Кіріспе

Американдық механик және өнертапқыш (1796–1859)

Уолтер Хант (29 шілде 1796 – 8 маусым 1859) – американдық инженер-механик. Еңбек жолында көптеген өнертапқыш ретінде танылды. Ол алғаш рет Нью-Йорк штатындағы зығыр және лен өндірісімен айналысатын механикалық жаңалықтарға қатысты. Нью-Йорк қаласына өнертабыстарын насихаттауға келгенде, ол бүкіл Америка Құрама Штаттарында қолданылған трамвай қоңырауын ойлап табуға кірісті. Бұл оны қауіпсіздік инесі және тігін машинасы сияқты басқа да пайдалы заттарды ойлап табуға әкелді. Ол қайталанатын мылтықтың және қаламсаптың алғашқы нұсқасын жасады. Оның жиырмаға жуық өнертабысы бүгінде ол патент алған түрінде қолданылуда. Көптеген пайдалы және жаңашыл туындыларына қарамастан, ол байымады, себебі патенттік құқықтарының көп бөлігін болашақ роялтисіз, арзан бағамен басқаларға сатты. Басқалар оның қауіпсіздік инесінен миллиондаған доллар тапты.

Ерте өмір және білім

Уолтер Хант 1796 жылдың 29 шілдесінде Нью-Йорк штатының Льюис округіндегі Мартинсбург қаласында дүниеге келген. Ол Шерман Хант пен Рейчел Ханттың тұңғыш баласы еді. Оның он екі бауырласы болған. Хант бала кезінде бір бөлмелі мектепте білім алды. Ол денелі, бойы ұзын, жіңішке және қызғылт бетті болған. 1814 жылы Полли Лукске үйленді, олардың төрт баласы болды. Хант колледжді бітіріп, 1817 жылы 21 жасында дипломдық шебер (masonry) дәрежесін алды.

Орта өмір сүру мерзімі

Хант 1826 жылы өзінің бір өнертабысына қаржы алу үшін Нью-Йорк қаласына сапар шекті. Сол жерде ол атпен жүргізілетін карета балаға шауып өткен оқиғаға куә болды. Осы жағдай оны металл қоңырау ойлап табуға ынталандырды. Қоңырауды соққымен іске қосып, жүргізуші аттың бауларын жібермей, аяғымен басқаруға болатын еді. Хант өзінің жаңа өнертабысына 1827 жылдың 30 шілдесінде патент алды. Ол көптеген әлеуетті сатып алушыларға өзінің идеясын ұсынды және ақыры аяқпен басқарылатын коуч дабылдық механизмін Кипп пен Браун атты пошта операторларына сата алды. Ханттың бұл жаңалығы көп ұзамай қаланың барлық атпен жүргізілетін қоғамдық көліктерінде қолданысқа енді.

Өнертабыстар

Хант өте көп өнертабыс жасаған адам болды. 1827-1830 жылдары жылжымайтын мүлік саласында тамақ асырып өтіну кезінде, ол өрт сөндіру машинасы, қатты көмірмен жағатын пештерді жетілдіру, алғашқы үй пышақ торы және мейрамханадағы бу үстел құрылғысын ойлап тапты. Сонымен қатар, ол Винчестердің қайта зарядталатын мылтығының алғашқы нұсқасын және 20-шы ғасырда қолданылған американдық қаламның негізін жасады. Одан басқа, Хант зығыр иіру станогы, жақсартылған май шам, жасанды тас, алғашқы айналмалы көше сыпыру машинасы, пошта сұрыптау машинасы, велосипедтер және мұз аралау машиналарын да ойлап тапты. Ол көптеген өнертабыстарының маңыздылығын оларды жасағанда түсінбеді және патенттік құқықтарының көп бөлігін басқаларға арзан бағаға сатты, нәтижесінде өзі көп пайда көре алмады. 20-шы ғасырда оның көптеген патенттелген құрылғылары күнделікті қолданыстағы кең таралған өнімдерге айналды.

Тігін машинасы

Ол алғашқы заманауи тігін машинасының авторы болды. Ол тігу үшін екі жіпті пайдаланатын құлып тігісін қолданатын механикалық құрылғыны бастапқыда патенттемеді. Оның ерекшелігі – ине ұшында көзі бар және екі жіпті қолдану болды, мұнда бір жіп екінші жіптің өрілген ілмегінен өтіп, екеуі де бірігіп тігіс түзеді. Бұл жаңалықтың мәні – инженер немесе өнертапқыш алғаш рет қолмен тігілген тігісті көшірмей, екі жіпті біріктіріп тігіс жасады. Ол сол кезде революциялық болған тігін техникасын пайдаланды. Иненің көзі ұшына жақын орналасқан және дірілдейтін қолмен жұмыс істеді. Матаның астында жіп арқылы ілмек пайда болды, одан екінші жіп оралған шатл алға-артқа жылжып, тігісті біріктірді. Хант жұмыс істеп тұрған моделін ешкімге көрсетпей-ақ аяқтады. 1834 жылы Хант патенттік құқықтың жартысын кәсіпкер және темірші Джордж А. Ароузсмитке сатты, бірақ ол оны сатуға шығармады. Оның орнына, Ханттың ағасы Адонирам Ханттың ағаш үлгісін темірден қайта жасады. Адонирам шебер механик болғандықтан, ағаштан жасалған түпнұсқа үлгіні дәл көшірді. Бұл жақсырақ жұмыс істеді, себебі матаның өтуіне кедергі келтіретін ағаш сынықтары болмады. Ароузсмит тігін машинасына патент алуға қызығушылық танытпады және бұл қадамды кейінірек жасауға шешім қабылдады. Ол патент алудан бас тарту себебін былай түсіндірді: 1) ол сол кезде басқа істермен айналысып жүрген; 2) патентті тіркеу үшін қажетті суреттер мен құжаттарды дайындауға кеткен шығын оның қаржылық мүмкіндігіне сай келмеді; және 3) жаңа тігін машинасының өндірісін іске қосу қиындықтары, себебі тігін машинасы бизнесін бастау үшін екі мың (1834 жылғы 2000 доллар бүгінгі күнгі шамамен <есептелген сомаға> тең) немесе үш мың (1834 жылғы 3000 доллар бүгінгі күнгі шамамен <есептелген сомаға> тең) доллар қажет болды. Егер ол 1835 жылдың желтоқсанында және 1836 жылдың қаңтарында көптеген ұлттық газеттерде жарияланған «Машинамен тігу» деген мақаланы оқыған болса, онда ол дереу патент алуға өтініш берген болар еді, себебі мақалада Рочестердегі механик киім тігуге арналған машина ойлап тапқандығы және ол болашақта саусақтар мен тығындардың орнын басатындығы жазылған. Хант сол кезде тігін машинасына патент алуға тырыспады, себебі ол бұл жағдай тігінші әйелдердің жұмыссыз қалуына себеп болады деп уайымдады. Тарихқа сүйенсек, оның әйелі мен қызы оған тігін машинасының саудасын жүргізуге қарсы болды. Ханттың қызы Каролина он екі тігінші әйел жұмыс істейтін корсет тігу шеберханасын басқарды және олардың, сондай-ақ басқа мыңдаған тігінші әйелдердің мүддесін қорғады. Хант 1834 жылғы тігін машинасына алғашқы өтінішін 1853 жылдың 2 сәуірінде тапсырды. Жоғарғы Соттың мәліметтері Ханттың өнертабысы Хоу машинасынан бұрын жасалғанын көрсетсе де, Патент бюросы Ханттың бұрыннан бар екенін анықтады, бірақ оған патент берілмеді. Себебі ол Хоудың өтінішіне дейін патентке қажетті құжаттарды толтырмаған және 1830-шы жылдардағы тәжірибелік жобалаудан бас тартқан. Хант өзінің өнертабысы үшін көпшіліктің құрметіне ие болды, алайда Хоудың ресми патенты құжаттарды рәсімдеу мерзіміне байланысты заңды күшінде болды. Исаак Сингер тігін машиналарына қатысты патенттік дауды реттеу үшін 1858 жылы Хантқа 50 000 доллар (1858 жылғы 50 000 доллар бүгінгі күнгі шамамен <есептелген сомаға> тең) төлеуді ұйымдастырды, бірақ Хант Сингер келісімді аяқтамас бұрын қайтыс болды.

Қауіпсіздік пернесі

Хант өзінің ең танымал өнертабысы – қауіпсіздік инесіне көп мән бермеді. Ол оның патентын 400 долларға (1849 жылғы 400 доллар шамамен соңғы жылдары <есептелген сомаға> тең) W R Grace and Company компаниясына сатты, 15 доллар қарызы бар суретшіге төлеу үшін (1849 жылғы 15 доллар шамамен соңғы жылдары <есептелген сомаға> тең). Оның өнертабысы бұрынғы киімдерді бір-біріне бекіту тәсілін жақсартты, себебі ол қорғаныш құлыппен ("D") және ұштығында серіппелі кернеуі бар оралған сымнан жасалған ("B") конструкциямен, сондай-ақ тігіс аяғында ("A") қорғаныш құлыпта ұстап тұру үшін жабдықталған болатын. Негізгі дизайны Хант бұл құрылғыны XIX ғасырда ойлап тапқан кездегідей, ХХ ғасырда да өзгермеді және қазір арзан бағада өндіріледі. W R Grace and Company компаниясы осы өнімнен миллиондаған доллар пайда тапты.

Басқа өнертабыстар

Ханттың танымал өнертабыстарының бірі – қағаздан жасалған көйлек жағасы. Бұл жолы ол патенттелген дизайнын сатты және авторлық төлем алуға келісті, бірақ бұл өнім ол қайтыс болғаннан кейін ғана танымал болды. Хант өзінің өнертабыстарына патент алу үшін, бұрын Патент бюросында жұмыс істеген, сертификатталған патенттік адвокат Чарльз Графтон Пейджтің заңдық қызметтері мен патенттік зерттеулерін жиі пайдаланды. Оның өнертабыстары кең ауқымды салалар мен тақырыптарды қамтыды. Ханттың шамамен жиірме өнертабысы бүгінгі күнге дейін, жүз жылдан астам уақыт бұрын ол жасаған түрінде қолданылып келеді. Ханттың маңызды өнертабыстарының кейбіреуі төменде патенттік суреттерімен бірге көрсетілген.

Кейінгі өмір және өлім

Хант өмірінде көптеген пайдалы, күнделікті қолданысқа жарамды өнертабыстар жасады, алайда олар оған тәуелсіз байлық әкелген жоқ. Ол 1859 жылдың 8 маусымында Нью-Йорктегі жұмыс орнында пневмониядан қайтыс болды. Оның қабірі Хоудың ірі бюст монументінен шамамен жүз фут қашықтықта, кішкентай қызыл гранитті тік бұрышты тақтамен белгіленген.

Мұра

Хант 2006 жылы қауіпсіздік шпилькасын ойлап тапқаны үшін Ғалымдар даңқы залына енгізілді. Ханттың көптеген өнертабыстары бүгінде қолданыста және олар жүз жылдан астам бұрын патенттелген кездегідей жұмыс істейді. Қауіпсіздік шпилькасы мен тігін машинасынан басқа, олардың ішінде әр қимылдағанда бөтелкеден шығатын сұйықтықтың мөлшерін реттейтін құрылғы, бөтелке тығыны, белбеулер мен сүйекбауларды бекітуге арналған серіппелі құрылғы және шеге жасау машинасы бар.