Кіріспе

Блафф тармағы, ресми түрде 2011 жылдан бері Блафф желісі деп аталады, Жаңа Зеландияның Саутленд аймағында Инверкаргиллді Блафф портымен байланыстыратын темір жол желісі. Жаңа Зеландиядағы ең алғашқы темір жолдардың бірі болып 1867 жылы салынған және қазірге дейін жұмыс істеп келеді. Қазіргі кезде ол, көбінесе, ұзартылған өнеркәсіптік темір жол учаскесі ретінде пайдаланылады.

Құрылыс

Жаңа Зеландияның отарлануының алғашқы кезеңдерінде Блафф пен Инверкаргилл арасындағы қатынас кейде өтпеуге болатын батпақты жерлер арқылы жүзеге асырылды. Блаффқа (1917 жылдың наурыз айына дейін Кэмпбелтаун деп аталған) жол салуға 1859 жылы Отаго провинциялық кеңесі келісім берді, бірақ батпақ құрылысшылардың күшін басып тастады. 1861 жылы Саутленд провинциясы Отагодан бөлініп шықты, бұл инфрақұрылымдық шығындарға байланысты туындаған даулардың нәтижесі болды. Жаңа кеңес, Джеймс Мензис басшылығымен, жолға балама ретінде темір жол салуды қарастырды. 1862 жылдың қараша айында провинциялық кеңес «Блафф Харбор және Инверкаргилл темір жолын» салу туралы шешім қабылдады. 1863 жылдың 8 тамызында «Леди Баркли» – Жаңа Зеландияда бумен жүрген алғашқы локомотив, Инверкаргилл теңіз портындағы шағын учаскеде қозғалды. 1864 жылдың 18 қазанында Инверкаргилден Макареваға (қазір Охай тармағының бөлігі) дейінгі желі ашылды, ол темір рельстерге қарағанда арзан балама ретінде ағаш рельстерден салынды. Сол жылы Блаффқа дейінгі желінің құрылысы басталды. 1866 жылы Инверкаргилл-Макарева учаскесінде қолданылған ағаш рельстердің нашарлығы байқалды, соның салдарынан Блаффқа темір рельстерді қолдану және Макарева учаскесін темір рельстерге ауыстыру туралы шешім қабылданды. Бастапқыда салынуының қиын болмайтыны есептелген желі, көп ұзамай керісінше екенін көрсетті. Желі халықаралық стандартты өлшемде салынды, темір жол стандартты британдық әдіс бойынша жолды мүмкіндігінше тегіс ұстауға бағытталды. Инверкаргилл порты және кемежай аймағынан басталатын құрылыс көп ұзамай қиындықтарға тап болды, себебі Жаңа өзеннің сағасы арқылы тікелей маршрут қалың батпақты лайдан кейін тас пен қатты ағаш тіреулермен нығайтылуын қажет етті. Желі Клифтонға және жағдайы жақсарған жерге жетті, көтерілген құрылым Уайматуа ағынынан өтетін сағаның шығыс тармағының жағалауын айналып өтті. Аваруа жазығының басында тағы да батпақты жерлер кешігуге себеп болды, себебі үлкен бөгеттер мен үлкен көпірлерді салу қажет болды. Вудендегі үлкен қазбадан алынған топырақ, жолды тегіс ұстау үшін дамбаларды құруға көмектесті. Аваруадан кейін желі Блафф портының жоғарғы бөлігіне дейін оңай жетті, онда Оушен Бич мойнынан және Блафф түбегіне дейін желіні жүргізу үшін қымбат тас жолдар салынды. Қажетті материал жақын жердегі карьерден алынды. Құрылысқа көмектесу үшін Мокомоко шығанағына шағын тармақ желі салынды, онда жағалау кемелері жабдықты түсірді.

Даулы ашылу

Жол 1867 жылғы 5 ақпанда ашылды, себебі Саутленд провинциялық кеңесі осы жолды және солтүстікке қарай Макареваға (кейін Кингстон тармағының бөлігі) ағаш темір жол салудың жоғары құнынан туындаған банкротқа ұшыраған. Құрылыстың соңғы кезеңдерінде желі Гринхиллсте наразы мердігерлер тарапынан тоқтатылды, олар жоғарғы Блафф портынан төменге дейін желіні өткізген үлкен насиптерде атқарған жұмыстары үшін әлі де ақы алмаған еді. Жергілікті шериф желідегі барлық мүлікті тәркіледі, бұл – жалдаушының құқықтарын жүзеге асыру түрі, ол жұмысты аяқтауға мүмкіндік берді. 1865 жылғы Оңтүстік провинциялық қарыз туралы заң қабылдануы нәтижесінде туындаған қарызды Отаго провинциялық кеңесі және орталық үкімет бірлесіп өтеген кезде жағдай шешілді. 1870 жылғы 6 қазанда провинция қайтадан Отаго құрамына енді.

Кеу бағытын ауыстырып жіберу

Жаңа өзеннің жоғарғы сағасынан өтетін құрылыстар мен көпірлер желінің шөгуіне және жолаушылар үшін жағдайды қиындатуға себеп болды. Сондықтан, желіні сағаның жағалауымен бүгінгі Кринан көшесінен бастап, Кью Буш аймағынан өтетін Блуф тас жолына параллель, Клифтон станциясында қосылатындай етіп ауыру туралы шешім қабылданды. Бұл жұмыс 1872 жылы аяқталды. Бұл бағыт кейіннен болашақ Сивард Буш/Токануи тармақ желісіне тиімді болды, ол Инверкаргилл станциясынан Клайд-стрит станциясының оңтүстігіне дейін Блуф желісімен қатар жүрді, осы жерде екі желі бөлініп кетті. Осылайша, Клайд-стрит станциясынан екі бір рельстік теміржол өтті, бұл оны екі рельстік деп жаңылыстырды. Токануи тармағы жабылғаннан кейін, қатар жүретін желі пайдаланылмай қалды және жолды демонтаждау кезінде жұмыс пойыздары тармаққа кіру үшін Клайд көшесіне стрелкалар орнатылды. 100 жылдан астам уақыт бойында суды төгу және кең аумақты құрғату салдарынан портынан өту және Инверкаргилл кемежайынан көбісі қалған жоқ, бірақ көпірлердің негіздерінің бір бөлігі әлі де көрініп тұр.

Қайта өлшенді

1870 жылы орталық үкімет Жаңа Зеландия провинцияларынан темір жол құрылысын тиімді басқаруды өз қолына алды. Колониядағы барлық темір жол жүйелерін біріктіру және құрылыс құнын төмендету мақсатында ұлттық рельс ені тар ені ретінде белгіленді. Блафф тармағы 1875 жылдың 18 желтоқсанында бір күн ішінде осы енге ауыстырылды. Алғашқы стандартты рельс локомотивтері мен вагондары Блафф портына қайтарылды, содан кейін «Цезаревичке» тиеліп, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатына жіберілді, алайда локомотивтер мен вагондар соқпады, олар Батыс жағалаудағы Биг Бэйде жаза тұрды.

Мокомоко порты филиалы

Блафф тармағының құрылыс кезеңінде мердігерлер Инверкаргилл кемежайына шұғыл жабдықтамаларды жеткізудің қиынға соғатынын анықтады, себебі Жаңа өзеннің сағасы қауіпті құм сілтілердің пайда болуымен суға толу қаупі күшейді. Мердігерлер сағаның жоғарғы бөлігінде және оның айналасында құрылыс жүргізуде қиындықтарға тап болды, ал жабдықтарды ауданға жеткізу де мәселе тудырды. Сағаның аузында Мокомоко шығанағына орташа тереңдікте және ауа райынан қорғалған кіреберіс орналасқан. Жергілікті тұрғындар үшін шығанақ кіреберісінің шығыс жағында теңіз айлағы болды, және бір кезде ол Кемпбелтаун мен Инверкаргиллдің порты құру жоспарларына балама ретінде қарастырылған. Әлі толыққан жоқ Блафф магистралінен осы айлаққа дейін, екі жағында терең су өткізгіш каналдар қажет болатын үлкен қисықтан тұратын қосымша теміржол салуға шешім қабылданды. Түйіскен жерлер Аваруаға қарап тұрды, ал осы жердегі кішкентай флаг станциясы стрелкаларды басқарды. Бұл тармақ тек жабдықтау желісі ретінде ғана пайдалы болды, көбінесе Инверкаргиллге қауіпсіз сапар жасаудың орнына айлаққа тоқтаған шағын жағалау кемелерінен ғана жолаушылар тасымалданды. Блафф портындағы жаңа кемежай ашылғаннан кейін Мокомоко айлағы қолданудан шықты. Теміржол 1875 жылғы 18 желтоқсандағы рельс енін өзгерту күніне дейін сақталды, сол күні оны қайта жаңартудың орнына жабу туралы шешім қабылданды. Рельстер алынып, басқа жерлерде пайдаланылды. Құрылыстың екі жағындағы жақсы салынған су өткізгіш каналдардың арқасында, бастапқы маршрут әлі де көрінеді және Google Earth-те ескі айлаққа апаратын үлкен қисық түрінде оңай табуға болады, онда қазірге дейін тіректер сақталған.

Операция

Блафф өзін Саутленд аймағының порты ретінде орнықтырды және теміржол желісі кіріс және шығыс жүктерімен әрқашан қызу болды. Басты теміржол құрылыстары бастапқы қалалық кемежай орнының маңына салынды, ал қызмет көрсету жабдықтарының көп бөлігі 1956 жылдан салына бастаған және 1960 жылдың желтоқсанында ашылған жаңа, ірі Арал портына көшірілді. Контейнерлендіру енгізілгенде және жүк тасымалының бағыттары өзгергенде, Блафф контейнер порты ретінде дамытуға таңдалмады, бірақ ол және теміржол мұздатылған ет, жүн және ағаш ұны сияқты жүктермен үздіксіз жұмыс істеп келеді. Соңғы жылдары контейнер тасымалының белгілі бір деңгейі пайда болды, порт жылдам қозғалмалы крандар мен штабельдеу машиналарын сатып алды, ал теміржол Клифтон орналасқан ірі жеке контейнер таратқыш орталығынан контейнерлерді тасымалдауда маңызды рөл атқарады. 2016 жылы Инверкаргилл теміржол ауласының бос жатқан бөлігінде, Блафф желісіне кіреберіс жанында жаңа, портқа тиесілі көп түрлі тасымалдау орталығы құрылысы аяқталды. Порт компаниясы кемежайдан орталыққа жүк тасымалы үшін теміржолды пайдалануды басымдыққа қояды.

Станция

Уақыт өте келе барлық отарлық көлік құралдары сияқты, Блафф станциясы бастапқыда қарапайым 5-сыныпты станция ретінде салынды, бірақ Британ империясының ең оңтүстік теміржол станциясына лайық, Гордон Труп жобалаған екі қабатты әсерлі ғимаратқа айналды. Көп жылдар бойы бұл желіде жолаушылар трафигі жоғары болды, 1900 жылдың 1 қаңтарында Блаффта өткен регаттаға бір күні 12 000 жолаушы сапар жасады. Қазіргі заманғы автомобиль жолдарының дамуы және жеке көліктердің пайда болуы 1930 жылдардан бастап жолаушылар санын азайтуға себеп болды. 1929 жылы жолаушылар тасымалын жүзеге асыру үшін Клейтон булы теміржол вагоны пайдаланылды, бірақ 1930 жылы Ұлы депрессияға байланысты ол қызметтен алынды. 1950 жылғы ресми кестеге сәйкес, апта ішінде әр бағытта жеті рейс, жұма күні сегіз, сенбі күні бес және жексенбі күні бір рейс орындалды. Келесі жылдары бұл көрсеткіш күрт төмендеді, ал 1964 жылы апта ішінде әр бағытта бір ғана жолаушылар пойызы қатынайтын болды, ал демалыс күндері рейстер тоқтатылды. Қалған қызмет мектеп оқушыларына арналды, ол Блаффтан Инверкаргиллге таңертең жөнелді және кешке қайтып келді. 1967 жылы барлық жолаушылар қызметтері тоқтатылды. Станция 1970 жылы өрт салдарынан зақымданғанша ақаулы күйде қалды, содан кейін дереу бұзылып кетті. 1979 мен 1982 жылдар аралығында Кингстон Флайер Блаффқа кейбір рейстер орындаған кезде жолаушылар пойыздары қысқа мерзімге қайта іске қосылды.

Локомотивтер

Желіде пайдаланылған бу локомотивтері негізінен жеңіл U және Q класс локомотивтерімен, сондай-ақ WA, WF, F және D класс локомотивтері сияқты кішкентай танк локомотивтерімен шектелді. Блаффтағы айналу мүмкіндігінің жалғыз себебі – кемежайдың жеңіл теміржол көпірлерінің бөлігі болған "Y" конфигурациясы. Тек танк локомотивтері ғана кемежай жолдарында пайдаланылуы мүмкін еді, оларға вагондарды кеме крандарының астына тартуға мүмкіндік беретін капистандық жетегіш жүйе көмектесті, Блафф қалалық кемежайында ешқашан крандар болған емес. Кішкентай маневрлік локомотивтер Оушен Бич мұздатқыш зауытына вагондарды тасымалдауға да көмектесетін. Локомотивтер станция ауласының солтүстік жағында орналасқан қарапайым екі жолды депода қызмет көрсетілді, бірақ кемежайдағы маневрлік локомотивтерден басқа, таңғы сағат 5:00-де Инверкаргиллге бағытталған аралас пойызға тек бір магистральдық локомотив түнеуге қалды. 1960 жылдары Инверкаргилл мен Блафф арасындағы пойыздардың көпшілігі AB және JA класс локомотивтерімен жүргізілді, соңғылары мектеп пойыздарында қызмет етіп, тоқтағанша үнемі пайдаланылды.

Арал порты

1950 жылдардың басында Жаңа Зеландия зор экономикалық өркендеу кезеңін басынан өткізіп, елдің түкпір-түкпірінде жаңғыру жұмыстары жүргізіліп жатты. Саутленд ірі ауыл шаруашылығы экспорт өрісінің алдында тұрды, ал ескірген қала кемежайы теміржол трафигінің және оның салдарынан туған қарбалас кеме қатынасының үлкен жүктемесіне шыдамады. Кемежай басқармасы сол кездегі ең заманауи ірі көлемдегі ет жүктөө әдістерін қолдана алатын арал портын салуға шешім қабылдады. Бұл жаңа арал құрылысы 1955 жылы басталды. Аралға кең теміржол желісі салыну жоспарланған, және ол құрлықпен бірге жол және теміржолдан тұратын көпірмен (жол теміржолдың қасында) байланыстырылады.

Станциялар мен жұмыс орындары

1960 жылы Арал порты салынғаннан кейін, жаңа құрылыс берік негізге орналасқандықтан, ірі AB, J және JA магистральдық локомотивтері қолданылды. Жаңа портқа қарайтын бұрылыс нүктелері Инверкаргилл бағытында орналастырылды, бұл магистральдық пойыздың тікелей қатынасына мүмкіндік берді. Алғашқы қала станциясынан келіп-кеткен пойыздарды басқару үшін шағын сигналдық пост құрылды. Аралға жаңа Блафф станциясының қызметкерлері мен локомотивтер депосы, айналмалы үшбұрыш (түбіршік орнына) салынды. Мұнда дизельді Hunslet DSA кластық шонтерлер орналасқан, олар қала жағындағы теміржол аулаларын және енді Town Wharf деп аталатын аймақты да шонттеді. Магистральдық локомотивтер күнделікті соңғы пойызбен Инверкаргиллге қайта оралды. Үлкен Океан жағалауы мұздатқыш зауыты да Блаффтағы шонтерлермен жұмыс істеді. Аймақтағы басқа зауыттардан келген мұздатылған ет те порт арқылы тасымалданды, бұл тармақ үшін айтарлықтай теміржол трафигін жасады. Сол кездегі бірегей, кез келген ауа райында жұмыс істейтін ет тиеу құрылысы пойыздарды тікелей бес жолға орналасқан үлкен сарайға кіргізіп, жоғары орналасқан конвейерлік жүк тиегіштер арқылы мұздатылған өлекселерді вагондардан тікелей кемеге жеткізуге мүмкіндік берді.

Ұтымдылық

1989 жылы «Оушен Бич» мұздату зауыты жабылғаннан кейін және 1990-жылдары мұздатылған еттің ірі көлемде тасымалдану әдісі контейнерленуге ауысқаннан кейін, қала жағындағы теміржол участаларының көп бөлігі, соның ішінде ескі кемежай рельстері алынып тасталды. 1990 жылы Блаффтың басты көшесі – Гор көшесіндегі қоймаларға кіретін көптеген теміржол өткелдерінің соңғысы жойылды. Оңтүстікленд аймағы қой етінен сүт шаруашылығына көшкендіктен, теміржол көлігінің көлемі айтарлықтай төмендеді. Тасымалдау үлгілері де өзгерді, басымдық тауарлық тасымалдауға берілді. Қалалық станция аумағында Гор көшесі бойында орналасқан үлкен салқындатқыштарға қызмет көрсету үшін минималды рельстер қалды. Бұл «КивиРейл» желісінің оңтүстік ұшын да қамтиды. Ескі теміржол участаларын абаттандыру жұмыстары парктік аймақ құруға мүмкіндік берді. Қазіргі кездегі маңызды құрылымдар – станциялық тауар қоймасы және Гор көшесіндегі көптеген бұрынғы теміржол өткелдерін бейнелейтін вагон айналу платформасы. Кейбір рельстер ескі кіреберістерде сақталып қалған. «Айленд Харбор» локомотив депосы 1999 жылы жабылды, барлық маневрлеу және пойыз басқару Инверкаргилл қаласынан жүзеге асырылды. Локомотивтің бұрылу алабы да көп ұзамай қолданыстан шығарылды. 2000 жылы барлық жағдайға төтеп бере алатын ет тиеу нысандары тоқтатылғаннан кейін, теміржол инфрақұрылымы логтік және контейнерлік тасымалдауға бейімделді. 2010 жылы жаңа мемлекеттік қауіпсіздік заңдарына сәйкес, теңіз жағасындағы барлық теміржол қызметі тоқтатылды. 2016 жылы «Оушен Бич» мұздату зауытына теміржол қатынасы жойылды, бұл 1-ші мемлекеттік тас жолдағы деңгейлі өткелді жойды.

Қазіргі заманғы локомотив күші

Негізгі дизельдік күш 1960 жылдардың ортасында Блафф тармағына келді және 1970 жылға дейін бумен бірге желіде жұмыс істеді. Ауыр DG класындағы дизель локомотивтерімен сынақ жүргізілгеннен кейін, 1968 жылы енгізілген DJ класындағы локомотивтер, олардың төмен осьтік жүктемесі болғандықтан, қызметтерді олар атқарды. DE класындағы ауыр маневрлік локомотивтер жеңіл тасымалдау жұмыстарында да қолданылды. 1980 жылдардың соңында DJ класы алынғаннан және көпірлер нығайтылғаннан кейін DBR және DC класындағы локомотивтер пайдаланылды. DF және DX кластары үлкен пойызбен сирек келіп тұратын. DSA класындағы маневрлік локомотивтер 1988 жылға дейін маневр жұмыстарын жүргізіп келді, содан кейін екі қозғалтқышты, қуатты DSC класындағы маневрлік локомотивтер келді. Соңғы жылдары негізгі күш Инверкаргильде орналасқан жоғары қуатты DSG класындағы маневрлік локомотивтерге тиесілі, олар Аваруаның Уордс Кроссингтегі Balance Agri Nutri фосфат зауытына да қызмет көрсетеді.

2000-2010 жылдар

2000 жылы желі күнделікті басқару шығындарын үнемдеу үшін өндірістік шант статусына төмендетілді. Клифтоннан оңтүстікке қарай бір уақытта бір пойыздың қана жүруі қалыпты, бірақ Уордс Кроссингтегі өткізу тізбегі Жол қозғалысын бақылау арқылы екі пойыздың жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Уордс Кроссингтегі Фосфат зауытына кіретін теміржол өткелі әлі де жұмыс істеп тұр, регулярлы маневрлену жұмыстары жүзеге асырылуда. Бұл 1-ші мемлекеттік тас жолдағы ең оңтүстік теміржол өткелі. Инверкаргилл теміржол алаңының бір бөлігінде орналасқан жаңа құрлықтағы SouthPort көптүрлі контейнерлік терминалы желіге үлкен көлемде жүк әкелді. Желінің үнемі күтілуі, соның ішінде тіреулердің ауыстырылуы, қазір ауыр жүк вагондарының осы жолмен жүруіне мүмкіндік берді. Жолаушылар саяхаттары желіде әлі де жиі ұйымдастырылады, бірақ жолаушыларды қызмет көрсетуге арналған жабдықтар жоқ, сондықтан бу локомотивтерін бұру мүмкін болмайтындықтан, тендерлік жүк вагондарымен жұмыс істеу қажет. Қалай болғанда да, негізгі желіден солтүстікке қарай Блафф желісіне баратын кез келген пойыз Инверкаргилде міндетті түрде кері бұрылуы керек, себебі екі желіден келген пойыздар да солтүстікке қарай беттейді. Бастапқыдағы станциялар жабылудан басқа, желіде ірі қайта құру жұмыстарына қажеттілік болған жоқ, себебі оның 19 ғасырғы британдық теміржол құрылысының өте жақсы, болғанымен қымбат әдістерінің нәтижесі сақталған.