Кіріспе

1935 жылы режиссері Джозеф фон Штернбергтің американдық фильмі.

"The Devil Is a Woman" – Джозеф фон Штернбергтің режиссерлік жəне операторлық жұмысымен түсірілген 1935 жылғы американдық романтикалық фильм. Ол Пьер Луистің 1898 жылғы "La Femme et le pantin" романы негізінде жасалған. Фильмнің сценарийін Джон Дос Пассос жазған, ал басты рөлдерде Марлен Дитрих, Лайонел Атвилл, Сезар Ромеро, Эдвард Эверетт Хортон және Элисон Скипворт есімді актерлер ойнаған. Бұл фильм Paramount Pictures студиясы үшін Джозеф фон Штернберг пен Марлен Дитрихтің бірлескен жұмысының соңғы туындысы.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

ХХ ғасырдың басындағы Испаниядағы карнавал кезінде Севилья бульварлары әзіл-қалжың киімдері мен маска киген адамдармен толы еді. "Қатыгез тәртіпсіздікке" таңырқан азаматтық гвардияның бір бөлімі, маска киген көңіл көтерушілердің арасымен баяу жылжыды. Ашулы көңіл көтеру үстемдік құрды. Жас буржуазиялық революционер Антонио Гальван, Парижден ата-анасын көру үшін жер аударылғаннан кейін, оны қуалайтын биліктен жасырынып, халықтың ішіне араласты. Ол парадтағы платформада отырған көз тартарлық Кончаға көз тіреп қалады. Ол Антониомен бірге қалың жұрттың арасына қашып, ол оны сол кешкі кездесуге шақыратын құпия хатпен сыйлады. Антонио көп жылдан бері көрмеген досы Дон Паскуалмен кездеседі, ол орта жастағы аристократ және бұрынғы азаматтық гвардия капитаны. Жаңа жігіт, әдемі Кончаның бейнесімен мас, егде жастағы мырзадан оның құпиясы туралы не білетінін сұрайды. Дон Паскуал, жас әйелмен болған тағдырлы қарым-қатынасының егжей-тегжейін, бірқатар естеліктер арқылы айтады – ол өзінің құлдығына мойынсұнған адамның мойындауы. Ол Конча оны мазақтап, қорлап, Дон Паскуалды қуыршақтей ойнатқанын айтады, ал ол қарсы тұруға шамасы келмеді. Оның қоғамдық беделі мен билігі ақыры құлап, ол ұятпен отставкаға шықты, содан кейін Конча жеңісіне риза болғаннан кейін оны соңғы рет тастап кетті. Дон Паскуал Кончаны бірнеше жылдан бері көрмегенін айтады және Антониоға оған деген барлық құштарлығы мүлдем сөніп қалғанын жеткізеді. Ол жас жігітті осы әйелмен кез келген қарым-қатынастан аулақ болуға шақырады, ал Антонио оның ескертуін орындауға уәде береді, бірақ Кончамен кездесуін жалғастырады. Ол оған жөн сілтеп, кетуге ниеттенген, бірақ оның орнына клубқа бірге барады. Олар онда болғанда, Дон Паскуалдан Кончаға оған деген мәңгілік махаббатын жариялайтын хат келеді. Ол Антониоға осы құпия мойындауды оқып береді, ол досының алдағанына ашуға булығады. Ол құштарлықпен Кончаны сүйеді, сол сәтте Дон Паскуал олардың жеке бөлмесіне кіреді. Антонио Дон Паскуалды Кончаның махаббатына ие болу үшін жалған айтқаны үшін айыптайды және оның ақымақтыққа салынып жатқанын айтады. Дон Паскуал Антонионы қолғаппен сабап, оны қорқақ деп айыптайды, ал Антонио досының қорлауын ұмытатынын айтқанда, олардың арасында дуэль ұйымдастырылады. Дон Паскуал тапаншамен ату шеберлігін көрсеткеннен кейін кетеді. Конча Антониоға дуэльден кейін Парижге онымен бірге кететініне уәде береді, ал Антонио қоштасу хаттарын жазады. Дуэльшілер келесі күні таңертең оңаша жерде кездеседі. Конча Дон Паскуалға, егер ол оны жақсы көрген болса, "мен сүйген жалғыз адамды" өлтіре алмайтынын айтады. Дуэльшілер өз орындарына келгенде, Дон Паскуал тапаншасын ауаға көтереді, бұл Антонионың назарына тек оқ атқаннан кейін ғана түседі. Дон Паскуал Антонионың оғынан ауыр жарақат алады. Заңсыз төбелес туралы хабар алған полиция Антонионы қамауға кіріседі. Дон Паскуал ауруханаға жеткізілді. Конча губернатор Пакитоға өзінің құмарлығын пайдаланып, Антонионы түрмеден босатуға көмектеседі, ол олардың Парижге қашуы үшін екі паспорт береді. Антониомен қайта кездеспес бұрын, ол Дон Паскуалды ауруханада Антонионы өмірінен айырмағаны үшін алғыс айту үшін барады. Ол оның іс-әрекеттері оған деген махаббатының дәлелі екенін айтады, бірақ оның алғысын қабылдамайды және оны кешіруден бас тартады, сондықтан ол кетеді. Олар француз шекарасына барады және кеденді қиындықсыз өтеді. Пойыз келгенде, Антонио құлшыныспен вагонына кіреді, бірақ Конча тоқтап, станция бастығына ол мінбейтінін хабарлайды. Антонио оған қозғалып келе жатқан пойыздың терезесінен шақырады, ол Испанияға оралғанға дейін Дон Паскуалмен қайта қосылуға шешім қабылдағанын жариялайды.

Өндірістік жазбалар

Стернберг «Иблис – әйел» фильмін түсіруді бастағанда, Paramount компаниясының табысы төмендеп бара жатты. Оның соңғы фильмі, зәулім өндірілген «Қызыл императрица» көпшілікке ұнамады. «Иблис» 1935 жылдың 6 ақпанында аяқталды, наурыз айында премьерасы өткізілді, ал мамыр айында жалпы көрермендерге ұсынылды. Жаңа өндіріс менеджері Эрнст Любич (Бен Шульбергтің орнын басатын) Стернбергтің Paramount компаниясымен келісімшарты жаңартылмайтынын жариялады. Стернберг фильмге бастапқыда «Caprice Espagnol» деген атауды ұсынған, бұл атау орыс композиторы Римский-Корсаковтың «Capriccio Espagnol» атты оркестрлік сюитасына сілтеме жасайды, одан бірнеше бөлімдер фильмде қолданылады. Любич атауын «Иблис – әйел» деп өзгертті. Кейін Стернберг: «Мырза Любичтің шайтанның жынысын өзгерту туралы поэтикалық ниеті фильмді сатуға көмектесу мақсатымен болғанмен, ол осылай болған жоқ» деді. Фильмнен шамамен он жеті минуттық материал, соның ішінде Дитрихтің «Егер бұл азап болмаса (бұл махаббат емес)» әнін орындаған музыкалық номер алынып тасталды, нәтижесінде фильмнің ұзақтығы 79 минутқа дейін қысқартылды. Бір кезде жоғалған фильм деп есептелген бұл туындының көшірмесін Стернберг 1959 жылғы Венеция кинофестивалінде көрсету үшін ұсынды, ал «Иблис – әйел» 1961 жылы шектеулі таралымда қайта жарық көрді.

Қабылдау

1935 жылы 5 мамырда «Нью-Йорк Таймс» студияны өте жағымды пікірмен таң қалдырып, фильмді «Көк періштеден» бергі Дитрих Стернберг егіздігінің ең жақсы туындысы деп сипаттады. «Ібіліс әйел» – Стернбергтің өзінің жұлдызы және музасы Марлен Дитрихтің қатысуымен түсірілген жеті жартылай автобиографиялық фильмінің соңғысы. Кассада сәтсіздікке ұшыраған, көптеген заманауи сыншылардың пікірінше «кавиарлық эстетизм мен еркіндікке ұмтылу» себебімен сынға ұшыраған фильмнің, дәстүрлі романтикалық идеяны өте күрделі бейнелеуі көптеген көрермендерді шатастырды немесе жалықтырды.

Цензура: Испания мен АҚШ Мемлекеттік департаменті

Фильмнің жарық көргеніне байланысты Испания елшілігі АҚШ үкіметіне наразылық білдірді, нәтижесінде Paramount компаниясы фильмді көрсетуден алып тастап, барлық қолжетімді түпнұсқаларын жойды. АҚШ Мемлекеттік департаменті де, испан және американдық сауда келісімдерін ескере отырып, Paramount Pictures компаниясына испан елшісінің қатысуымен Вашингтонда фильмнің "мастер-принтін" жеке өртеуді ұйымдастыруға қысым жасады. Бұл дипломатиялық әрекет Еуропада кеңінен жарияланды, бірақ "Жынды әйел" фильмінің сақталған түпнұсқалары ішкі және шетелдегі кинотеатрларда көрсетіле берді. 1935 жылдың қазан айында Испания Paramount компаниясынан фильмнің халықаралық таралымын тоқтатуды ресми түрде сұрады. Шағымның бір бөлігінде "азаматтық гвардияның қоғамдық кафеде арақ ішіп отырғаны" және ұлттық полицияны "қауіпті тойды тоқтатуда тиімсіз" болып көрінген клоундар ретінде бейнелейтін көрініс айтылды. Студия басшысы Адольф Цукор "фильмді тоқтатуға келісті" және 1935 жылдың қарашасында түпнұсқалар қайтарылып алынды. Стернбергтің фильмі көп жылдар бойы "фильм маудит" (күрсінген фильм) деп белгіленді. Кейіннен Франко Испаниясында фильмке тыйым салынды.

Марапаттар мен құрметтер

Фильм 1935 жылы Венеция кинофестивалінде «Ең үздік операторлық жұмыс» сыйлығын жеңіп алды.