Ксилий сағасы: Ғылыми фантастикалық эпопея

Кіріспе

Стивен Бакстердің ғылыми-фантастикалық сериясы – Xeelee Sequence (ZEElee) британдық ғылыми-фантастика авторы Стивен Бакстердің жазған ғылыми-фантастикалық роман, новелла және қысқа әңгімелер жинағы. Сериал миллиардтаған жылдарға созылған ойдан шығарылған тарихты қамтиды, оның ортасында адамзаттың ғаламға кеңіюі, Xeelee деп аталатын жұмбақ және өте қуатты Kardashev V типіндегі шетелдік өркениетпен (ғарыш-уақыт ақауларынан, Бозе-Эйнштейн конденсатынан және бариондық материядан құралған элдрич симбиоттар) арасындағы галактикалық соғыс, сондай-ақ Xeelee-нің қара материялық құтқарушылар – Photino Birds-пен арасындағы ғарышты қамтитын соғысы бейнеленген. Сериалда Ским (топтық санаға ие су жануарлары), Qax (биологиясы конвекциялық жасушалардың күрделі өзара әрекеттесуіне негізделген жандар) және Күміс жұлдыздар (жарықтандыратын қабықшаға оралған симбиоздық организмдердің колониялары) сияқты маңызды рөл атқаратын көптеген басқа да түрлер мен өркениеттер кездеседі. Сериалдағы бірнеше туындыларда адамдар мен постгумандар экстремалды жағдайларда өмір сүруі бейнеленген, мысалы, нейтрон жұлдызының ядросында (Flux), өте күшті гравитацияға ие жеке ғаламда (Raft) және эусоциалдық ұя қоғамдарында (Coalescent). Xeelee Sequence теориялық физика мен футурологияның шегіндегі жасанды құрт тесіктері, уақыт саяхаты, экзотикалық материя физикасы, жалаңаш сингулярлықтар, жабық уақыт тәрізді қисықтар, көптеген ғаламдар, жоғары дамыған есептеулер мен жасанды интеллект, жарық жылдамдығынан асып түсу, ғарыш-уақыт инженериясы, кванттық толқындық функциялар және Кардашев шкаласының жоғарғы деңгейлері сияқты ұғымдарды зерттейді. Тақырыптық тұрғыдан алғанда, сериал өмірге жабысу және қатал әрі түсініксіз ғаламда маңызды болуға ұмтылыс, соғыс пен милитаризмнің қоғамға тигізетін әсері және адамзаттың болашағындағы технологиялар сияқты экзистенциалдық және әлеуметтік-философиялық мәселелерді қамтиды. 2018 жылдың тамызына қарай, сериал 9 роман мен 53 қысқа туындыдан (әңгімелер мен новеллалардан, олардың көпшілігі 3 антологияда жиналған) тұрады, олардың барлығы Big Bang-тің бастапқы нүктесінен басталып, ғаламның ыстық өлімі мен Timelike Infinity-нің болашақ нүктесіне дейінгі уақыт желісіне сәйкес келеді. Xeelee: An Omnibus атты Xeelee романдарының алғашқы төрт кітабының (Raft, Timelike Infinity, Flux және Ring) жинағы 2010 жылдың қаңтар айында жарық көрді. 2016 жылдың тамызында барлық романдар мен әңгімелер (соған дейін) Xeelee Sequence: The Complete Series деген электрондық кітап форматында бір томдық жинақ ретінде шығарылды. Бакстердің "Қиямет балалары" сериясы Xeelee Sequence-тің бір бөлігі болып табылады.

Science fiction series by Stephen Baxter

The Xeelee Sequence ('/z//iː//l//iː/; ZEElee) is a series of hard science fiction novels, novellas, and short stories written by British science fiction author Stephen Baxter. The series spans billions of years of fictional history, centering on humanity's future expansion into the universe, its intergalactic war with an enigmatic and supremely powerful Kardashev Type V alien civilization called the Xeelee (eldritch symbiotes composed of spacetime defects, Bose Einstein condensates, and baryonic matter), and the Xeelee's own cosmos spanning war with dark matter entities called Photino Birds. The series features many other species and civilizations that play a prominent role, including the Squeem (a species of group mind aquatics), the Qax (beings whose biology is based on the complex interactions of convection cells), and the Silver Ghosts (colonies of symbiotic organisms encased in reflective skins). Several stories in the Sequence also deal with humans and posthumans living in extreme conditions, such as at the heart of a neutron star (Flux), in a separate universe with considerably stronger gravity (Raft), and within eusocial hive societies (Coalescent). The Xeelee Sequence deals with many concepts stemming from the fringe of theoretical physics and futurology, such as artificial wormholes, time travel, exotic matter physics, naked singularities, closed timelike curves, multiple universes, hyperadvanced computing and artificial intelligence, faster than light travel, spacetime engineering, quantum wave function beings, and the upper echelons of the Kardashev scale. Thematically, the series deals heavily with certain existential and social philosophical issues, such as striving for survival and relevance in a harsh and unknowable universe, the effects of war and militarism on society, and the effects that come from a long and unpredictable future for humanity with strange technologies. As of August 2018, the series is composed of 9 novels and 53 short pieces (short stories and novellas, with most collected in 3 anthologies), all of which fit into a fictional timeline stretching from the Big Bang's singularity of the past to the eventual heat death of the universe and Timelike Infinitys singularity of the future. An omnibus edition of the first four Xeelee novels (Raft, Timelike Infinity, Flux, and Ring), entitled Xeelee: An Omnibus, was released in January 2010. In August 2016, the entire series of all novels and stories (up to that date) was released as one volume in e book format entitled Xeelee Sequence: The Complete Series. Baxter's Destiny's Children series is part of the Xeelee Sequence.

Тұжырымдама

Бакстер Xeelee-ді алғаш рет 1986 жылдың жазында әуесқойша қысқа әңгіме жазып жүргенде ойлап тапты (кейіннен келесі жылы Interzone журналында "The Xeelee Flower" деген атпен жарияланды). Ол әңгіменің атауындағы артефактты түсіндіру үшін күшті, көрінбейтін шетелдіктерді енгізді, ал оның тарихын зерделеу барысында кейінірек Секуэнстің басты кейіпкерлері мен әлемін құрайтын негізгі элементтерді жасауға кірісті: түсініксіз және құдай сияқты Xeelee-дің көлеңкесінде өмір сүретін интеллектуалды түрлерге толы ғалам.

Жер учаскесінің жалпы көрінісі

Xeelee сериясының негізгі сюжеті адамзат пен Xeelee арасындағы галактикалық соғысты және Xeelee мен Photino құстары арасындағы ғарыш соғысын қамтиды, соңғы екеуі ерте ғаламда пайда болған шетелдік түрлер. Технологиялық жағынан озық Xeelee негізінен супермассивті қара тесіктерде тұрады, олардың оқиға көкжиегін басқару арқылы қолайлы өмір сүру ортасын, құрылыс материалдарын, құралдарды және есептеу құрылғыларын құруға мүмкіндік береді. Photino құстары – жұлдыздардың гравитациялық ұңғымаларында тіршілік ететін қара материяға негізделген түрлер, олар қара материяның қалыпты материямен әлсіз өзара әрекеттесуіне байланысты бариондық тіршілік формаларын білмейді. Суперновалар мен жұлдыздық эволюцияның басқа да салдарынан олардың тіршілік ету орындарының жойылу қаупіне байланысты Photino құстары жұлдыздардың ядроларындағы ядролық синтезді тоқтатуға тырысады, оларды тұрақты ақ жұлдыздарға ерте қартайтады. Олардан пайда болған жұлдыздар оларға басқа жұлдыздарға қарағанда миллиардтаған есе ұзақ өмір сүруге қолайлы мекенді қамтамасыз етеді, бірақ жақын маңдағы планеталардағы басқа тіршілік формаларының есебінен. Photino құстарының қызметі сондай-ақ II типті суперновалардың жетіспеушілігіне байланысты жаңа қара тесіктердің пайда болуын тоқтатады, бұл Xeelee-дің және олардың ғарыш жобаларының өмір сүруіне қауіп төндіреді. Жерден тыс өркениеттердің бірқатар қатыгездікпен басып алуын жеңгеннен кейін, адамзат галактикаға өте ксенофобикалық және милитаристік көзқараспен кеңейеді, кездесетін басқа түрлерді жоюды мақсат етеді. Адамдар ақырында Xeelee-ден кейін Сүт Жолы галактикасындағы ең дамыған және кең таралған екінші өркениетке айналды. Photino–Xeelee соғысы мен оның экзистенциалдық салдары туралы білмейтін адамзат (негізсіз) қорытындыға келеді, Xeelee олардың үстемдігі мен қауіпсіздігіне қауіпті және деструктивті қауіп төндіреді. Ашулы соғыс барысында адамдар Xeelee-ді галактикалық ядроға дейін ығыстырып алады. Адамдар да, Xeelee де уақыт саяхатын соғыс тактикасы ретінде, жабық уақыт тәрізді қисықтарды қолдану арқылы стратегиялық ақыл-ойды алады, нәтижесінде мыңдаған жылдар бойы тұрақсыз жағдайға ұшырайды. Ақырында, адамзаттың қорғаныс, жылжымалы қалталық ғаламдары пайда болады, олар ақпаратты бөліп, өңдейді, сондай-ақ ядроның супермассивті қара тесігінің экологиялық тұрақтылығына зақым келтіретін экзотикалық қару. Бірінші сәтті соққыдан бірнеше минут өткен соң, Xeelee галактикадан шығып, Сүт Жолын толықтай адам бақылауына береді. Адамзат 100 мың жыл бойы технологиялық дамуын жалғастырады, содан кейін Жергілікті галактикалар тобының барлық аймақтарында Xeelee-ге шабуыл жасайды. Алайда, Xeelee-ді Сүт Жолындағы іс-әрекеттерден бас тартуға жеткілікті ашуланғанына қарамастан, адамдар осы сәтте өте күшті III типті өркениетке айналды, бұл Xeelee-ге жалпы алғанда ұсақ алаңдаушылық болып табылады, өйткені олар ғаламдағы өздерінің үстемдігіне мәнді түрде қарсы тұра алмайды. Xeelee – уақыт пен кеңістіктің иелері, өздерінің эволюциясына әсер ете алады, бірақ олар Photino құстарын тоқтата алмайды. Олар орнына ғарыштық жіптерді пайдаланып, ғаламды Photino құстарынан құтылу үшін басқа ғаламдарға оңай жол жүруге мүмкіндік беретін орасан зор сақина тәрізді құрылымды (Болдер сақинасы немесе жай ғана Сақина деп аталады) жасайды. Xeelee, олардың қолжетімді емес, оқшау және асыл артықшылығына қарамастан, ғаламды мекендейтін жас және дамымаған түрлерге жанашырлық пен қайырымдылық танытады, мұны адамдар құрып кетуіне жақын болған күміс жындыларға арналған арнайы жасалған ғаламды құру сияқты әрекеттермен көрсетеді. Адамдар да оларға жанашырлық танытып, Сақина арқылы қашып құтылуға мүмкіндік алады, олардың Xeelee-ге қарсы ұзақ соғысқа қарамастан.

The overarching plot of the Xeelee Sequence involves an intergalactic war between humanity and the Xeelee, and a cosmic war between the Xeelee and the Photino Birds, with the latter two being alien species that originated in the early universe. The technologically advanced Xeelee primarily inhabit supermassive black holes, manipulating their event horizons to create preferable living environments, construction materials, tools, and computing devices. The Photino Birds are a dark matter based species that live in the gravity wells of stars, who are likely not aware of baryonic life forms due to dark matter's weak interactions with normal matter. Due to the inevitable risk of their habitats being destroyed by supernovae and other consequences of stellar evolution, the Photino Birds work to halt nuclear fusion in the cores of stars, prematurely aging them into stable white dwarfs. The resulting dwarfs provide them with suitable habitats for billions of times longer than other types of stars could, but at the expense of other forms of life on nearby planets. The Photino Birds' activities also effectively stop the formation of new black holes due to a lack of Type II supernovae, threatening the existence of the Xeelee and their cosmic projects. After overcoming a series of brutal occupations by extraterrestrial civilizations, humanity expands into the galaxy with an extremely xenophobic and militaristic outlook, with aims to exterminate other species they encounter. Humans eventually become the second most advanced and widespread civilization in the Milky Way galaxy, after the Xeelee. Unaware of the Photino–Xeelee war and the existential ramifications of what is at stake, humanity come to the (unwarranted) conclusion that the Xeelee are a sinister and destructive threat to their hegemony and security. Through a bitter war of attrition, humans end up containing the Xeelee to the galactic core. Both humans and the Xeelee gain strategic intelligence by using time travel as a war tactic, through the use of closed timelike curves, resulting in a stalemate for thousands of years. Eventually, humanity develops defensive, movable pocket universes to compartmentalize and process information, and an exotic weapon able to damage the ecological stability of the core's supermassive black hole. Minutes after the first successful strike, the Xeelee withdraw from the galaxy, effectively ceding the Milky Way to fully human control. Humanity continued to advance technologically for a hundred thousand years afterwards, then attacked the Xeelee across the Local Group of galaxies. However, despite having annoyed the Xeelee enough to give up activities in the Milky Way, humans, having become an extremely powerful Type III civilization themselves at this point, prove only to be a minor distraction to the Xeelee on the whole, being ultimately unable to meaningfully challenge their dominance across the universe. Although the Xeelee are masters of space and time capable of influencing their own evolution, they are ultimately unsuccessful in stopping the Photino Birds. They instead utilize cosmic strings to build an enormous ring like structure (which comes to be known as Bolder's Ring, or simply the Ring) to permit easy travel to other universes, allowing them and other species to escape the Photino Birds' destruction of the universe. The Xeelee, despite their unapproachable aloofness and transcendent superiority, appear to be compassionate and charitable toward the younger and less advanced species that inhabit the universe, demonstrating this by doing such things as constructing a specially made universe suited to the Silver Ghosts, who humans had nearly driven to extinction. Humans are likewise shown compassion by them and allowed to use the Ring to escape, despite their relentless long war against the Xeelee.

Xeelee тізбекті негізгі романдары

АтауыЖарияланым жылыЕскермелерRaft1991 Артур Кларк сыйлығы мен Локус сыйлығының «Ең үздік алғашқы роман» номинациясына ұсынылдыTimelike Infinity1992Flux1993Ring1994Vacuum Diagrams1997Әңгімелер жинағы (төменде қараңыз)Xeelee: Endurance2015Әңгімелер жинағы (төменде қараңыз)Xeelee: Vengeance2017Xeelee: Redemption2018

Destiny's Children кіші сериясы

АтауыЖарияланым жылыЕскертпелерCoalescent2003Артур К. Кларк сыйлығының үміткері, 2004Exultant2004Transcendent2005Джон В. Кэмпбелл естелік сыйлығының үміткері, 2006Resplendent2006 Қысқа жұмыстар жинағы (төменде қараңыз)

Хронология және оқу тәртібі

Романдар хронологиялық тәртіппен (жарияланым тәртібімен емес) төменде келтірілген. Кейбір романдардағы элементтер уақыт жолының әртүрлі нүктелерінде кездеседі. Әңгімелер антологиясы (Vacuum Diagrams, Resplendent және Xeelee: Endurance) хронологияның барлық кезеңін қамтитын әңгімелерді қамтиды. АтауыЖарияланым жылыХронология бойынша жыл(дар) (жалпы дәуір)ЕскертулерCoalescent2003476–2005Destiny's Children 1-бөлігіTranscendent20052047Destiny's Children 3-бөлігі; Майкл Пул әлемі BazalgetXeelee: Vengeance20173646–3665Балама уақыт жолында орын алғанTimelike Infinity19923717Сюжеттің басым бөлігі осы жерде басталатын оқиғаларға қатысты, ал маңызды оқиғалар 3829 және 5000 жылдары орын алады. Соңғы тарау шамамен 5,000,000 жылы өтеді. Ring19943951Great Northern ұшырылуынан бұрынXeelee: Redemption20184106 – шамамен 5,000,000,000Xeelee: VengeanceExultant200424,973Destiny's ChildrenRaft1991104,858Flux1993шамамен 193,700Transcendent2005шамамен 500,000Destiny's Children 3-бөлігі; Alia әлеміRing1994шамамен 5,000,000Great Northern қайтып келгеннен кейін

2009 жылы Бакстер Xeelee тізбегінің егжей-тегжейлі хронологиясын жариялады, онда сол жылға дейінгі барлық роман, новелла және әңгімелерді оқудың дұрыс хронологиялық тәртібі түсіндірілді. Уақыт кестесі 2015 жылдың қыркүйегінде жаңартылды. Автордан ұсынылған оқу тәртібі туралы сұрағанда, ол: "Барлық кітаптар мен әңгімелер жеке-жеке оқылатынына үміттенемін. Мен кітаптың соңында жартасқа тізгішпен аяқталатын кітаптарды ұнатпаймын. Сондықтан кез келген жерден бастауға болады. Бір жолы – ғаламның жалпы тарихын баяндайтын Vacuum Diagrams жинағымен бастау. Содан кейін Майкл Пулдің тарихын айтатын Timelike Infinity және Ring, одан кейін Raft және Flux, олар кең ауқымдағы оқиғаларға қарсы оқиғалар, және соңында Destiny's Children."

Қабылдау

Ғылыми фантастика авторы Пол Дж. МакОули Бакстерді және осы туындыны жоғары бағалап, былай деді: