Кіріспе
Любек Мариенкирхе (ресми түрде St Marien zu Lübeck) – Германияның Любек қаласының орталығында орналасқан ортағасырлық базилика. 1265 және 1352 жылдар аралығында салынған бұл шіркеу Любек ескі қала аралының ең биік нүктесінде, Ганза саудагерлерінің кварталында орналасқан. Бұл квартал Траве өзеніндегі қоймалардан басталып шіркеуге дейін созылады. Любек қаласының және қалалық кеңесінің басты шіркеуі ретінде, ол қала әкімдігі мен базарға жақын салынған. Шіркеу үш қабатты базилика түрінде, бүйірлік шапкіштармен, сәулелі шапкіштармен және трансепт сияқты вестибюльдермен салынған. Батыс жағында екі мұнаралы монументальді қасбет бар. Мұнаралардың биіктігі, ауа райының желбезектерін қоса алғанда, сәйкесінше және метрді құрайды. Онда әлемдегі ең биік кірпіштен жасалған күмбез бар, орталық бөлігінің биіктігі метрге жетеді. Сент-Мария солтүстік неміс кірпіш готикасының символы болып табылады және Балтық аймағындағы 70-ке жуық басқа шіркеулер үшін үлгі орнатқан, осылайша орасан зор сәулеттік маңызға ие ғимаратқа айналды. Ол «кірпіш готиканың ана шіркеуі» деп аталады және Балтық теңізі аймағындағы шіркеу салудың маңызды туындысы саналады. Архитектуралық маңыздылығы мен Ганза лигасының ортағасырлық ықпалына куәлік етуінің арқасында, 1987 жылы Сент-Мария шіркеуі Любек қаласының орталығымен бірге ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енгізілді. Сент-Мария Солтүстік Германиядағы Евангелиелік-Лютеран шіркеуінің құрамына кіреді.
St Mary's epitomizes north German Brick Gothic and set the standard for about 70 other churches in the Baltic region, making it a building of enormous architectural significance. It is referred to as the "mother church of brick Gothic" and is considered a major work of church building in the Baltic Sea region. Because of its architectural importance and testimony to the medieval influence of the Hanseatic League (of which Lübeck was the de facto capital), in 1987 St Mary's Church was inscribed on the UNESCO World Heritage List along with the Lübeck City Centre. St Mary's is part of the Evangelical Lutheran Church in Northern Germany.
Ғимараттың тарихы
1160 жылы Генрих Арыстан Ольденбург епископтығын Любекке көшіріп, ескі қала аралының оңтүстігінде соборлық шаптер құрды. 1160 жылдан кейін қала ортасында Мариенкирхе орнында ағаш шіркеу салынды, ол 1170 жылы Санкт-Петримен бірге алғаш рет базар шіркеуі ретінде тіркелді. 12 ғасырдың соңында оны 13 ғасырдың ортасына дейін сақталған роман стиліндегі кірпіш шіркеу алмастырды. Осы екінші Мариенкирхе жиһазынан қалған роман мүсіндері қазір Санкт-Аннен мұражайында қойылған. Бүгінгі жоғары готикалық ғимараттағы кемеде (батыстан) шамамен 1200 жылға дейін салынған алтыншы жұп бағаналар осы романдық Мариенкирхеден қалған фрагмент ретінде қарастырылады. Үш нефті базиликаның дизайны Франциядағы (Реймс) және Фландриядағы готикалық соборларға негізделген, олар табиғи тастан салынған. Қасиетті Мария шіркеуі кірпіштен салынған готикалық сәулет өнерінің ең көрнекті үлгісі болып табылады және Балтық аймағындағы көптеген шіркеулер үшін стандартты белгіледі, мысалы, Стральзундтағы және Висмардағы Святой Николай шіркеуі. Бұрын ешкім мұндай биік және күмбезді кірпіш шіркеу салмаған. Күмбездің бүйірлік қысымын тіреулер қабылдайды, бұл осы зор биіктікке мүмкіндік береді. Любек қалалық кеңесінің мұндай амбициялық жобаға кірісуіне себеп – Любек епископтығымен шиеленіскен қарым-қатынас болды. Шіркеу Любек қалалық әкімшілігі мен базарға жақын салынды және Генрих Арыстан құрған епископтың Любек соборынан биік болды. Ол Ханза саудагерлері мен қаланың секулярлық билігінің еркіндікке ұмтылысының символы ретінде көрінді, 1226 жылы қалаға еркін императорлық қала мәртебесі (Reichsfreiheit) берілді, бұл қаланың тікелей императорға бағынуын білдірді. Бұл қаланың сол кезде құрылып жатқан Ханза лигасының басқа қалаларына қарағандағы басымдығын көрсету мақсатын да көздеді (1356). 1310 жылы оңтүстік мұнарасының шығыс жағына Кешірім капелласы (Briefkapelle) қосылды. Ол вестибюль және капелла қызметін атқарды және порталымен бірге базардан екінші басты кіреберіс болды. Көптеген деректерге сүйенсек, бастапқыда киелі Аннаға арналған, капелла Реформация кезінде ақылы жазушылар көшіп келгенде қазіргі атауын алды. Ұзын, терең және биік капелла жұлдыз тәрізді күмбезбен жабылған және жоғары готикалық сәулет өнерінің шедеврі саналады. Ол көбінесе ағылшын готикалық соборларының архитектурасымен және Мальборк қамалының шаптер үйімен салыстырылады. Бүгінде Кешірім капелласы қауым үшін қыс айларында шіркеу ретінде қызмет етеді, қаңтардан наурызға дейін құлшылықтар өткізіледі. 1289 жылы қалалық кеңес амбулаторияның оңтүстік-шығыс бұрышында Bürgermeisterkapelle (Бургмейстерлер капелласы) деп аталатын жеке капелласын салды, оның сырт жағынан шыныланған және шыныланбаған кірпіштердің арасындағы айырмашылықты көруге болады. Жаңадан сайланған кеңес мұнда, әлі де сақталған үлкен орындықта орналастырылатын. Капелланың жоғарғы қабатында қаланың маңызды құжаттары сақталған қазыналық бөлме орналасқан. Бұл шіркеу бөлігі әлі де қаланың меншігінде. 1444 жылға дейін амбулаторияның шығыс жағына бес қабырғасы сегізбұрыштың бес бөлігін құрайтын бір бөліктен тұратын капелла қосылды. Бұл шіркеуге соңғы готикалық қосымша болды. Ол Киелі Марияға арналған «Мариентиден» (Біздің ханымның сағаттары) деп аталатын мерекелерді өткізу үшін пайдаланылды, оның атауы Marientidenkapelle (Біздің ханымның сағаттары капелласы) немесе Sängerkapelle (Әншілер капелласы) болып табылады. Барлығында Қасиетті Мария шіркеуінде тоғыз үлкен және он кіші капелла бар, олар қабірлік капеллалар ретінде қызмет етеді және оларды пайдаланған және оларға демекшілік жасаған Любек қалалық кеңесінің отбасыларының есімдерімен аталған.
Жою және қалпына келтіру
1942 жылғы 28-29 наурыздағы пальма жексенбісі күні RAF әуе шабуылы кезінде шіркеу өртенген, дерлік толығымен қирады. Жоғалған заттардың ішінде әйгілі Тотентанцоргель (Danse Macabre органы), Дитерих Букстехуде және, мүмкін, Иоганн Себастьян Бах ойнаған аспап болды. Өртте жойылған өнер туындылары: Бернт Нотке жасаған Әйгүлдің мессасы, Бернт Нотке бастаған, бірақ 1701 жылы көшірмесімен ауыстырылған монументалды «Данс Макабр», қызыл экрандағы мүсіндік бейнелер, Якоб ван Утрехттің үшқұбырлық алтарі (бұрын Бернард ван Орлиге де жатқызылған) және Фридрих Овербектің Иерусалимге кіруі. Ағаш кескіш Бенедикт Дрейердің мүсіндері де өртте жойылды: қызыл экранның батыс жағындағы ағаш мүсіндері, 1516-18 жылдар шамасында жасалған үлкен органның мүсіні және санақ тақтасы бар адам. Сондай-ақ, өртте Любек қаласындағы Магдалена шіркеуінің ортағасырлық витраждары жойылды. Шіркеу құлау қаупі болғандықтан, 1840 жылдан бастап Магдалена шіркеуінің орнына орнатылды. Вильгельм Кастелли сияқты любек фотографтарының суреттері соғысқа дейінгі шіркеудің ішкі көрінісін көрсетеді. Шәжірелердің біріндегі шыны терезеде 1945 жылға дейінгі Германияның шығыс аумағындағы ірі қалалардың тізімі әліпби тәртібімен келтірілген. Екінші дүниежүзілік соғыста келген қирату салдарынан Сент-Мария шіркеуі – Крест-ноғол орталықтарының бірі. Қабырғадағы жазу соғыстың бекерлігі туралы ескертеді. Соғыстың қалған уақытында шіркеудің шатыры уақытша жабылып, ал ғибадатхананың күмбезді төбесі жөнделді. Қайта құру жұмыстары 1947 жылы басталды және 1959 жылы аяқталды. Өрттен келген зақымды ескере отырып, шатыр мен мұнаралардың ескі ағаш конструкциясы жаңа ағаш конструкциясымен ауыстырылмады. Любектегі барлық шіркеу мұнаралары мыс жабынының астына жеңіл бетон блоктарынан жасалған арнайы жүйе арқылы қайта құрылды. Мыс жабыны бастапқы жобаға сәйкес келеді, ал бетон төбе екінші өртке жол бермейді. Шіркеудің солтүстік жағындағы шыны терезе осы жүйені ойлап тапқан құрылысшы Эрих Траучқа арналған. 1951 жылы қайта құрылған шатыр астында шіркеудің 700 жылдығы тойланды. Осы оқиғаға арнап канцлер Конрад Аденауэр жаңа тенор қоңырауын сыйға тартты және Оңтүстік мұнарадағы соғысқа қарсы ескерткіш капелласы ашылды. 1950 жылдары интерьер дизайны туралы ұзақ пікірталас болды (төменде қараңыз). Басым көзқарас бойынша, қирату арқылы маңызды, таза форма қалпына келтірілді. Жаңа дизайн Сент-Марияның сол кездегі екі функциясын – епархиялық және приход шіркеуін – жеңілдетуге бағытталған. Соңында шіркеу шектеулі конкурс өткізді, алты сәулетшінің ұсыныстарын қабылдады, олардың ішінде Герхард Лангмак және Денис Бонивер болды. Соңғысының дизайны 1958 жылғы 8 ақпанда мақұлданды. Кездесуде епископ Генрих Майер Фредхенген алтарін алып тастауды талап етті. Бонивердің жоспарларына сәйкес интерьерді қайта жасау жұмыстары 1958-1959 жылдары жүзеге асырылды. Қалған ескерткіш тақталар алынып, ғибадатхананың деңгейін көтеру үшін пайдаланылды. Ғибадатхана амбулаториядан ақ түсті қабырғалармен бөлінді. Фредхенген алтарінің орнына мушкелькалк әктасынан жасалған қарапайым алтарь негізі және төбедегі көлденең доғадан ілінген Герхард Маркстің айқышқа шегеленген бейнесі орнатылды. Жаңа ғибадатхананың ашылуы 1959 жылғы 20 желтоқсанда болды. Сонымен қатар, Данцигтегі (қазіргі Гданьск) Әйгүл шіркеуінен алынған Данциг парманты қазынасы сақталатын қазына бөлмесі жасалды. Пармант қазынасы қазір Сент-Анна мұражайында қойылған, онда үлкен орган үшін орналасқан жер салынған. Орган 1968 жылға дейін орнатылмады. 1980 жылы кеменің төбесінен биікке көтерілген алтын түстес мұнара ескі суреттер мен фотосуреттерден қайта жасалды.
Лотар Малскат және фрескалар
1942 жылы өрттің қызынуы салдарынан гипстің үлкен бөліктері түсіп, орта ғасырлардағы түпнұсқалық әсем суреттер ашылды, олардың бір бөлігі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде фотосуреттерге түсірілген. 1948 жылы осы готикалық фрескаларды қалпына келтіру жұмысы Дитрих Фейге тапсырылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ең ірі өнер жасау скандалында Фей жергілікті суретші Лотар Малскатты көмекші ретінде жұмысқа алды, және олар бірлесіп фотосуреттерді пайдаланып, түпнұсқа қабырғалардың көрінісін қайта жаңғыртты. Ғибадатхананың жоғары жағындағы суреттер болмағандықтан, Фей Малскатқа жаңа сурет ойлап табуды тапсырды. Малскат 14 ғасыр стиліндегі өз жұмыстарымен реставрацияны "толықтырды". Бұл жалғандық 1952 жылы Малскат өз ісін билік органдарына хабарлағаннан кейін ғана анықталды, және ол мен Фей 1954 жылы түрмеге кесілді. Басты жалған суреттер кейіннен епископтың бұйрығымен қабырғалардан алынып тасталды. Лотар Малскат Гюнтер Грасс жазған "Шұбар" романында маңызды рөл атқарады.
Фреденгаген құрбандық үстелінің кесенесі
Барокко дәуірінің басты туындысы, саудагер Томас Фредхенген сыйлаған және Антверпен мүсіншісі Томас Квеллиннің мәрмәр мен порфирден жасаған (1697) құрбандық үстелі 1942 жылы ауыр зақымдарға ұшырады. 1951 жылдан 1959 жылға дейін жалғасқан ұзақ пікірталас нәтижесінде, сол кездегі епископ Генрих Мейер басымдық танытты және құрбандық үстелін қалпына келтірмей, Герхард Маркс жасаған қоладан жасалған айқышпен бірге қарапайым әк тастан жасалған құрбандық үстелімен алмастыруға шешім қабылданды. Ол кездегі Любек мұражайының директоры құрбандық үстелінің тарихи маңызын айта келіп, Реформациядан кейін Любек протестанттық шіркеуі жасаған еуропалық деңгейдегі жалғыз көркем туынды осы екенін мәлімдеді. Алтарь кескінінің жекелеген бөліктері қазір амбулаторияда сақталуда: Мария мен Иоаннның Голгофа тобы, Соңғы тоқсан және үш тәжді тұлғалар бейнеленген мәрмәр предэлла, Сенім мен Үміт аллегориялық мүсіндері және Қайта тірілген Иса Мәсіх. Алтарь мен алтарь кескінінің қалған бөліктері қазір мұнаралар арасындағы күмбезді төбеде сақталады. Алтарьді еуропалық деңгейдегі барокко өнерінің маңызды туындысы ретінде қалпына келтірудің мүмкіндігі мен қажеттігі туралы пікірталас әлі де жалғасуда.
Боялған шыны
1942 жылғы әуе шабуылы бірнеше қалдықтардан басқа барлық терезелерді, соның ішінде Карл Юлиус Мильде 19 ғасырда Санкт-Мария Магдалина шіркеуі бұзылғанда Любек қаласынан құтқарылған шыны терезелерді Санкт-Мария шіркеуіне орнатқан терезелерді, сондай-ақ 19 ғасырдың соңында Франкфурттан профессор Александр Линнеман жасаған терезелерді жойды. Қайта құру кезінде қарапайым ромб пішіндес қорғасынмен бекітілген терезелер қолданылды, көбінесе олар донордың гербімен әшекейленді, бірақ кейбір терезелерде көркемдік безендіру болды. Әншілер капелласының (Леди Капелла) терезелерінде Бремен, Гамбург және Любек ханзалық қалаларының гербтері бейнеленген, сонымен қатар Букстехудеге тиесілі Любек кантатасының мәтіні – «Schwinget euch himmelan» (BuxWV 96) жазылған. Ханс Готфрид фон Стокхаузен [de] жобалаған монументалды батыс терезесі Сот күнін бейнелейді. Оңтүстік мұнарадағы Еске алу капелласының (Gedenkkapelle) терезесінде (бұрынғы қоңыраулар орналасқан), Германияның бұрынғы шығыс аймақтарының қалаларының, штаттарының және провинцияларының гербтері көрсетілген. 1955–1956 жылдары Альфред Махлау жобалаған және Любектегі Беркентин шыны ательесінде жасалған «Danse Macabre» капелласындағы (Totentanzkapelle) екі терезе де 1942 жылы өртенген «Danse Macabre» суретінен алынған мотивтерді пайдаланады. Олар 1913 жылы Любекке келген кезде император Вильгельм II сыйлаған «Кайзерфенстер» (Император терезесін) алмастырды. Оны Мюнхен сарайының шыны суретшісі Карл де Буше жасаған, ол император Барбароссаның қалалық жеңілдіктерді бекітуін бейнелеген. 1981–1982 жылдары Йоханнес Шрейтердің терезелері Кешірім капелласына (Briefkapelle) орнатылды. Олардың қисық ромб пішіні ғана емес, шіркеудің қирауы, сонымен қатар шәкірттердің жыртылған торларын еске түсіреді. 2002 жылдың желтоқсанында Маркус Люперцтің жобалауымен «Danse Macabre» капелласының солтүстік есігінің үстіне тимпанум терезесі қосылды. Бұл терезе, Йоханнес Шрейтердің Кешірім капелласындағы (Briefkapelle) терезелері сияқты, Таунусштейндегі Derix Glass Studios-та жасалып, құрастырылды.
Сент-Маридағы музыка
Музыка орта ғасырларда-ақ Сент-Маридің өмірінде маңызды рөл атқарды. Мысалы, "Леди-Чапел" (Әншілер шапелі) өзінің хорына ие болды. Реформациядан кейін және Иоганн Бугенгагеннің шіркеу тәртібінен соң, Любек Катаринеум мектебінің хоры діни қызметтерде ән шырқады. Ал мектеп, шапелдің сенім қорынан түсетін кірістен пайда көріп отырды. 1802 жылға дейін кантор мектепте мұғалім болып жұмыс істеген және хор мен қауымның ән айтуын ұйымдастырған. Органист орган музыкасымен және басқа да аспаптық музыкамен айналысқан, сондай-ақ әкімшілік және есептік жұмыстарды атқарған, сонымен қатар ғимараттың күтім-шаруасына жауапты болған.
Негізгі орган
Сент-Мэри шіркеуінде 14 ғасырда орган болғаны мәлім, себебі 1377 жылға қарай "органшы" мамандығы туралы өсиеттамада айтылған. Ескі үлкен орган 1516–1518 жылдары Мартин Флордың басшылығымен, 1396 жылғы үлкен органның орнына батыс қабырғасына орнатылған. Онда 32 тоқтау, 2 мануал және педаль тақтасы болған. Бұл орган, "сол кездегі батыс әлеміндегі бірінші және жалғыз готикалық орган, онда 32 футтық негізгі құбыр (ең терең құбыр, 11 метрлік) болған", ғасырлар бойы бірнеше рет кеңейтіліп, қайта жаңартылған. Мысалы, органшы және орган жасаушы Бартольд Херинг (1555 жылы қайтыс болған) бірқатар жөндеулер мен қосымша жұмыстар жасаған; 1560/1561 жылдары Якоб Шерер үшінші мануалмен бірге көкірек бөлімін қосты. 1637–1641 жылдары Фридрих Стелльваген бірнеше өзгерістер енгізді. Отто Дидрих Рихборн 1704 жылы үш регистр қосты. 1733 жылы Конрад Бюнтунг төрт регистрді алмастырып, мануалдардың орналасуын өзгертті және байланыстар қосты. 1758 жылы оның ұлы Кристоф Юлиус Бюнтинг үш дауысты шағын суырмалы бөлім қосты, оның іс-қимылы көкірек бөлімі мануалынан басқарылды. 19 ғасырдың басында орган 3 мануал, педаль тақтасы, 57 регистр және 4684 құбырдан тұрды. Алайда, 1851 жылы Иоганн Фридрих Шульце жасаған толығымен жаңа орган орнатылды – ол төрт мануал, педаль тақтасы және 80 дауыспен, Бенедикт Дрейердің тарихи орган корпусының артында орналасты, оны Карл Юлиус Мильде қалпына келтіріп, толықтырды. Бұл үлкен орган 1942 жылы қиратылып, 1968 жылы сол кездегі әлемдегі ең ірі механикалық органмен ауыстырылды. Оны Kemper & Son компаниясы салды. Онда 5 мануал, педаль тақтасы, 100 тоқтау және 8512 құбыр бар; ең ұзындары, ең кішісі темекінің мөлшерімен тең. Механикалық жүйе электрмен жұмыс істейді және еркін комбинацияларға ие; тоқтау тізімі екі рет қайталанған.
"Danse macabre" орган (хор органы)
Билік органы (Totentanzorgel) ескі үлкен органнан бұрынғысы болған. Ол 1477 жылы «трансепт» шіркеуінің солтүстік бөлігінің шығыс жағына орнатылды (оның аты сол жерде ілінген «Өлім биі» суретімен байланысты) және онда орындалған реквием миссаларының музыкалық сүйемелдеуі үшін қолданылды. Шіркеу реформациясынан кейін ол дұғалар мен қасиетті тағайындамаларға пайдаланылды. 1549 және 1558 жылдары Якоб Шерер органға, басқа да қосымшалармен бірге, креслолық орган (Rückpositiv) қосты, ал 1621 жылы – көкірек бөлімін. Фридрих Стелльваген 1653-1655 жылдары органға кең ауқымды жөндеу жүргізді. Содан кейін тек шағын өзгерістер енгізілді. Осы себепті, бұл орган, Гамбургтағы Санкт-Яков шіркеуіндегі Арп Шнитгер органы және Любектегі Санкт-Яков шіркеуіндегі Стелльваген органы «Оргельбевегунг» қозғалысына байланысты орган сарапшыларының қызығушылығын тудырды. Органның құрамы (Disposition) 17 ғасырдағы түріне қайта келтірілді. Бірақ, басқа орган сияқты, бұл орган да 1942 жылы қирады. 1955 жылы Kemper & Son орган шеберлері «Өлім биі» органының 1937 жылғы өлшемдеріне сәйкес қалпына келтірді, бірақ енді ол амбулаторияның солтүстік бөлігінде, көтерілген хорға қарай орналастырылды. Оның бұрынғы орнында қазір астрономиялық сағат тұр. Соғыстан кейінгі бұл орган, жиі бұзылатындықтан, 1986 жылы Вильгельмсхавендегі Führer компаниясы жасаған жаңа «Өлім биі» органымен ауыстырылды, ол өзінің алдыңғысына қарағанда сол жерге орнатылды. Онда механикалық жетектегі жүйе, төрт мануал және педаль тақтасы, 56 тізім және шамамен 5000 құбыр бар. Бұл орган дұғалар мен қызметтерге сүйемелдеу үшін, сондай-ақ Бахқа дейінгі ескі орган музыкасын орындау үшін өте қолайлы. Сент-Мэри шіркеуіндегі дәстүр бойынша, Жаңа жыл қарсаңында «Енді біздің Құдайға барлығымыз алғыс айтайық» хоры екі органмен, барабандармен және мыс оркестрімен орындалады.
Басқа құралдар
Қызыл экранда хорға бассо континуо аспабы ретінде қолданылған орган болған – шіркеудің үшінші органы. 1854 жылы мұнда 1560–1561 жылдары Якоб Шерер салған үлкен органның қайта жасалғанда алынып тасталған төменгі бөлігі орнатылды. Бұл «қызыл экрандағы органның» бір мануалы және жеті тізімі болды, ол 1900 жылы орган жасаушы Эммануэль Кемпер жасаған екі мануалды пневматикалық органмен ауыстырылды, ал ескі органның корпусы сақталды. Бұл орган да 1942 жылы қирады. Кешірім капелласында (Briefkapelle) бастапқыда Шығыс Пруссиядан келген камералық орган бар. Ол 1948 жылдан бері осы капеллада тұр. Онда бір мануал және сегіз дауыс бар, сонымен қатар бас және дискант бөліктерін жеке басқару мүмкіндігі қарастырылған. Ол 1723 жылы Йоханнес Шварц жасаған, ал 1724 жылдан бастап Растенбургке (қазіргі Кентшин, Польша) жақын орналасқан Дёнхофштадт қаласының сарай капелласының (Schloßkapelle) органы болды. Ол жерден 1933 жылы Любек органдарының шебері Карл Кемпер сатып алды. Бірнеше жыл бойы ол Любек қаласындағы Әулие Екатерина шіркеуінің хорында болды. Содан кейін Уолтер Крафт оны уақытша шара ретінде Сент-Мари шіркеуінің Кешірім капелласына әкелді, бұл соғыстан кейін қызметтерге алғашқы дайын болған шіркеу бөлігі болды. Бүгінде бұл орган қаңтардан наурызға дейін Кешірім капелласында өткізілетін дұғалар мен жексенбілік құлшылықтарға сүйемелдеу қамтамасыз етеді.
Органисттер
XVII ғасырдағы екі органшы, әсіресе, Сент-Маридің музыкалық дәстүрінің қалыптасуына үлкен үлес қосты: 1642 жылдан 1667 жылы қайтыс болғанға дейін Франц Тундер және оның ізбасары, сондай-ақ күйеу баласы Дитерих Букстехуде, 1668 жылдан 1707 жылға дейін. Екеуі де солтүстік неміс орган мектебінің көрнекті өкілдері болды және органшы ретінде де, композитор ретінде де танымал еді. 1705 жылы Иоганн Себастьян Бах Букстехудтен білім алу үшін Любекке келді, ал Георг Фридрих Хендель мен Иоганн Маттесон 1703 жылы Букстехудеде қонақ болды. Осыдан кейін Сент-Мари шіркеуінің органшысының лауазымы Германиядағы ең беделді лауазымдардың біріне айналды. Тундер мен Букстехуде кешкі концерттер арқылы діни қызметтерден тәуелсіз шіркеу концерттерін алғаш рет енгізді. Букстехуде үштік маусымның соңғы екі жексенбісінде (яғни Рождествоға дейінгі соңғы екі жексенбіде) және Рождествоның екінші, үшінші және төртінші жексенбісінде өтетін бес концерттен тұратын белгілі бір форматты жасады. Бұл өте табысты концерттік серияны Букстехудеден кейін Иоганн Кристиан Шифердекер (1679–1732), Иоганн Пол Кунзен (1696–1757), оның ұлы Адольф Карл Кунзен (1720–1781) және Иоганн Вильгельм Корнелий фон Кенигслоу жалғастырды. Олар кешкі концерттер үшін Киелі кітапқа негіделген ораториялардың сериясын жазды, соның ішінде «Исраилдің шөлдегі құдайға табынуы» (1758), Адольф Кунзеннің «Абсалон» (1761) және «Голиаф» (1762) және «Бала Мұсаның табылуы» мен «Әлемнің құтқарушысы туды» (1788), «Өлім, қайта тірілу және сот» (1790) және Кенигслоудың «42-ші псалм бойынша Гермон тауындағы Дәуіттің арылы» (1793). Шамамен 1810 жылы бұл дәстүр уақытша тоқтатылды. Музыка мен шіркеуге қатысты көзқарастар өзгерді, ал сыртқы жағдайлар (Наполеон әскерлерінің басып кіруі және осыған байланысты қаржылық қиындықтар) мұндай қымбат концерттерді өткізуді мүмкін емес етті. XX ғасырдың басында органшы Уолтер Крафт (1905–1977) кешкі концерттер дәстүрін қайта жаңғыртуға тырысты, Бахтың орган музыкасынан бастап, содан кейін хор және орган шығармаларының жылдық бағдарламасын ұсынды. 1954 жылы Крафт кешкі концерттердің жаңа түрі ретінде «Любек өлім биі» (Lübeck Danse Macabre) туындысын жасады. Қазіргі органшы (2009 жылдан бері) Йоханнес Унгер басшылығымен кешкі концерттер дәстүрі жалғасуда.
Franz Tunder from 1642 until his death in 1667, and his successor and son in law, Dieterich Buxtehude, from 1668 to 1707. Both were defining representatives of the north German organ school and were prominent both as organists and as composers. In 1705 Johann Sebastian Bach came to Lübeck to observe and learn from Buxtehude, and Georg Friedrich Händel and Johann Mattheson had already been guests of Buxtehude in 1703. Since then, the position of organist at St. Mary's Church has been one of the most prestigious in Germany. With their evening concerts, Tunder and Buxtehude were the first to introduce church concerts independent of religious services. Buxtehude developed a fixed format, with a series of five concerts on the two last Sundays of the Trinity period (i. e. the last two Sundays before Advent) and the second, third, and fourth Sunday in Advent. This very successful series of concerts was continued by Buxtehude's successors, Johann Christian Schieferdecker (1679–1732), Johann Paul Kunzen [de] (1696–1757), his son Adolf Karl Kunzen [de] (1720–1781) and Johann Wilhelm Cornelius von Königslöw. For the evening concerts they each composed a series of Biblical oratorios, including Israels Abgötterey in der Wüsten [Israel's Idol Worship in the Desert] (1758), Absalon (1761) and Goliath (1762) by Adolf Kunzen and ''Die Rettung des Kindes Mose [The Finding of Baby Moses] and Der geborne Weltheiland [The Saviour of the World is born] (1788), Tod, Auferstehung and Gericht [Death, Resurrection and Judgment] (1790), and Davids Klage am Hermon nach dem 42ten Psalm [David's Lament on Mount Hermon (Psalm 42)] (1793) by Königslöw. Around 1810 this tradition ended for a time. Attitudes towards music and the Church had changed, and external circumstances (the occupation by Napoleon's troops and the resulting financial straits) made such expensive concerts impossible. In the early 20th century it was the organist Walter Kraft (1905–1977) who tried to revive the tradition of the evening concerts, starting with an evening of Bach's organ music, followed by an annual programme of combined choral and organ works. In 1954 Kraft created the Lübecker Totentanz (Lübeck Danse Macabre) as a new type of evening concert. The tradition of evening concerts continues today under the current organist (since 2009), Johannes Unger.
Любектің Санкт-Маридағы ер балалар хоры
Любектік ұлдар хоры (Lübecker Knabenkantorei an St. Marien) 1970 жылдан бері Санкт-Мари шіркеуінде орналасқан. Ол 1948 жылы Любекер кантореясы ретінде құрылған. Хор жексенбі күндері мен діни мерекелерде тұрақты түрде ән шырқайды. Ұлы жұма күні Иоанн құмарлығын орындау Любек қаласының дәстүріне айналған, сондай-ақ әр жазда екі рет өтетін Nachtklänge концерттері және әр желтоқсанда төрт рет ұйымдастырылатын Weihnachtssingen концерттері де дәстүрлі болып табылады.
Қауым
1531 жылы қала кеңесі Иоганн Бугенгагеннің лютерандық шіркеу тәртібін енгізгеннен бері Сент-Мари протестанттық болып келеді. Бүгінде ол Солтүстік Германияның евангелистік лютеран шіркеуінің Любек округінің бас шіркеуі. Қызметтер жексенбі күндері мен шіркеу мерекелерінде сағат 10-нан басталады. Жазғы маусымда және Рождество алдында дүйсенбіден сенбіге дейін түскі уақытта орган музыкасымен қысқа дұға оқылады (Астрономиялық сағаттың фигуралары шеруінен кейін), оған туристер мен жергілікті тұрғындар шақырылады. 2010 жылдың 15 наурызынан бастап кіру үшін 2 евро төлеу қажет.
Астрономиялық сағат
Астрономиялық сағат 1561–1566 жылдары салынған. Ол басты ғибадатхананың артындағы дәлізде тұрды, бірақ 1942 жылы толығымен қиратылды. Сент-Анна мұражайында бұрынғы қалпына келтіру кезінде ауыстырылған сағат дискісі ғана сақталды. Жаңа астрономиялық сағат Солтүстік айшығының шығыс жағындағы "Өлім биі" капелласына орнатылды. Бұл Любек сағатшысы Пауль Беренстің 1960 жылдан 1967 жылға дейін өмірлік жетістігі ретінде жоспарлаған туындысы. Ол оны жасау үшін қайырымдылық жинап, барлық бөліктерін өзі жасады және өмірінің соңына дейін күтіммен қарады. Сағаттың беткі жағы түпнұсқаның жеңілдетілген көшірмесі. Күрделі механикалық механизммен басқарылатын күнтізбе және планеталық дискілер күн мен айдың күнін, орналасуын, зодиак белгілерін (он үш астрономиялық белгі, он екі емес), Пасха күнін және алтын санды көрсетеді. Сағат түске уақытында соғып, әрқайсысына бата тілейтін Иса Масихтің алдынан пікірлер шеруі өтеді. Бұл пікірлер бастапқыда қасиетті Рим империясының сайлаушы князьдарын бейнелеген, ал соғыстан кейінгі жаңартудан бастап әлем халықтарының сегіз өкілін көрсетеді.
Карлион
Соғыстан кейін Оңтүстік мұнараға 36 қоңыраудан тұратын карильон орнатылды. Қоңыраулардың бір бөлігі Данцигтегі (қазіргі Польшаның Гданьск қаласы) Әулие Екатерина шіркеуінен әкелінді. Әр сағат сайын және жарты сағат сайын, маусымға қарай алмасып, хор әуендері орындалады. Бұрын карильон күрделі электромеханикалық цилиндрлер жүйесімен басқарылған, ал қазір компьютерлік бақылауда жұмыс істейді. Рождество мен Пасха мерекелерінде органшы сағаттың қоңырауларын қолмен орындайды.