстік Италияда патшалық құрды. Оның астанасы Павия қаласы болды, сонымен қатар Сполето және Беневенто деген екі тәуелсіз оңтүстік герцогтығы да оның құрамына кірді. Арехис герцог Лиутпрандтың ұлы еді, ол 758 жылы оның орнын басты. Арехис 774 жылы Ломбард патшалығы Ұлы Карлдың қолына дейін Беневенто герцогы атағын сақтап келді. Патшалық құлағаннан кейін Арехис Беневенто князі атағын қабылдады – бұл, әдетте, тәуелсіздік таныту мақсатында жасалған болса керек – және 787 жылы қайтыс болғанға дейін осы атақты қолдана берді.

Отбасы

757 жылы Арехис солтүстік Ломбард патшасы Дезидерийдің қызы Адельпергаға үйленді. Арехис Дезидериймен достық, бірақ көбінесе тәуелсіз қарым-қатынас орнатты. Бұл қарым-қатынас 774 жылға дейін сақталды, осы жылы Ломбард патшалығы франктарға бағынып, Дезидерий тақтан түсірілді. Беневент жұбайы бес бала өмірге әкелді: үш ұл және екі қыз.

Мәдениет саласы

Сегізінші ғасырдың стандарттары бойынша Адельперга мен Арехис мәдениеттің көрнекті демеушілері болды. Адельперга ломбардтардың көрнекті жазушысы Павел Диаконға "Historia Romana" еңбегін жазуды тапсырды, бұл Рим тарихының оқулығы орта ғасырдың қалған бөлігінде кеңінен қолданылды. Кейбір тарихшылар олар Павелдың одан да әйгілі "Historia gentis Langobardorum" еңбегін жазуды да тапсырған болуы мүмкін деп санайды, бірақ бұл нақты емес. Арехис қасиеттілердің қалдықтарын Беневентодағы жаңа салынған Санта-София шіркеуіне жеткізуді ұйымдастырды. Шіркеу қазірге дейін сақталған, бірақ көп рет қайта жаңартылған. Ол сирек кездесетін сегізінші ғасырдың фрескаларымен әсемделген. Арехис сонымен қатар Салернода жаңа сарай мен қамал салуға қаржы жұмсады. Арехис билік еткен кезеңде Салерно маңызды теңіз портына айналды. Монтекассино және Сан-Винченцо-аль-Волтурно сияқты ірі оңтүстік монастырлар да одан мол қайырымдылық алды.

Саяси қызмет

774 жылы Шарль Ұлы Солтүстік Италиядағы Ломбард патшалығын жаулап алғанда Арехис герцог болды. Арехис өзін Ломбардтардың патшасы етіп тағайындаған Шарльге мойынсұнудан бас тартса да, Беневенто көбінесе тыныш қалды. Сол жылы Арехис «Беневенто князі» атағын алды. Ол сондай-ақ бірнеше заң шығарды. Бұл екі әрекеті Шарльге қарсылық білдірудің ниетінен туған болуы мүмкін, өйткені осы уақытқа дейін тек Ломбард патшалары ғана заңдар шығарған. Шарль енді өзін Ломбардтардың патшасы деп жариялағандықтан, Арехис оның осы құқығын жоққа шығарды. 774 жылдың қараша айында, хан тағына шамамен отырғаннан кейін, Арехис II Кортизани және Баккари отбасыларының мүшелерін Биферно өзенінің орталық аймағын басып алуға жіберді, оларды сол аймалдағы патшалық биліктің ресми өкілдері – гестальдтар деп тағайындады. 776 жылы Арехис, мүмкін, Франк үстемдігін құлату мақсатымен Ломбардтардың құдайына қатысқан. Шарль Ұлы бұл көтерілісті сәтті басып тастады, ол көбінесе Фриулидің солтүстік-шығысында болды. Арехис көтеріліске көп көмектеспеген сияқты, сондықтан Шарль Ұлы Арехиспен күресудің орнына Альп тауларының солтүстігіне қайтуға мәжбүр болды. Географиялық қашықтық Арехисті тағы да франктардан қорғады. Арехистің Беневенто мемлекеті көршілес Византияның Неаполь герцогтығынан аумақтарды басып алуға тырысып, шайқасты жүргізіп отырды. Бірақ, шамамен 780-ші жылдардың ортасында Арехис Неаполь герцогымен «пакт» деп аталатын келісімге келді. Бұл келісімде жер иелену және дауларды шешу туралы егжей-тегжейлі шарттар қарастырылған. Бұл, Францияның қатеріне қарсы Беневентоны қорғау мақсатымен жасалған болуы мүмкін. Бұл 787 жылы Шарль Ұлы Оңтүстік Италияға жорық жасап, Беневенто княздығының маңызды қаласы Капуяны қоршаған кезде нақтыланды. Арехис Беневентоны тастап, өзінің жаңа орталығы – Салерно портына шегінді. Қысымға ұшыраған Арехис Франктардың билігіне мойынсұнды. Шарльдің өмірбаясын жазған Эйнхард өзінің «Vita Caroli Magni» еңбегінде былай деп сипаттады:

Жас қарағанда, Шарль Беневентоға билігін орнатуға ұмтылған сияқты көрінеді. Арехис салық төледі және оның бір ұлы Беневентоның адалдығының кепілі ретінде кепілге алынды. Франктардың ықпалы да ресми түрде көрініс тапты. Дәстүрлі түрде Беневенто алтын монеталар шығарып, қолданған, бірақ 787 жылы Беневенто монетаханасы күміс монеталар да шығара бастады. Жаңа монеталар Шарльдің Франк корольдығы шығарған монеталарға ұқсас болды. Жаңа күміс және дәстүрлі алтын монеталар, сондай-ақ Беневентоның құқықтық құжаттарында Арехиспен қатар Шарльдің есімі мен титулы да қолданыла бастады. Монеталар мен жарғылардағы атаулардың болуы саяси биліктің маңызды белгісі саналды. Алайда, Эйнхард Шарльдің жетістіктерін асыра бағалайды. Беневентодағы Франктардың ықпалы өте қысқа ғасырлық болды. 788 жылы Гримальдтың үлкен ағасы Ромуальд және Арехис қайтыс болды. Шарльмен кепілде ұсталған Гримальд III Беневенто князі болды. Шарль Гримальдты адалдық сертіне байланысты босатып жіберді. Гримальд уәдесін орындамады; шамамен 791 жылы ол өзін тәуелсіз деп жариялады және Франктарға қарсы сәтті қарсылық көрсетті. Гримальд кейінірек Франк үстемдігінен құтылуға тырысты, бірақ Шарльдің ұлдары, Италияның Пипин және Кіші Шарль 792 жылы оны мойынсұнуға мәжбүр етті.