Кіріспе

Мысыр Араб Республикасының құқықтық жүйесі

Мысырдың сот жүйесі (немесе сот тармағы) – египет үкіметінің тәуелсіз бір бөлігі болып табылады, оған зайырлы және діни соттар кіреді. Мысыр сот жүйесі еуропалық, негізінен француз құқықтық концепциялары мен әдістеріне, сондай-ақ ислам (шариғат) заңымен байланысты негізделген. Заң кодексі көбінесе Наполеон кодексінен алынған. Неке және жеке мәртебе, ең алдымен, тиісті адамның діни заңына сүйенеді. Осылайша, Мысырда отбасылық құқықтың үш түрі бар: исламдық, христиандық және зайырлы (француз отбасылық заңдарына негізделген). Сот тармағы Мысырдағы саяси процесте маңызды рөл атқарады, себебі елдің парламенттік және президенттік сайлауларын бақылау және өткізу міндеті оған жүктелген.

Қылмыстық кодекс

Мысыр өзінің қылмыстық кодекстері мен сот жүйесін негізінен британдық, итальяндық және Наполеондық үлгілерге негіздеді. Қылмыстық сот процедуралары исламдық құқықтық және әлеуметтік үлгілердің мұрасымен, сондай-ақ бұрынғы түрлі соттардың қалдырғандарымен айтарлықтай өзгертілді. Бұл заңдардың алуан көздері мен философиялық негіздері, сонымен қатар көптеген қарыз алынған батыс құқықтық ұғымдарының қолданылмауы Мысыр заңын жүзеге асыруда қиындықтар тудырды. Қылмыстық кодекс үш негізгі қылмыс санатын тізімдеді: қасақана жасалған бұзушылықтар (жеңіл қылмыстар), қылмыстар (төзектің немесе айыппұлдың жазасы көзделген қылмыстар) және аса ауыр қылмыстар (төзектің немесе өлім жазасының жазасы көзделген қылмыстар). Төменгі соттар сотқа жеткен істердің көп бөлігін қарады және он істің тоғызында айыппұл салды. Соттар өз қалауынша айыппұл салуды немесе бас бостандығынан айыруды тоқтата тұруға құқылы болды (егер жаза бір жылдан аспаса). Өлім жазасын көздейтін қылмыстарға кісі өлтіру, қылмыс жасау кезінде адам өлтіру, өрт сөндіру немесе өлімге әкеп соққан жарылғыш заттарды пайдалану, зорлау, мемлекетке опасыздық және мемлекеттік қауіпсіздікке қауіп төндіру кірді. Дегенмен, аса ауыр қылмыстар үшін сотталғандардың аз ғана бөлігі өлім жазасына кесілді. Мысыр заңдары тұтқынға алынған адамды 48 сағат ішінде судья алдына алып келіп, ресми айып тағуды немесе босатуды талап етеді. Айыпталушы кепілдікке шығуға және заңгердің қорғанына құқылы. 1958 жылғы Төтенше жағдай туралы заң кейбір істер бойынша арнайы сот процедураларын белгіледі. Бұл заң билік органдарына мемлекеттік қауіпсіздікке қауіп төндіргені үшін айыпталған адамдарға қатысты тәуелсіздікке ұмтылып келе жатқан қалыпты сот жүйесін айналып өтуге мүмкіндік берді. Заң негізінен ислам радикалдарына қатысты, бірақ сонымен қатар саяси зорлық-зомбылық жасады деп күдіктелген солшылдарды, есірткі контрабандистерін және заңсыз валюта сатушыларды да қамтыды. Ол сонымен қатар ереуілге шыққан жұмысшыларды, палестиналық студенттерді қолдаушы демонстрацияларды және қашқындардың туыстарын ұстауға рұқсат берді. 1958 жылғы Төтенше жағдай туралы заң сот жүйесіне адамдарды айыптаусыз немесе тергеу жүргізіліп жатқан кезде оларға тиісті сот процесін қамтамасыз етпей тұтқындауға рұқсат берді. Отыз күннен кейін тұтқын істі қайта қарау туралы Мемлекеттік қауіпсіздік сотына өтінішпен жүгінуге құқылы. Егер сот тұтқынды босатуға бұйрық берсе, ішкі істер министрі он бес күн ішінде наразылық білдіре алатын. Егер министр сот шешімін жоққа шығарса, тұтқын тағы отыз күннен кейін басқа Мемлекеттік қауіпсіздік сотына арыз бере алады. Егер екінші сот тұтқынның өтінішін қолдаса, ол тұтқынды босатады. Алайда, ішкі істер министрі тұтқынға алынған адамды қайтадан тұтқындауға құқылы. Үкімет ислам экстремистеріне қатысты істерде осы практиканы жиі қолданды.

Азаматтық кодекс

Мысыр азаматтық кодексі азаматтық құқықтың басты көзі болып табылады және көптеген Таяу Шығыс елдерінің, соның ішінде диктатураға дейінгі Ливия мен Ирактың, сондай-ақ Катардың заң жүйесіне әсер етіп, шабыт берді. Мысырдың азаматтық кодексі «жеке құқықтар, шарттар, міндеттемелер және залал келтірулер» салаларын реттейді. EgyptJustice.com сайтының мәліметінше, «азаматтық істердің үлкен санынан (және олардың үнемі өсуінен) туындаған сот процестерінің ұзақ кешігуіне және сот шешімдерін орындау механизмдерінің жетілмеуіне байланысты, ірі коммерциялық даулар көбінесе Төрелік заңымен (1994 жылғы 27-заң) реттелетін төрелік арқылы шешіледі». Бұл заң Мысыр Конституциясының «Ой және пікір бостандығы кепілдендіріледі. Әр адам өз пікірін ауызша, жазбаша, суреттер арқылы немесе басқа да сөз және жариялау тәсілдерімен білдіруге құқылы» деген қағидаларын бұзғаны үшін Ой және өрнек бостандығы институты және Баспасөз жоғары кеңесі тарапынан сынға ұшырады.

Төрелік

Мохамед С. Э. Абдель Вахабтың пікірінше, "арбитраж Мысырда бизнес, коммерциялық және инвестициялық дауларды шешудің маңызды әдісі ретінде орнықты", бұл "1994 жылғы №27 арбитраж заңына" негізделген. Мысыр соттары "көбінесе арбитражға жақсы қарайды", судьялар "көбінесе" арбитраждық іс жүргізуді қабылдап, қолдайды.