Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістандық белсенді Аруна Рой (туған аты Джаярам, 6 маусым 1946 жылы туған) – үндістандық әлеуметтік белсенді, профессор, кәсіподақ ұйымдастырушысы және бұрынғы мемлекеттік қызметкер. Ол Үндістан әйелдерінің ұлттық федерациясының президенті және "Маздор Кисан Шакти Сангатан" ұйымын құрған адам.
Indian activist
Aruna Roy (née Jayaram, born 6 June 1946) is an Indian social activist, professor, union organiser and former civil servant. She is the president of the National Federation of Indian Women and founder of the Mazdoor Kisan Shakti Sangathan.
Ерте өмір және білім
Аруна 1946 жылғы 6 маусымда Үндістанның Тамил Наду штатындағы Ченнаи қаласында (сол кезде Ченнаи Мадрас деп аталып, Британдық Үндістанның Мадрас президенттігінің бір бөлігі болды) дүниеге келді. Оның ата-анасы Хема мен Э. Д. Джаярам, тамил брахмандар отбасынан шыққан. Арунаның өскен отбасы сол заманға сай емес, ерекше болды және бірнеше буынды қамтитын мемлекеттік қызмет тарихына ие болды. Олар каста мен дінге қатысты консервативтік көзқарастарды қабылдамады және теңдік принциптерін ұстануымен белгілі болды. Оның барлық әдепкі аталары жоғары білімді, олардың арасында инженер, судья және заңгер болды. Әсіресе, отбасының әйелдері оған үлгі-өнеге болды. Оның анасының анасы білімді әйел болған және кедей қоғамдар арасында ерікті түрде әлеуметтік жұмыстармен айналысқан. Ол дәстүрлі тамил брахман отбасында туған және мәйектің (лепра) науқастарымен жұмыс істеуге бекінген. Оның анасының әкесі инженер болған, сонымен қатар әлеуметтік жұмыстармен айналысып, кедей балаларға қолжетімді болу үшін өз қаражатымен басып шығарған және таратып берген оқулықтарды жазған. Арунаның анасы Хема алдыңғы қатарлы мектептерде оқыды, онда физика, математика, классикалық санскрит және спортта өте жақсы нәтижелер көрсетті. Ол сонымен қатар бірнеше тілдің әдебиетін жақсы білген және виенамен музыкалық орындауларға қатысқан. Хема мен Джаярамның некесі қалыпты болмады, себебі Хема 25 жасқа толғанға дейін үйленбеді, ал Джаярам басқа бір кіші кастаға жататын. Ол Шантиникетанға жіберілді, кейін заңгер мамандығын меңгерді. Ол және оның бауырлары сыншыл ойлауға тәрбиеленді, этникалық, касталық немесе әлеуметтік теңсіздікке қатысты кез келген түрдегі көзқарастың болуына қарсы ескертілді және олардың әлеуметтік жағдайына қарамастан, адамдарға құрметпен қарауға үйретті. 1967 жылы, 21 жасында, ол Үнді әкімшілік қызметіне қатысу үшін қиын емтиханды тапсырды, сол кезде іріктеу көрсеткіші 0,1% -дан төмен болды және сәтті үміткерлердің арасында әйелдердің саны аз болды. Аруна 1970 жылы Дели университетінің студенті Санжит Ройға үйленді. Ол жемқорлықтың тек пара алу түрінде ғана емес, сонымен қатар шешім қабылдау кезінде де орын алатынын айтты және ұйымның үш негізгі мәселесін анықтады: біріншісі – «адамдардың өміріне зиян келтіретін» саясат немесе шешімдер бойынша этикалық келіспеушілікке жол бермеу, екіншісі – саясаткерлердің немесе тіпті бюрократиядағы басқалардың заңсыз әрекеттерін жоюдың жағымсыз салдары және үшіншісі – кез келген жағымсыз әсеріне қарамастан бұйрықтарды орындау қажеттілігі. Ол институттың элиталық көзқарасты дамытқанын, оларға жоғары лауазымдар қуатты саясаткерлермен байланыста болғандықтан берілгенін және ең мұқтаж адамдарға, мысалы, кедейлерге көмек көрсетуге аз көмектескенін айтады. Институт дұрыс бағытта қозғалмайтынын және иерархия барлық наразылық пен қарсылықты басып тастағандықтан, оны іштен өзгерту мүмкін емес екенін түсініп, ол ақыры мемлекеттік қызметтен кетуді шешті. Бірақ АХК арқылы Аруна мемлекеттік басқарудың қалай жұмыс істейтінін жақсы түсініп, білімді және ықпалды адамдармен байланыс жасауға мүмкіндік алды, оларды адал қызметкерлер деп есептеді.
Aruna was born on 6 June 1946, in Chennai, Tamil Nadu, India (Chennai was known as Madras at the time and was a part of the Madras Presidency in British India), to parents Hema and E. D. Jayaram, a family of Tamil Brahmins. The family in which Aruna grew up was unconventional for their times and had a history of public service encompassing several generations. They rejected orthodox beliefs about caste and religion, and were known for a commitment to egalitarian principles. All her grandparents were highly educated and included an engineer, a magistrate and a lawyer. The women in her family in particular served as role models for her. Her maternal grandmother was an educated woman and was deeply involved in volunteer social work among impoverished communities. She was born to an orthodox Tamil Brahmin family and had insisted on working with leprosy patients. Her maternal grandfather was an engineer, who was also involved in social work and wrote textbooks which he printed and distributed at his own cost to make them affordable for poorer children. Aruna's mother, Hema was sent to first class schools, where she had excelled in physics, mathematics, classical Sanskrit and sports. She was also well versed in the literature of several languages and participated in musical performances with the veena. The marriage between Hema and Jayaram defied norms as Hema had waited till she was 25 to get married and Jayaram belonged to a different sub caste. He was sent to Shantiniketan and later became a lawyer by profession. She and her siblings were encouraged to be critical thinkers, discouraged from harboring any form of prejudice around ethnicity, caste or class and taught to respect people regardless of their social standing. In 1967, at the age of 21, she gave the difficult examinations for the Indian Administrative Service, which at the time had a selection rate of less than 0.1% and a marginal number of successful women candidates. Aruna married a batch mate of hers from University of Delhi, Sanjit Roy in 1970. She states that corruption didn't exist just in the form of graft but also in decision making and identified three primary problems with the organisation; one that of inability of to engage in ethical disagreement over a policy or decision that would "lead to people's lives being damaged", another being the negative consequences of addressing malpractice by politicians or even others in the bureaucracy and the third being the requirement to carry out orders regardless of any negative impact it might have. She describes the institution to have developed an elitist approach, with those granted promotions for liaisons with powerful politicians and being of little help to those most in need such as the poor. Concluding that the institution was not moving in the right direction and that it wasn't possible to bring change from within, as hierarchy suppressed all protestations and contradictions, she decided to eventually leave the civil services. Through the IAS, Aruna was however able to gain an understanding of the workings of the State and develop connections among a network of educated and influential people whom she considered to be honest officers.
Бос аяқ колледжі (1974-1983)
Рой IAS қызметінен кеткенше отбасысы мен достарымен кеңескен, бірақ көптегендер оны бұған көндірмеді. 1974 жылы ол алты айға демалыс алып, күйеуіне Әлеуметтік жұмыс зерттеу орталығына (әдетте Бос аяқ колледжі деп аталады) қосылды. Ол жерде күйеуі мен адамдар арасындағы теңдік қарым-қатынасын көрді, бұл бюрократ ретінде алған құрметті қарауынан өзгеше еді. Кейін сол жылы, ағасы колледжді бітіргенге дейін күтіп, мемлекеттік қызметтен кетті, себебі ол ата-анасының отбасының кірісіне үлкен үлес қосты. 28 жасында күйеуі жұмыс істейтін Тилония ауылына көшіп келді. Тилонияда Ройдың өмір салты мен көзқарасы күрт өзгерді. Су құбыры болмады, ауыз су табу қиындық тудырды. Ауылда электр қуаты, қоғамдық көлік және банк қызметтері болмады, ол жерге жету үшін шақырымдармен жүруге мәжбүр болды. Ройдың өсіп-өнген ортасы, Үндістанның қалалық орта таптарының көп бөлігі сияқты, толығымен қалалық жерлерде өтті және ауыл өмірінен жақсы хабардар емес еді. Азаматтық қызметте жұмыс істеген кезінде ол ауыл тұрғындарымен байланысқа келген, бірақ әкімшілік лауазымында болғандықтан, қарым-қатынаста кедергілер болды және ауылдағы әлеуметтік-экономикалық жағдайды толық түсіну қиын болды. Ол күйеуімен бірге Бос аяқ колледжінің он жеті қызметкері тұратын үйге көшіп келді, олардың ішінде Тата Әлеуметтік ғылымдар институтының үш түлегі және Үндістан Технология институтының үш геологы болды. Қызметкерлер үй шаруасымен және ұйымдық міндеттерді бөлісіп атқарды, оның ішінде тамақ пісіруден бастап балалардың білімі үшін жағдай жасауға және ауыл тұрғындары үшін табыс әкелетін бағдарламаларды құруға дейін. Сонымен қатар, оның далит кастасына жататын тоқымашылар мен былғары жұмысшыларына деген ықыласының салдарынан, ауылдың жақсы жағдайдағы бөлігі тарапынан наразылық болды. Соңында, Дани Бхуа есімді қарт әйел оған ауыл өміріне бейімделуге көмектесті. Оның қатысуы қабылданғаннан кейін ол жиі ауыл әйелдерімен араласып, туылуды бақылау сияқты мәселелер бойынша кеңес сұраушыларға айналды. Тилонияда болған кезінде оның көзқарасы өзгерді. Рой сауатсыздық пен білімнің жетіспеушілігін қабілет немесе интеллектке қарағанда дағдылардың кемшілігі ретінде қарастыра бастады және олардың өздерінің кәсіптерінде басқалардың иеленбеген терең білімдері бар екенін мойындады, тіпті олар шебер емес жұмыстармен айналысса да. Рой Тилонияны өзінің нағыз alma mater деп есептейді және ауыл тұрғындарын Делидегі және IAS-тағы ұстаздардан жақсы ұстаздар деп санайды. Оның пікірінше, IAS-тағы оқыту ауылдық жерлерде болып жатқан әлеуметтік-экономикалық өзгерістердің күрделілігін түсіну үшін жеткіліксіз болды, ал ауылдар ауыл өмірінің романтикалық көрінісін де, сексистік таптық консервативті қоғамның қарапайым көзқарасын да білдірмейді, бұл екеуі де қалалық жақсы жағдайдағы халық арасында кең таралған стереотиптер. Ол пайда шегімен және грант талаптарымен шектелген параллель бюрократия құрды. Олардың қолжетімділігі шектеулі болды және Рой олардың маңызды өзгерістер жасауда және халықтың күшін арттыруда тиімді бола ма деп күмән келтіре бастады. Ұйым кейде заңдық шараларды қолдағанмен, үкіметке қарсы жаппай жұмылдырудан қашқан. Мела сол аймақта әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық туралы алғашқы қоғамдық талқылау болды және бұл қорқынышты құрбандарға емес, қылмыскерлерге жүктелетін көзқарастың өзгеруіне әкелді. 1987 жылдың жазында Рой, Бос аяқ колледжінің ойдас серіктестерімен бірге Тилониядан 180 км қашықтықтағы Девдунгри ауылына көшіп келді, жаңа ұйым құру мақсатымен. Девдунгри олардың үй базасы ретінде таңдалды, себебі олардың бірі, Шанкар Сингхтің ауылда бос үйі бар туысы болды және оны оларға беруге дайын болды. Рой, тағы бір белсенді Нихиль Дей, Сингх және оның әйелі мен балалары үйге бірінші болып көшіп келді. Бұл екі бөлмелі, саз бен тастан салынған, жылдар бойы күйреген үй еді. Топ үйді кеңейтіп, қонақ бөлмесі, ас үй және тағы бір бөлме салды, Бос аяқ колледжіндегі жұмысшылардан үйренген дәстүрлі әдістерді қолданды. Рой өзінің байланыстарын пайдаланып, ауылдық кедейлердің үкіметтік кедейлікті жеңілдету бағдарламаларына қатысу деңгейін зерттеу үшін Адам ресурстарын дамыту министрлігінен 30 000 рупия грант алды. Бұл жетістік үштіктің сенімділігін арттырып, олар аймақта қолдауға тырысқан ұжымдық іс-қимылдың тиімділігін көрсетті. Аруна Рой, Нихиль Дей және Шанкар Сингх ұйымның негізгі белсенділері болды және оның негізгі басшылығын құрады. Ұйымның негізі 1987 жылы Девдунгри ауылында ауылдық кедейлерді ұйымдастыруды бастағанда қаланды. Ауылдық кедейлердің құқықтарын қорғау үшін ұжымдық іс-қимылды ұйымдастыра алатын партиялық емес саяси ұйым ретінде жұмыс істеу үшін құрылған, ол бюрократиялық емес және иерархиялық емес құрылымға ие, белгілі бір басшысы жоқ. Ол қоғамдық ұйым немесе кәсіби одақ ретінде тіркелмеген және формалды конституциясы жоқ. Ол мүшелік жарналарын қабылдамайды және тек еріктілер мен қолдаушылардың үлестері арқылы қаражат жинайды, үкіметтерден, корпорациялардан немесе кез келген институционалдық қаржы берушілерден ақша қабылдамау саясатын ұстанады. Мүшелікке қатысуға және төрт деңгейге дамыды.
Roy had consulted with her family and friends before resigning from the IAS but most of them discouraged her from doing so. In 1974, she took a six month leave to join her husband at the Social Work Research Centre (commonly known as the Barefoot College) and witnessing a relation of equality between her husband and the people there, compared to the deferential treatment she had received as a bureaucrat. Later in the same year, she submitted her resignation from the civil service after waiting for her brother to finish college as she was a major contributor to the income of her parents' household. Aged 28, she moved to the village of Tilonia where her husband was working. In Tilonia, there was a significant shift in lifestyle and outlook for Roy. There were no pipelines for water services and finding drinking water was a hazard. The village did not have electricity or access to any public transportation or banking services, she had to walk for miles to reach the location. Roy's upbringing like, much of India's urban upper middle class, had taken place entirely in urban areas and in near complete ignorance of rural life. She had come into contact with villagers during her time in the civil services but due to her position as an administrative officer, there were barriers in communication and her understanding of socioeconomic realities in the villages. She with her husband moved into an accommodation which hosted seventeen other employees of the Barefoot College, including three graduates of the Tata Institute of Social Sciences and three geologists from the Indian Institute of Technology. The employees shared household and organisational duties among themselves which included everything from cooking to setting up facilities for children's education and income generating programs for villagers. In addition, there was hostility from the more prosperous section of villagers, due to her affinity towards the weavers and leather workers, who belonged to dalit castes. Eventually, an old woman named Dhani Bhua helped her in getting adjusted with village life. Once her presence as was accepted, she came to frequently socialise with the women there and became sought after for advice on issues such as the use of birth control. During her time in Tilonia, she experienced a change in perspective. Roy started regarding facets such as illiteracy and lack of education as a skill disadvantage rather than that of ability or intelligence, and recognised that they had a deep knowledge in their field of occupation that others did not possess including those which are considered unskilled labour. Roy describes Tilonia to have been her real alma mater and the villagers to be better teachers than those in Delhi and at the IAS. According to her, the IAS training was inadequate for understanding the complexities of socioeconomic change that were occurring in the rural areas, and that the villages represented neither the romantic notions of a rural life nor the simplistic view of a sexist caste ridden conservative society, both common stereotypes among the urban well to do population. It developed a parallel bureaucracy constrained by profit margins and grant specifications. Their reach was limited and Roy eventually started questioning whether they were being effective in enacting any significant change and promoting grassroots empowerment. Though the organisation would sometimes encourage legal action, it was averse of any mass mobilisation confronting the government. The mela was the first instance of a public discussion on violence against women in that area and is described to have marked a shift in attitude where the onus for shame was laid on the perpetrators rather than the victims. In the summer of 1987, Roy accompanied by like minded associates from the Barefoot College, moved to the village of Devdungri, 180 km away from Tilonia, with the intention of building a new organisation. Devdungri was chosen as their home base, as one of them, Shankar Singh had a relative who owned an unoccupied house in the village and was willing to grant it to them. Roy, another activist Nikhil Dey, Singh and his wife and children were the first to move into the house. It was a two roomed hut made of mud and stone hut and was in disrepair for years. The group expanded the house, building a living room, a kitchen and an additional room using traditional methods that they had learned from labourers back at the Barefoot College. Roy had used her connections to take a grant of ₹30,000 from the Ministry of Human Resource Development for studying the participation rates of the rural poor in the government's poverty alleviation programs. The success established the credibility of the trio and acted as a demonstration of the effectiveness of collective action that they had been trying to encourage in the area. Aruna Roy, Nikhil Dey and Shankar Singh were the three primary activists of the organisation and formed its core leadership. The foundation was the organisation was laid in 1987 when the three activists had first started organising the rural poor in the village of Devdungri. Formed to operate as a non party political organisation that could mobilise collective action in order to secure the rights of the rural poor, it was structured as a non bureaucratic and non hierarchical organisation with no designated leader. It was not registered as a society or a trade union and had no formal constitution. It did not have any membership fees and raised funds solely through contributions from volunteers and supporters, maintaining a policy of not accepting donations from governments, corporations or any institutional funders. Membership relied on participation and developed into four layers.
Кейінгі мансабы (2004 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
Аруна Рой кедейлер мен шеттетілгендердің құқықтары үшін бірқатар науқандардың алдыңғы қатарында болды. Олардың ең маңыздылары – ақпарат алу құқығы, жұмыс істеу құқығы (NREGA) және тамақтану құқығы. Соңғы кезде ол Ұйымдаспаған сектордағы жұмысшылар үшін жалпыға бірдей, жарнасыз зейнетақыны қамтамасыз ету науқанына, сондай-ақ "Құпия ақпаратты жариялаушыларды қорғау туралы" заң мен "Шағымдарды қарау туралы" заңның қабылдануына Пенсиялық кеңес және NCPRI мүшесі ретінде белсенді қатысып жатыр. Ол 2006 жылға дейін Ұлттық кеңесші кеңестің (ҰКК) мүшесі болып қызмет етті. 2016 жылы Монреальдегі МакГилл университетінде әлемдік басқару саласындағы тәжірибелі профессор болып тағайындалды. 2018 жылы МКСС ұжымымен бірлесіп, Рой Үндістандағы ақпарат алу құқығы қозғалысының тарихын баяндайтын "Ақпарат алу құқығы тарихы: Халыққа билік" атты кітап жариялады.
Aruna Roy has been at the forefront of a number of campaigns for the rights of the poor and the marginalised. These have included, most prominently, the Right to Information, the Right to Work (the NREGA), and the Right to Food. More recently, she has been involved with the campaign for universal, non contributory pension for unorganised sector workers as a member of the Pension Parishad and the NCPRI for the passage and enactment of the Whistleblower Protection Law and Grievance Redress Act. She served as a member of the National Advisory Council (NAC) until 2006 when she resigned. She was also appointed the 2016 professor of practice in global governance at McGill University, in Montreal. In 2018, along with the MKSS collective, Roy published a book chronicling the history of the Right to Information movement in India titled The RTI Story: Power to the People.
Құрметтер мен марапаттар
Аруна Рой 1991 жылы «Маздор Кисан Шакти Сангатан» ұйымымен бірге ауылдық жұмысшылардың әлеуметтік әділдікке және шығармашылық дамуға құқықтары үшін «Таймс» стипендиясы сыйлығымен марапатталды. 2000 жылы ол қоғамдық лидерлік үшін Рамон Магсейсей сыйлығын алды. 2010 жылы ол мемлекеттік басқару, академия және менеджмент саласындағы үлкен жетістіктері үшін Лал Бахадур Шастри ұлттық сыйлығымен марапатталды. 2011 жылы «Тайм» журналы оны әлемдегі ең ықпалды жүз адамның бірі деп таныды. 2017 жылдың қыркүйек айында «Таймс оф Индия» газеті Ройді басқаларға лайықты өмір беруді өмірлік миссиясы еткен 11 адам құқығы белсендісінің бірі ретінде тізімге енгізді.
With the Mazdoor Kisan Shakti Sangathan, Aruna Roy was awarded the Times Fellowships Award for 1991 for her work for rural workers rights to social justice and creative development. In 2000, she received the Ramon Magsaysay Award for Community Leadership. In 2010 she received the Lal Bahadur Shastri National Award for Excellence in Public Administration, Academia and Management. In 2011, she was named as one of the hundred most influential people in the world by Time magazine. In September 2017 the Times of India listed Roy as one of the 11 Human Rights Activists Whose Life Mission Is To Provide Others with a Dignified Life.