Кіріспе

Уан Мухуггиаг – Ливиядағы археологиялық ескерткіш, ол голоценнің басында және ортасында мал өсірушілермен мекенделген. Уан Мухуггиагтан табылған Ташвинат мүмісі 5600 жыл бұрынғыға дейін дауланған және қазір Триполидегі Ассарайя Альхамра мұражайында сақталуда.

Климат және география

Уан Мухуггиаг – Ливияның оңтүстік-батысындағы, қазіргі Сахара шөліндегі тас пана. Ол Уди-Тешуанат арнасының жағасында, Тадрарт Акакус үстіртінде теңіз деңгейінен шамамен 900 метр биіктікте орналасқан. Бұл орын Нил аңғарынан батысқа қарай шамамен 2400 километрдей жерде жатыр. Уан Мухуггиаг Холоценнің ерте және орта кезеңінде, африкалық аквалит мәдени кешені немесе "Жасыл Сахара" дәуірі деп аталатын уақытта адамдармен мекенделген. Қазба жұмыстарынан алынған, б.з.д. 7500 мен 5000 жылдар аралығына жататын тозаң талдауы ылғалды саваннаға ұқсас жағдай болғанын көрсетеді. НАСА спутниктері Уан Мухуггиаг маңындағы құмды төбелердің астындағы ежелгі өзен арналары мен палеокелдердің кең желісін анықтады. Соңында, одан төменде 3-ші қабат бар, ол жоғарыдағы А бөлімі мен төмендегі Б бөліміне бөлінген. Бұл екі қабат пананы адамдардың мекендеу кезеңін көрсетеді.

Археология

Уан Мухуггиаг алғаш рет 1950 жылы қазба жұмыстары жүргізілген. Ташвинат мумиясын 1958 жылы Рим университетінің профессоры Фабрицио Мори тапты.

Ташвинат мәйіті

Уан Мухуггиагтан табылған ең маңызды жаңалық – шамамен екі жарым жасар баланың мұқият сақталған мумиясы. Бала мумификацияланып, ұрықтық позаға келтіріліп, антилопа терісінен тігілген қапқа салынады, ал қаптың үсті жапырақтармен оқшауландырылған. Бұл дата 6250 cal BP-ге дейін калибрленген. Бұл мерзім ежелгі Египеттегі ең ерте белгілі мумиялардан мың жыл бұрынғы кезеңді көрсетеді. Антилопа терісінен жасалған жануар терісінің тағы бір датасы, оған ұнтақтау тасының қалдықтары мен страустың жұмыртқа қабығынан жасалған әшекей қосымша табылды, б.з.д. 4225 ± 190 жылдарға сәйкес келеді. 1958-1959 жылдары Антонио Асенци басқарған археологиялық экспедиция Уан Мухуггиаг мумиясына антропологиялық, радиологиялық, гистологиялық және химиялық талдаулар жасады. Морфологиялық, антропометриялық, радиологиялық, гистологиялық және химиялық зерттеулер жүргізілді. Осы әдістердің арқасында баланың негроидтық белгілері болғаны анықталды.

Тас сурет

Уан Мухуггиагта табылған маңызды жатқандықтардың арасында, көбінесе шамамен 5000 жыл бұрынғы кезеңге жатқызылатын әсем тас суреттері бар. Пананың қабырғалары мен төбесінде 100-ден астам тас суреттері сақталған. Сонымен қатар, қайықта отырған адамдар бейнеленген сурет табылды, бұл рәсімдік немесе діни мағынаға ие болуы мүмкін. Тас суреттерінің кейбіреулерінде малшылар мен аңшылар, сондай-ақ ірі қара малдар бейнеленген. 2а қабатынан 406 тас құрал сынығы, ал ең ертегі 2d қабатынан 77 сынық табылды. Шамамен 7000 жыл бұрын Месопотамия мен Таяу Шығыстан келген адамдар аймаққа мал шаруашылығын әкелді деген болжам бар. Алайда, бұл пікірді қолдайтын нақты археологиялық дәлелдер жоқ. Керісінше, археологиялық зерттеулер ірі қара малдың ерте интеграцияланғанын және Холоцен дәуірінде Африкада діни және күнкөріс стратегияларымен байланысын көрсетті. Қазіргі заманғы ғылым пасторальдік шаруашылықтың, ірі қара малға табынудың және оларды үйретүдің бастаулары Суданның Нил аңғарында (мысалы, Аффад) жатыр деген қорытындыға келді. Судандағы Леттидегі қазбалар малдың ерте жерленгенін және үйреткенін, соның ішінде малға зиян келтірмей қан алуға арналған құралдарды көрсетті. Сиыр қанын ішу дәстүрі бүгінге дейін Африкадағы масаи және динка сияқты нилоттық малшылардың көптеген топтарында сақталған. Ірі қара малдың ең ерте жерленген жерлерінің бірі Набта Плаяда табылды, ондағы тұрғындар Судан мен Нил аңғарының нило-сахаралық дәстүрлерін ұстанған. Бұл адамдар құрбандық шалған малдарды сазбен қапталған және төбесі жабылған, үстіне тас үймелері орнатылған камераларға жерлеген. Голоценнің басындағы (~10,000 жыл бұрынғы) бір қоныстан жабайы жануарлардың сүйектерімен қатар, "аврохқа ұқсас" белгілері бар үйреткен малдың қалдықтары табылды. Уан Мухуггиаг тұрғындарының өмірінде үй жануарларының, әсіресе ірі қара малдың маңызды рөл атқарғанына күшті дәлелдер бар. Бұл орында табылған ірі қара малдың көптеген сүйектерімен, сондай-ақ Мессак үстіртіндегі ірі қара малға табыну мен құрбандық шалуға қатысты іздермен расталады. Кейбір ғалымдар Сахарадан оңтүстік Африка халқының Ежелгі Египетте мың жылдан кейін пайда болған мумификация процесіне әсер еткен болуы мүмкін деп санайды. Уан Мухуггиагта табылған тас суреттері мен екі мумия пана жерлеу орны болғанын немесе қасиетті орын болғанын көрсете ме деген мәселе де қызу талқылауларға себеп болып отыр. Мори осы теорияны ынталы түрде қолдады және бұл жерде өліктерге табынушылық болған деп сенді.