Кіріспе

Көрсетілген жобалар тек қағаз бетінде ғана жасалған архитектуралық шешімдер. Визионерлік архитектура – бұл қағазға салынған немесе идеалистік, іс жүзіге асыруы қиын қасиеттері бар дизайн. Бұл термин 1960 жылы Қазіргі заманғы өнер мұражайында өткен көрмеде пайда болды. Визионер архитекторлар «қағаз архитекторлар» деп те аталады, себебі олардың мүмкін емес туындылары тек суреттер, коллаждар немесе модельдер түрінде ғана бар. Олардың жобалары дизайн ортасынан тыс жерде іске аспайтын, бірақ ерекше, шығармашылық идеяларды көрсетеді. Дәстүрлі түсінік бойынша, «визионер» сөзі нақты әлемде жоқ нәрселерді көретін адамды, мысалы, қасиетті немесе психикалық денсаулығында кемшіліктері бар адамды білдіреді. Сондықтан, «визионерлік архитектура» термині белгілі бір деңгейде сынға ұшырауы мүмкін және қағаз архитекторларын бағыттан алаңдату үшін қолданылған. 2008 жылы Корнелл университетінде өткен «Сенімсіздік архитектурасы» симпозиумында визионерлік архитектура талқыланды және мақтауға ие болды. Қазіргі және өткен заманның көрнекті визионер архитекторларына Этьен Луи Булье, Питер Эйзенман, Заха Хадид, Рем Колхас, Даниэль Либескинд, Антонио Сант’Элия және Леббьюс Вудс жатады. Бұл жаңалық архитекторларға қиялға толы архитектуралық көріністермен тәжірибе жасауға мүмкіндік берді. Көптеген архитекторлар осы тақырыпта жазса, ал кейбіреулері өз ұғымдарын және идеяларын суреттері арқылы жеткізді. 16 ғасырда голланд суретшісі және архитектор Ян Вредман де Врис сәулет өнерінің жаңа формаларын бейнелейтін көптеген гравюралар жасады. Оның архитектуралық жобалары таза фантазия мен қиялдың өнімі болды – және авангардтық кеңістіктерді ұсынды. Модельдерге айналған визионерлік жобалар утопиялық және фантастикалық деп есептелді. Визионер архитекторлар ғимаратты құрудың орнына, масштабты модельдерді пайдаланып, ғимаратты қиял мен символикалық мағына арқылы сөйлетуге тырысады. Клод Николас Леду өзінің утопиялық жобаларымен, соның ішінде Арк-и-Сенадағы Корольдік тұз фабрикасының маңындағы Шо қаласымен танымал. Леду Шо үшін архитектуралық сызбалармен, биіктіктермен және әртүрлі жеке ғимараттардың кескіндерімен бірге толық жоспар әзірледі. Леду сонымен қатар 1773 жылдан 1779 жылға дейін Луара өзенінің жанындағы су құбыры директоры үшін түтік пішіндес үй жобалаған. Оның визионерлік жобаларының бірі – сиыр пішіндес аңғар. Ол сонымен қатар сәулет теориясының ықпалды зерттеушісі болды, өйткені ол Еcole Nationale des Ponts et Chaussées және басқа да оқу орындарында елу жыл бойы сабақ берді. Феррис өзінің кітабын үш бөлімге бөлді: «Бүгінгі қалалар», «Болжамды үрдістер» және «Қиялданған мегаполис». 20 ғасырда визионер архитекторлар, жас архитекторлар өз жобаларын іске асыруға үмітсіз болған, қысымға ұшыраған қоғамдарда пайда болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін немістер визионерлік қағаз архитектурасына көшті. Ол көпірлер мен мұнаралармен байланысқан таулы ғимараттарды жобалады. Татлиннің жобасы орыс революциясын спираль ретінде бейнелейтін метафораны еске түсірді. Олардың жұмысы клиенттің шектеулерінен тыс, қала құрылысының болашағына бағытталған. Оның визионерлік жобалары әдебиет туындыларынан шабыттанған, «сюжеттік архитектура» деп аталатын дизайнды көрсетті. Дарден оның жобалары көбінесе архитектуралық принциптерге қарсы тұру арқылы орындалғандықтан, оның жұмысын шекараны немесе «сыртқы жағын» зерттеу деп сипаттады. Ол өз жұмысын «картон архитектурасы» деп атады және бір рет: «Мен өзім жобалаған ештеңеде тұрмаймын» деді. Оның геометриялық жобалары қозғалыс, фрагментация және тұрақсыздық сезімін тудырады. Күлхас Манхэттеннің «тығырылған мәдениеті» мен оның архитектурасы арасындағы симбиозды байланысты көріп, архитектура осы мәдениетті тудырды деп санайды. Оның кітабы кеңістікті тиімді түрде бейнелеу үшін баяндау тізбегі мен типографиялық орналасуды пайдаланатын кеңістіктік жоба болып табылады.

Даниял Либескинд

Даниэль Либескинд Берлиндегі еврей мұражайын және Дүниежүзілік сауда орталығының жаңа жобасын жасады. Осы жобалардан бұрын ол 16 жыл академиялық қызметпен айналысып, бар болғаны екі ғимаратты жобалаған. Ол Берлин, Париж, Гавана, Сараево және Вена сияқты қалаларды жаңаша көріне түсіретін суреттер мен модельдер жасады. 1998 жылы шығарған «Архитектураны ойлау» атты архитектуралық манифестінде Зумтор сәтті архитектураны анықтаудағы эмоция мен тәжірибенің маңыздылығын талқылады. Ол ғимараттың әдемілігі оның сыртқы түрінде емес, ол тудыратын сезімдер мен эмоцияларда деп санайды. Оның көптеген жұмыстары философиялық сенімінен – архитектураны тікелей сезіну арқылы бағалау керек деген ойдан – жарияланбаған.

Архитектуралық нысандар

Көрнекі сәулет фантастикалық сәулет, утопиялық сәулет және тұжырымдамалық сәулетпен байланысты. Фантастикалық архитектуралық жобалар іске асырылады, ал көрнекі жобалар салынуға арналмаған. Көрнекі сәулет, утопиялық сәулетке қарағанда, көбірек жекелеген авторлық стильге ие. Тұжырымдамалық сәулет, яғни қиял мен көріністерге негізделген сәулет, архитектуралық жобаның физикалық жаратылысынан бөліп тұрады. Дегенмен, көрнекі сәулет өзінің маңыздылығын архитектура мен дизайнның нағыз мәнін бейнелейтін, іске асырылмаған суреттер мен кескіндерге сенім арту арқылы иеленеді.

Қосымша көздер

Кук, Кэтрин және Белов, Михаил. Мәдениетке деген ностальгия: Заманауи кеңестік көрерменді сәулет. Ұлыбритания: Архитектуралық қауымдастық, 1988. Фейерштейн, Гюнтер. Visionäre Architektur: Вена, 1958/1988 жылдар. Берлин, Эрнст және Сон, 1988. Лампуньяни, Витторио Магнаго. ХХ ғасырдың көрерменді сәулеті: Франк Ллойд Райттан Алдо Россиге дейінгі шебер суреттер. "Темз және Хадсон", 1982 жыл. Лемань, Жан Клод. Көрерменді сәулетшілер: Булье, Леду, Леку. Хьюстон, Сент-Томас университеті, 1967 жыл. 2002 жылы қайта басылды. Скай, Элисон және Стоун, Мишель. Салынбаған Америка: Томас Джефферсоннан ғарыш дәуіріне дейінгі АҚШ-тағы ұмытылған сәулет. Нью-Йорк: МакГроу Хилл, 1976 жыл.