Кіріспе

Орталық Америка немесе Орталық Африкадан келген әртүрлі ағаш түрлерінің жолақты ағаштары, зебра ағашы деп аталатын өсімдіктер. "Зебра ағашы" деген атау бірнеше ағаш түрлерін және олардан алынған ағаштарды сипаттау үшін қолданылады. Зебра ағашы зебраның жолақтарын еске түсіретін ерекше суретімен ерекшеленеді. Бұл атау бастапқыда Орталық Америкаға тән Astronium graveolens ағашының ағашына қатысты қолданылған. 20-шы ғасырда зебра ағашының ең маңызды көзі – Microberlinia brazzavillensis, сондай-ақ "зебрано" деп те аталатын, Орталық Африкаға өсіп-өнім беретін ағаш болды. Басқа көздеріне: бразилиялық Astronium fraxinifolium, африкалық Brachystegia spiciformis, Тынық мұхиты Guettarda speciosa және азиялық Pistacia integerrima жатады. ТОК

Тарих

Зебра ағашы алғаш рет 1773 жылы британдық кедендік тізілімдерде тіркелген, сол кезде Москито жағалауынан (қазіргі Гондурас және Никарагуа республикасы) 180 дана зебра ағашы импортталған. Эдвард Лонг өзінің "Ямайка тарихы" (1774) еңбегінде былай деп жазады: "Қазіргі кезде жиһаз жасаушылардың арасында құрметке ие болған зебра ағашының түрі Москито жағалауынан Ямайкаға әкелінеді; ол өте әдемі түспен және бай өрнекпен ерекшеленеді".

Москито жағалауы 1786 жылғы Лондон конвенциясына дейін зебра ағашын тұрақты түрде экспорттап тұрды, одан кейін осы аймақтан британдық қоныс аурушылар қуылды. 18 ғасырға тән британдық дереккөздерде кездесетін тағы бір атау – пальмалетто немесе пальмалатта, бұл palo mulatto-дан алынған, ол ағашқа берілген жергілікті есім. 19 ғасырдың басында зебра ағашының тағы бір көзі Бразилияда табылды. Бұл Astronium fraxinifolium түрі Оңтүстік Американың солтүстігіне, әсіресе Бразилияның солтүстік-шығысына тән. Қазір Бразилияда ол "гонкало альвес" деп аталады, бұл португалша атау. Дегенмен, Еуропа және Америка нарықтарында оны әлі де зебра ағашы деп атады және ол шамамен 1810-1860 жылдар аралығында британдық жиһаз жасауда кеңінен қолданылды. 19 ғасырдың көп бөлігінде зебра ағашының ботаникалық жақтан қандай екені белгісіз болды. Ұзақ жылдар бойы ол Omphalobium lambertii DC. өнімі деп есептелді, кейін Connarus guianensis Lamb ex DC. және соңында Connarus lambertii (DC.) Britton деп жіктеліп қайта аталды. Connarus және Astronium ағаштарының ұқсастығына қарамастан, бұрынғысы сақталған жиһаздың ішінде анықталған жоқ. "Коннардың кейбір түрлері жиһаз жасауға қолданылатын ағашпен қамтамасыз етеді деген жарияланған мәлімдемелер күмәнді". 20 ғасырда Astronium түрлеріне қатысты "зебра ағашы" атауы қолданыстан шықты. Қазір бұл сөз көбінесе Африканың мүлдем басқа ағашы – Microberlinia brazzavillensis-ке қатысты, бірақ басқа да ағаштарға қолданылуы мүмкін, көбінесе Fabaceae тұқымдасына жатады, бірақ оған ғана шектелмейді, мысалы: Brachystegia spiciformis Goncalo alves.

Зебра ағашының өзі

Микроберлиния ағашы (зебрано деп те аталады) Орталық Африкадан (Габон, Камерун және Конго) импортталады. Ағаштың негізгі бөлігінің түсі – ақшыл алтын сары, ал қабық бөлігінің түсі өте ақ, одан қалың қоңырдан қараға дейінгі жіңішке жолақтар өтеді. Зебра ағашының түсі де әр түрлі ендегі қара қоңыр жолақтары бар ашық қоңыр болуы мүмкін. Оның ерекше, ауыспалы түсті үлгісін алу үшін көбінесе тік кесіледі. Бұл ауыр, қатты ағаш, құрылымы бірқалыпты емес, көбінесе өрілген немесе толқынды талшықты. Бұл ағаштың талшықтарының өрілуі, көптеген тропикалық ағаштар сияқты, оны өңдеуді қиындатады. Бұл сонымен қатар әсемдік үшін қолданылатын экзотикалық ағаш, оны қаптама, қабырға панельдері, арнайы жиһаз, жиһаз безендірулері, инкрустация, маркет, ерекше бұйымдар және айналдыру үшін шектеулі түрде пайдаланады. Оны кейде мылтық пен мылтықтың ағаш бөліктеріне немесе экзотикалық гитараларға да орнатады. Бұрын Cadillac және Mercedes Benz автомобильдерінде де қолданылған. Оның қаттылығының арқасында шаңғы және құрал саптарын жасауға да болады.