Кіріспе

Британдық азаматтық инженер Джеймс Медоуз Рендел (James Meadows Rendel) (1799 жылдың желтоқсаны – 1856 жылдың 21 қарашасы) – британдық азаматтық инженер.

Ерте өмір және мансап

Рендел – геодезист Джеймс Рендел немесе Рендел мен оның әйелі Джейннің, сәулетші Джон Медоустың қызының (1791 жылы қайтыс болды) ұлы болды; ол 1799 жылы Девон графтығының Океэмптон қаласының жанында дүниеге келді. Ол Тейнмут қаласындағы бір туысының диірмен жұмысына қатысты, ал әкесі оған азаматтық инженерияның негіздерін үйретті. Жасы жеткенде ол Томас Телфордтың бақылаушысы ретінде Лондонға кетті, ол оны Ранкорндағы Мерси өзені арқылы салынатын аспалы көпірдің жобалау жұмыстарына алды. 1822 жылы Плимут қаласына қоныстанды және Девонның солтүстігінде жолдар салуға кірісті. Оның әлі күнге дейін сақталған шағын жобаларының бірі – 1826 жылы Кингсбридж сағасындағы Боукомб бұлағы арқылы салынған көпір. 1824 жылдың тамызында ол Морли графының тапсырысымен Лайрадағы Плимут портының ішіндегі Плим сағасы Кэтвотер арқылы көпір салуға жұмысқа орналасты. Токтан зардап шегуден сақтану үшін ол жасанды негіз жасады. Көпірдің құны 27 126 фунт стерлингке бағаланды және 1827 жылдың 14 шілдесінде ашылды. Джон Реннидің 1819 жылғы Темза өзені үстіндегі Саутварк көпірін есептемегенде, ол сол кездегі ең ірі темір құрылыс болды. 1836 жылы Рендел оның құрылысын сипаттаған еңбегі үшін Азаматтық инженерлер институтынан Телфорд медалін алды.

Плимут серіктестігі

Көп ұзамай ол Плимут қаласында Натаниел Бердмормен серіктестік құрды және оның тәжірибесі тез өсті. 1826 жылы ол Кингсбридж, Девон маңында Боукомб көпірін салды, ол кезде гидравликалық қуат алғаш рет айналмалы көпірлерді жасау машиналарына қолданылды. 1831 жылы ол өзендерді бумен жұмыс істейтін тізбекті паромдар арқылы кесіп өтудің жаңа жүйесін енгізді, ал 1832 жылы Дартмутта Дарт өзенін кесіп өтетін жүзуші көпір салды. 1832 және 1834 жылдар аралығында Тамар өзені арқылы Торпойнт және Салташ қалаларында ұқсас жүзуші көпірлер салынды, бұл Девон мен Корнуолл арасындағы байланысты едәуір жеңілдетті. Осы жетістіктері үшін 1838 жылы Ренделге екінші Тельфорд медалі табысталды. Торпойнт паромдары әлі де жұмыс істейді, бірақ жаңартылған. 1836 жылы Вулстон, Гэмпшир және Саутгемптон арасындағы Вулстон паром ретінде ұқсас жүзуші көпір іске қосылды. Осы кезеңде Рендел Англияның оңтүстік-батысындағы порттар мен өзендер туралы есеп берумен де айналысты, осылайша гидравликалық инженерия саласындағы шеберлігін арттырды, ол оның даңқының негізгі себебі болды. 1829 жылы ол Корнуоллдағы Пар-Докста кейіннен салынған портты жобалады; 1835 жылы ол Буд портын, докын және Буд каналын жасады, ал 1836 жылы Брикшем портын және Торкуэйдегі жартасты жобалады. 1836-1837 жылдары ол Ұлы Батыс темір жолының терминалы ретінде Плимут қаласындағы Миллбей доктарын жобалады, кейіннен оны Изамбард Кингдом Брунел салды. 1843-1844 жылдары ол Девонда каналдар салдырды және Колчестер мен Арундел кеме жүру жолын салумен айналысты; 1844 жылы ол Суссекстегі Ньюхейвен мен Литтлхэмптон порттарын жақсартуды жобалады. Сонымен қатар ол Әскери-теңіз министрлігі мен басқа да мемлекеттік органдардың, сондай-ақ жеке компаниялардың тапсырысы бойынша теңіз құрылыстарымен айналысты. 1835-1837 жылдары ол Монтроз аспалы көпірін құлағаннан кейін жөндеуге қатысты. Ол жерде ол жолдың каркасын нығайту принципін енгізді. Осындай көптеген құрылымдардың қирауына себеп болған тербелістің алдын алу жүйесі олардың қауіпсіздігі үшін маңызды екені тез мойындалды.

Лондон тәжірибесі

1838 жылы Рендел Плимут қаласындағы Бердмормен серіктестігін тоқтатты және Лондонға көшті, бірақ негізгі жұмыстарын туған округі үшін атқаруын жалғастырды. 1841 жылы ол Плимут қаласындағы Миллбей пирсін салды – судың тереңдігіне байланысты қиынға соққан жұмыс. Осы жерде ол алғаш рет Холихед және Портленд порттарында қолданылған құрылыс әдісін енгізді. 1839 жылы ол Эксетер мен Плимут арасындағы Дартмур арқылы өтетін темір жол жобаларын дайындады. Ол кезде жеткілікті қаржы табылған жоқ, бірақ кейіннен И.К. Брунель балама жағалау жолын салды. 1843 жылы ол Бёркенхедтегі кемежайларға жоспар жасады және оларды парламенттік комиссиялар алдында жергілікті қарсы күштерге қарсы қорғады. Бәсеке ұзаққа созылды, ал үздіксіз еңбек Ренделдің өмірін қысқартты; оның жарияланған куәлігі сол кезеңдегі инженерлік тәжірибенің құнды тізімі болып табылады. 1844–53 жылдары ол Гримсбидегі кемежайларды салды; 1848–53 жылдары Лит кемежайларын кеңейтті; 1850–53 жылдары Мерсидегі Гарстон кемежайларын, сондай-ақ Шығыс және Батыс Үндістан және Лондон кемежайларын кеңейтті. Гримсби доктарының құрылысшысы ретінде ол W.G. Армстронгтың шлюз қақпаларын, шлюздерді, крандарды және т.б. жұмыс істеуге арналған гидравликалық машиналар жүйесін алғашқылардың бірі болып қолданды. Осы еңбегі үшін ол 1855 жылы Париж көрмесінде үлкен құрмет медалін алды. Әскери-теңіз министрлігі үшін ол 1845 жылы жоспарлады, содан кейін Холихедтегі пакеттік және баспаналық портын, ал 1847 жылы Портлендтегі баспаналық портын салды. Осы үлкен порттарды салу кезінде ол биік ағаш конструкцияларын пайдаланып, теміржол вагондарынан тік түсірілген тас блоктарын орналастырды және теңіз деңгейінен жоғары қабырғаларды рекордты жылдамдықпен тұрғызып, құрылыс кезінде теңіздің күшін азайтуға қол жеткізді. Бір апта ішінде 24 000 тонна (24 мың тонна) тас орнатылды. 1850 жылы ол Гернсидегі Сент-Питер портында жаңа порт салуға кірісті.

Өзендерді жақсарту

Рендел өзендерді жақсартумен шұғылданды. 1852 жылы сэр Уильям Кубитт және Ричард Джон Гриффитпен бірлесіп, Ирландиядағы артериялық дренаж жұмыстарын тексеріп, қазынаға есеп берді. 1855 жылы ол Инвернестегі Несс өзені арқылы аспалы көпірді аяқтады, ол Жоғарғы Шотландия жолдары мен көпірлері комиссарларының тапсырысы бойынша салынған еді. Оған шетелдерден де көмек сұрады. 1852–53 жылдары ол Генуя үшін доктар жобалады; 1853–55 жылдары Рио-де-Жанейро порты туралы баяндады; 1854 жылы ол Пруссия үкіметіне Жейд өзеніндегі Хеппенс портындағы теңіз базасы туралы есеп берді; ал 1854–55 жылдары Гамбург сенатының тапсырысымен Гамбургтен Куксхафенге дейінгі Эльба өзенін тексерді. Испания үшін ол Мадрид пен Овьедо арасындағы теміржол желісін және Эбро өзенін жақсарту жүйесін әзірледі. Англияда оның теміржол жұмыстары шектеулі болды, бірақ ол Биркенхед, Ланкашир және Чешир қосылыс теміржолын салды және Үндістанда Шығыс Үндістан және Мадрас теміржолдарының құрылысын басқарды. 1856 жылы ол жаңа Вестминстер көпірі туралы баяндады. Оның соңғы жұмысы Лондонның Сент-Джеймс паркіндегі әсем су арқылы салынған аспалы көпірдің жобасы болды. 1852 және 1853 жылдары Рендел 1824 жылы мүше болған Азаматтық инженерлер институтының президенті қызметін атқарды. Ол 1843 жылдың 23 ақпанында Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды және кеңеске мүшелікке өтті. Ол 1856 жылдың 21 қарашасында Лондонның Кенсингтон сарайының бақшасында қайтыс болды және Кенсал Грин зиратында жерленді.