Кіріспе
Шотландия шекарасындағы қалқа: Тирлестен қалқасы Шотландия шекарасындағы Лаудер қаласының жанындағы кең саябақта орналасқан. Бұл жердің аты Castle Hill (Қалқа төбесі) болғандықтан, ол көтеріңкі жерде тұр. Дегенмен, көтеріңкі жер Лаудердейлде, Лидер Уотер өзенінің аңғарында жатыр. Бұл жер 1587 жылдан бері Мэтленд әулетінің меншігінде, ал Тирлестен Лаудердейл графтарының резиденциясы болған. Қала 1670 жылдары Лаудердейлдің алғашқы және жалғыз герцогы тарапынан едәуір кеңейтілді. 19 ғасырда оған қосымша құрылыстар салынды. Қазіргі таңда қаланы қайырымдылық қор күтіп ұстайды және ол жалпы жұртқа ашық.
Thirlestane Castle is a castle set in extensive parklands near Lauder in the Borders of Scotland. The site is aptly named Castle Hill, as it stands upon raised ground. However, the raised land is within Lauderdale, the valley of the Leader Water. The land has been in the ownership of the Maitland family since 1587, and Thirlestane served as the seat of the Earls of Lauderdale. The castle was substantially extended in the 1670s by the first and only Duke of Lauderdale. Further additions were made in the 19th century. The castle is now cared for by a charitable trust, and is open to the public.
Қалдықтың тарихы
13 ғасырдан бұрын Лидер суының жанындағы Касл төбесінде ірі бекініс немесе қамал салынған. Бұл жерде 1482 жылы Джеймс III-нің сүйіктілері, оның ішінде сәулетші Роберт Кокрейн, Ангустың 5-ші графы Арчибальд Дуглас бастаған ашулы дворяндар тарапынан сүйретіліп, (алдыңғы) Лаудер көпірінен дарға асылды. Ежелгі шіркеудің және Кокрейн мен оның серіктерінің қаза тапқан көпірдің орны қазір Тирлестен қамалының тікелей аумағында орналасқан, шіркеу батыс жағынан 60 метрдей қашықтықта, ал көпір солтүстік-шығысқа қарай шамамен бір тоқсан миль жерде. Бұл қамал сол Илктің Роберт Лаудеріне тиесілі болды, ол 1532 жылы оны қызы Элисонға және оның күйеуі Джордж Веддерхедке қалыңдық ретінде берді. Осы жұбайлар мен олардың ұлы 1547 жылы туған-туысқандық дау кесірінен қаза тапты, Элисонның өлімі осы даудың нәтижесі болды. Жерлер оның ата-анасына қайтарылды, анасы Элисон Кранстон еді. Олар 1567 жылдың екінші жартысында қайтыс болып, мұрагер ретінде жас немерелерін ғана қалдырды. Англиямен болған, "Қатаң күйеу жібіту" деп аталатын соғыс кезінде қазіргі қамалдың орнында үлкен ағылшын артиллериялық бекінісі мен гарнизоны орналасты. Кале сарқылысы Томас Петтиттің жобасы бойынша, форт 1548 жылдың 5 сәуірінде сэр Роберт Боуз бастады, құны 296 фунт стерлинг шамасында бағаланды және аяқтауға төрт апта уақыт керек болды. Оның капитаны Хью Уиллоуби болды. Лаудердейл және одан да алыс ауыл тұрғындары фортты бұзуға және қалған артиллерияны 1550 жылдың маусым айында Хьюм қамалына тасымалдауға шақырылды. Кранстондар Касл Хиллді 1587 жылдың 27 қаңтарында сэр Джон Мэтлэндке (1595 жылы қайтыс болған) сатты. 1587 жылдың 22 наурызында Мэтленд "Лодер фортындағы үйін салумен айналысқан тас шеберлерімен тығырықтанды".
Мейтлендтер отбасы
Мейтландтар 1066 жылы Жеңімпаз Уильяммен бірге Нормандиядан Ұлыбританияға келді, бастапқыда Нортумберлендте қоныстанды. Олар әскери қызмет көрсету арқылы билікке және ықпалға ие болды, бірақ ең бастысы – 16 ғасырда заң және өнер саласына қосқан үлестері үшін танылды. Уильям Мейтленд Летингтон, Шотландия королевасы Мэридің хатшысы болды, ал оның кіші інісі сэр Джон Мейтленд Шотландияның хатшысы қызметін атқарды және 1587 жылы Тирлестенді сатып алды. Сол жылы ол бастапқы бекіністің негізі мен қабырғаларына үлкен шаршы мұнаралы үй салды. 1590 жылы сэр Джон Шотландияның лорд-канцлері болып тағайындалды және Тирлестеннің лорды Мейтленд атанды. Лаудер қаласының жанындағы бұл жаңа үй, Мейтлендтердің бастапқы, бірақ қазір құлдырап бара жатқан (Ескі) Тирлестен қамалының орнын басты, ол оңтүстік-шығысқа қарай шамамен бір шақырым жерде орналасқан, оның қирандылары бүгінгі күнге дейін сақталған. Шотландия королі Джеймс VI бірнеше рет келді. Ол 1591 жылдың ақпанында Джон Мейтлендтің немере қызының Лугтон иелігіндегі ұлға үйлену тойын тойлау үшін келді. Ол 1593 жылдың қазан айында тағы да келді. 1595 жылдың 3 қазанында Джон Мейтленд қайтыс болғаннан кейін оның жесірі Жан Флеминг Кассилис графына үйленді, ал 1599 жылдың 22 ақпанында Флеминг пен Кассилис король Джеймс VI-ны қамалда қабылдады. Лорд Мейтлендтің ұлы Джон Мейтленд 1624 жылы Лаудердейлдің 1-ші графы атанды. Оның ұлы Джон Мейтленд, Лаудердейл герцогы (1616–1682) – 17 ғасырдың соңындағы ең маңызды шотландтық тұлғалардың бірі, 1660 жылы Шотландияның мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды, бұл лауазым бесiз теңдесi жоқ билік пен ықпалға ие болды. Ол сәулетші сэр Уильям Брюсті қамалды мемлекеттік істерді жүргізуге қолайлы резиденцияға айналдыруға шақырды. 1670 және 1676 жылдар аралығында жасалған маңызды өзгерістерге екі алдыңғы мұнара мен үлкен баспалдақ қосылды, сонымен қатар кең ауқымды ішкі жөндеулер жасалды, нәтижесінде әсем фрескалармен безенген сәнді залдар құрылды. Лаудердейл Брюске қамалдың бұрынғы құрылысының көп бөлігін сақтап, оған ежелгі сыртқы көрініс беруге мүмкіндік берді, ал интерьерлер 17 ғасырдың жоспарлау және жиһаздық талаптарына сай келді. Бұл Лаудердейлге отбасылық резиденциясының ежелгілігін құрметтеуге және сонымен бірге заманауи сәнмен өмір сүруге мүмкіндік берді. Лаудердейл герцогының қайтысынан кейін оның жесірі Элизабет Мейтленд, Лаудердейл герцогинясы, хат арқылы оның Тирлестенді Летингтон қамалынан неге артық көргенін түсіндірді және отбасын Лотианға емес, сонда орналастыруды дұрыс деп санады. Ол тіпті Лаудер шіркеуіне жерленуді де ойластырған. 19 ғасырда, бейбіт уақытта, қамал Лаудердейл графтарының шотландтық елдік сарайы рөлін атқарды. 1840 жылы Эдинбург сәулетшілері Дэвид Брайс және Уильям Берн қамалға қосымша құрылыстарды жобалауға шақырылды. Олардың қосымша құрылыстары орталық мұнараның екі жағында орналасқан екі үлкен қанаттан және орталық ауланың айналасында салынған оңтүстік қанаттан тұрады, онда жаңа асханалар, кладовкалар, кір жуу және қызметшілердің бөлмелері орналасқан. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қамал Эдинбургтен эвакуацияланған қыздар мектебі – Сент-Гилариге үй болды. Лаудердейлдің 15-ші графы мен графинесі қамалдың солтүстік қанатында тұрды, ал мектеп қалған бөлігін пайдаланды. Жатақханалар жоғарғы қабаттарда, ал негізгі бөлмелер сыныптар ретінде пайдаланылды. Үлкен асхана мектеп асханасы және жиналыстар залы ретінде қолданылды. Сент-Гилари 1944 жылдың соңына дейін Тирлестенде болды, содан кейін олар Эдинбургке оралды.
Қазіргі замок
Капитан Джеральд Мэйтленд Керю 1972 жылы қамалдың иесі болды, оны анасының әжесі Этель, Лаудердейл графині, 15-ші графтың әйелі оған мұра етіп қалдырған. Сол кезде қамал өте қиын жағдайда болды, кең ауқымды жөндеу қажет еді. 1984 жылы қамал оның сақталуын қамтамасыз ету үшін құрылған қайырымдылық қорға берілді, содан кейін тарихи ғимараттар кеңесі мен Ұлттық мұра мемориалдық қорынан бөлінген қаржылық гранттардың көмегімен ірі жөндеу жұмыстары жүргізілді. Қорық, қамалдың өзі және оның ішкі кеңістіктерімен қатар, Тирлестейн өте бағалы суреттер, жиһаз, фарфор және тарихи ойыншықтар жинағымен де танымал. 2016 жылы қамал 3 мамырдан 2 қазанға дейін келушілерге ашық болды (сейсенбі, сәрсенбі, бейсенбі және жексенбі күндері). 2021 жылдың маусым айында Лаудердейл Эстейтс компаниясына қамал аумағында демалыс үйлерін салуға рұқсат берілді.