Кіріспе

Хьюстон табиғи ғылымдар мұражайы (қысқаша HMNS) – АҚШ-тың Техас штатындағы Хьюстон қаласында, Херман паркінің солтүстік шекарасында орналасқан табиғи тарих мұражайы. Мұражай 1909 жылы Хьюстон мұражайы және ғылыми қоғамы тарапынан құрылды. Бұл ұйымның мақсаты – Хьюстон халқына білім беру және ғылымға бағытталған тегін мекеме ұсыну болды. Мұражай кешеніне төрт қабаттан тұратын табиғи ғылымдар залдары мен көрмелері, Берк Бейкер планетариы, Кокрелл көбелектер орталығы және Уортем Гигант экран театры (бұрын Уортем IMAX театры деп аталған) кіреді. 2022 жылы мұражайды 1,520,000 адам барып көрді, бұл оны АҚШ-тағы ең көп танымал мұражайлар тізімінде жетінші орынға қойды және АҚШ-тың ең көп танымал үшінші ғылыми мұражайы атанды. Мұражайдың танымалдылығының көп бөлігі оның көптеген арнайы немесе қонақ көрмелерімен байланысты.

Тарих

Алғашқы мұражай ұйымы Хьюстон мұражайы және ғылыми қоғамы, Inc. деп аталды және 1909 жылы құрылды. Мұражайдың негізгі коллекциясы 1914-1930 жылдар аралығында қалыптасты. Бұл Генри Филемон Аттуотер жинаған табиғат тарихы коллекциясын сатып алуды және коллекционер Джон Милсапстан алынған сыйлықты қамтиды, соңғысы мұражайдың құйма және минералдар коллекциясының ядросын құрады. Алғаш Хьюстон қалалық аудиториясында орналасқан коллекция, кейіннен жеті жыл бойы Орталық кітапханада, ал 1929 жылы Хьюстон зообағында орналасты. Мұражайдың қазіргі кең ауқымды білім беру бағдарламалары 1947 жылы басталды және екінші жылы 12 000 балаға қызмет етті. Мұражай 1960 жылы Хьюстон табиғи ғылымдар мұражайы деп қайта аталды. Герман саябағындағы қазіргі ғимараттың құрылысы 1964 жылы басталып, 1969 жылы аяқталды. 1980 жылдарға қарай мұражайдың тұрақты көрмелеріне динозаврлар көрмесі, ғарыш мұражайы, геология, биология, мұнай ғылымы, технология және географияға арналған экспонаттар кірді. 1988 жылы Challenger Learning Center, ғарыш кемесі Challenger-дің оныншы миссиясы кезінде қаза тапқан экипаж мүшелерінің құрметіне ашылды. Орталықтың мақсаты – келушілерге ғарыш зерттеулері туралы білім беру. 1989 жылы Wortham IMAX театры мен Джордж обсерваториясы ашылды. 1990 жылы мұражайға бір миллионнан астам адам келді. HMNS сенімділері, келушілер санының артуына байланысты, жаңа, заманауи ғимараттар, қосымша кеңістік және ағымдағы көрмелерді жаңарту қажет деп шешті. 1991-1994 жылдар аралығында бірнеше көрме залдары жаңартылды және Стерлинг зерттеу залының кеңейтілуі аяқталды. 1994 жылдың шілдесінде Кокрелл көпіршік орталығы мен Браун энтомология залы ашылды. 2007 жылдың наурыз айында мұражай Вудлендс сауда орталығында HMNS Вудлендс X қазу станциясын ашты. Бұл нысанда балалар трицератопстың, әртүрлі тірі экспонаттардың, қазбалардың және минералдардың қазбаларын жасай алатын интерактивті Dig Pit болды. Вудлендс орны 2009 жылдың 7 қыркүйегінде жабылды, HMNS Sugar Land, Техас қаласында серік мұражайын ашуға бір айдан кем уақыт қалғанда. 2009 жылы HMNS өзінің 100 жылдығын тойлады. Сол жылы мұражай "Керейлі жүздік" мерекесінің аясында көптеген отбасылық бағдарламалар, лекциялар, тегін іс-шаралар және балалар сабақтарын ұсынды. 2009 жылдың 3 қазанында HMNS Sugar Land, Telfair-дегі серік мұражайын ашты. Sugar Land-тегі HMNS болып табылатын ғимарат және оның айналасындағы жер бұрын Техас қылмыстық әділет департаментінің Орталық бөлігінің бір бөлігі болған, ондаған жылдар бойы пайдаланылмаған түрме. 2012 жылдың наурыз айында Wortham IMAX театры 70 мм фильмнен 3D цифрлық форматқа ауыстырылды және Wortham Giant Screen Theatre деп аталды. 2012 жылдың маусым айында HMNS палеонтология залын орналастыру үшін жаңа 230 000 шаршы футтық қанатты ашты, бұл бастапқы мұражайдың көлемін екі еседен астам арттырды. Палеосуретші Джулиус Цотоньи HMNS Палеонтология кураторы Роберт Баккердің тұжырымдамалық суреттеріне негізделген жаңа палеонтология залы үшін он төрт қабырғалық сурет жасады. Мориан палеонтология залында үш Тираннозавр рексі және үш үлкен Кетцалькоатлустың арасында 60-тан астам ірі қаңқалар бар.

Тұрақты экспонаттар

Фуко маятнигі, Жердің айналуын көрсетеді. Маятниктің тросының ұзындығы 18 метрден асады. Каллен асыл тастар мен минералдар залы, 750-ден астам кристалданған минерал үлгілері мен сирек кездесетін асыл тастардың үлкен көрмесі. Лестер және Сью Смит зергерлік бұйымдар залында ең таңғажайып, мұқият кесілген асыл тастар таныстырылған. Фариш Техас жануарлар дүниесі залы Техасқа тән жануарлар мен жабайы табиғатты көрсетеді. Залда штаттың жеті биотикалық аймағының өсімдіктері, жануарлары және топографиясын бейнелейтін бейне қабырға бар. Эвелин және Герберт Френсли Африка жабайы табиғаты залы, таксидермиялық жануарлардың экспозициясы, соның ішінде Солтүстік Америкада көрсетілген екі окапидің бірі. 1969 жылы ашылған бұл зал Африка құрлығының жеті биомын зерттеуге мүмкіндік береді. Мұнда 120-дан астам экспонат бар, оның ішінде 42 түр құс және 28 түр сүтқоректілер көрсетілген. Стрейк малакология залы, моллюскалардың көптеген үлгілерімен. Мориан палеонтология залы, АҚШ-тағы ең ірі палеонтология залы. Мұнда 60-тан астам ірі қаңқа экспонаттары бар, соның ішінде үш Тираннозавр рекс, диплодок және бұрын-соңды табылған ең толық трицератопс қаңқасы. Сонымен қатар, онда трилобиттердің ең үлкен жинағы бар. Роберт Баккер палеонтология кураторы болып қызмет етеді. Джон П. Макговерн Америка залы, Колумбқа дейінгі археологиялық артефактілердің 50-ден астам мәдениетін көрсетеді. Уэлч химия залы, химиямен байланысты интерактивті экспозициялар және элементтердің периодтық кестесі, әр элементтің үлгісімен. Wiess Energy Hall, энергетика, мұнай геологиясы және мұнай барлау тақырыбындағы экспозициялармен. 2017 жылы жаңартылып, кеңейтілген зал 16 бөлімнен тұрады, оның ішінде теңіздегі бұрғылау платформасының бұрғылау еденінің жұмыс істейтін көшірмесі, энергия тарихын бейнелейтін 15K ажыратымдылығы бар бейне, «Геоватор» (Хьюстон төменгі жағындағы тау жынысына және қаз-қалпында қаз-қалпындағы кретация кезеңіне жасалған симуляциялық сапар), «Игл Форд Шейл тәжірибесі» (Карнес округіне, Техас штатына жасалған симуляциялық сапар, мұнай құбырының гидравликалық сынығын жарылған тау жынысының ішінде бақылау), «Энергия қаласы» (32 лазерлік проекторларды пайдалану арқылы тірілген энергияның барлық құндылық тізбегін бейнелейтін 1/150 масштабтағы ақ модель) және жаңаруға жарамды және болашақ энергия көздері. Ежелгі Египет залы 2013 жылдың мамыр айында ашылды және онда мыңдаған жылдар бұрын жасалған көптеген артефактілер бар, сондай-ақ осы ежелгі өркениеттің египет ғибадатханалары мен мумияларының реконструкциялары бар. Кокрелл Күн сағаты 1989 жылы ашылды және әлемдегі ең үлкен күн сағаттарының бірі болып табылады. Ол гномонның үстіне орналасқан арнайы хромирленген шарға линзаларды қосады, сондықтан күн мен түн теңелу және күн тоқырау күндері күн сәулесі арқылы өтеді және Күннің суретін шығарады. Үлкен күн дақтарын ақ қағазды сәулеге ұстап, оны фокусқа келгенше жылжыту арқылы көруге болады. 2002 жылы ашылған Жер форумы – компьютерлік көмекпен және қолмен Жер және оның процестері туралы білім беретін экспозиция. «Жер жаңарту» бағдарламалық құралын Райс университеті NASA қаржысымен әзірледі.

Мекемелер

Бёрк Бейкер планетариуы ғылым және астрономия бойынша түрлі көрсетілімдер ұсынады. 2016 жылдан бастап планетарий Digistar 5 толық күмбездік проекция жүйесімен жабдықталған. Бұл АҚШ-тағы алғашқы 8К планетарийлердің бірі. Алғаш рет 1969 жылы Spitz Space Transit Planetarium планетариымен ашылған, 1988 жылы Evans & Sutherland Digistar 1 векторлық дисплейіне жаңартылған. 1998 жылы Sky Skan SkyVision жүйесін пайдаланып, бірнеше проекторлы цифрлық бейне мүмкіндігін енгізу бойынша АҚШ-тағы бірінші және әлемдегі үшінші болып табылды. Бұл оған толық күмбездік фильмдерді көрсетуге мүмкіндік берді, олардың көпшілігі HMNS қызметкерлері жасаған. 2004 жылдан бері оның "Discovery Dome" атты кеңейтілген бағдарламасы планетарий тәжірибесін сыртқа шығарып, жыл сайын 40 000-нан астам оқушыға сыныптарда және портативті цифрлық күмбездерде арнайы іс-шараларда жеткізеді. Кокрелл Бабочкалар орталығы – музей кешенінде орналасқан бабочкалар зообағы. 1994 жылы ашылған орталық үш қабатты шыны ғимаратта орналасқан, ішінде тропикалық өсімдіктер мен бабочкалар көптеп кездеседі. Орталықта көшіп-қонушы монархтар мен олардың тропикалық туыстары сияқты тірі бабочкалардың кең ассортименті қойылған. Кокрелл Бабочкалар орталығы 2007 жылдың мамыр айында жаңартылып, көрмеге көбірек интерактивтілік қосу үшін қайта ашылды; қазір балаларға арналған ойындар мен Браун Энтомология залында тірі жәндіктер зообағы бар. Уортем Гигант экран театры – 394 орындық театр, 60х80 фут экранында 4K цифрлық және жетілдірілген 3D технологиясымен түрлі білім беру фильмдерін көрсетеді. Джордж обсерваториясы – үш күмбезді телескоппен жабдықталған астрономиялық обсерватория, оның ішінде Геймард зерттеу телескобы және күн телескобы бар. Бұл нысан Техас штатының Sugar Land қаласының оңтүстігінде орналасқан Brazos Bend State Park саябағында орналасқан. Обсерваторияда сонымен қатар Challenger Learning Center for Space Science Education ғарыш ғылымын оқыту орталығының бөлігі де орналасқан.