Кіріспе

Ұрықтың жеткілікті мөлшерде оттегімен қамтамасыз етілмеуі салдарынан туындайтын медициналық жағдай.

Жүктілік ішіндегі гипоксия (фетальдік гипоксия деп те аталады) – ұрыққа қажетті оттегі жеткілікті мөлшерде түспеген кезде пайда болады. Бұл себептердің алуан түрлі болуына байланысты болуы мүмкін, мысалы, көлік бауының түсіп қалуы немесе бітелуі, плацента инфаркті, аналық диабет (жүктілікке дейінгі немесе жүктілік кезіндегі диабет) және ананың темекі шегуі. Ұрықтың ішкі органдарының өсуі шектелген жағдайда гипоксия туындауы немесе оның салдары болуы мүмкін. Жүктілік ішіндегі гипоксия орталық нерв жүйесінде (ми және жұлын) жасушалық зақымдануға әкелуі мүмкін. Бұл өлім-жітім көрсеткішінің жоғарылауына, соның ішінде сәбидің күрт өлімі синдромының (SIDS) қаупінің артуына себеп болады. Ұрық пен жаңа туған нәрестедегі оттегінің жетіспеуі көптеген неврологиялық және нейропсихиатриялық аурулардың, мысалы, эпилепсия, назар жетіспеуі және гипербелсенділік синдромы, тамақтану тәртібінің бұзылуы және церебральді парездің негізгі немесе себепші факторы ретінде қарастырылады.

Ананың зардабы

Жатыр ішіндегі гипоксиядан туындайтын асқынулар – преэклампсияның ең көп кездесетін себептерінің бірі. Преэклампсия – жүктіліктің екінші триместрінде (жүктіліктің 20-шы аптасынан кейін) плацентаның жеткіліксіз қанмен қамтылуынан пайда болатын гипертониялық ауру. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бағалауынша, преэклампсия және эклампсия әлемдегі аналар өлімінің шамамен 14%-ын құрайды (жыл сайын 50,000-75,000-ға дейін өлім). Жүктілік кезінде преэклампсиямен ауыратын әйелдер бүйрек, бауыр, ми және қан айналымы жүйесі сияқты өмірлік маңызды мүшелерінің зақымдануына ұшырайды. Бұл гипертониялық ауру плацентаға зақым келтіріп, мерзімінен бұрын туу, түсік, плацентаның айырылуы немесе тіпті өлі туу сияқты проблемаларға әкелуі мүмкін. Кейбір жағдайларда преэклампсия инсульт пен мүшелердің жұмысын тоқтатуға алып келуі мүмкін. Емделмеген жағдайда преэклампсия эклампсияға айналуы мүмкін, ол эпилепсиялық ұстамалармен бірге ауыррақ өтеді. Эклампсиялық ұстамалар бақылаусыз дікілдеуге және ес-түс жоғалтуға әкелуі мүмкін, бұл ананың және немесе баланың өліміне соқтыруы мүмкін.

Себеп

Аналық гипоксия ананың, плацентаның немесе ұрықтың жағдайларына байланысты болуы мүмкін. Kingdom және Kaufmann ұрықтың гипоксиясының пайда болу себептерін үш санатқа бөледі: 1) плацентаға дейінгі (ана мен ұрық екеуі де гипоксиялық), 2) жатыр-плаценталық (анасы қалыпты, бірақ плацента мен ұрық гипоксиялық), 3) плацентадан кейінгі (тек ұрық гипоксиялық). Плацентаға дейінгі гипоксия көбінесе сыртқы гипоксиялық ортадан (мысалы, биік тауларда) туындайды. Сондай-ақ, ананың тыныс алу жүйесінің аурулары (мысалы, астма), жүрек-қан тамырларының аурулары (мысалы, жүрек жеткіліксіздігі, өкпе гипертензиясы және көк ақаба жүрек ауруы), гематологиялық жағдайлар (мысалы, анемия) осыған себеп болуы мүмкін. Семіздік, қоректік заттардың жетіспеуі, инфекциялар, созылмалы қабынулар және стресс сияқты жағдайлар ананың оттегімен қамтамасыз етілуіне және ұрықтың оттегіні сіңіруіне де әсер етуі мүмкін. Оның теріс салдарының арасында көміртек монооксидінен туындаған тіндік гипоксия және плаценталық жеткіліксіздік бар, ол жатырдан плацентаға қан ағынының азаюына және осылайша ұрыққа оттегі бар қанның жеткізілуінің төмендеуіне әкеледі. Темекі шегуден туындаған плаценталық жеткіліксіздік преэклампсияның дамуына себеп болатыны дәлелденген. Бұрынғы зерттеулер темекі түтініндегі көміртек монооксидінің преэклампсияға қарсы қорғаныш әсері бар екенін көрсеткенімен, Ұлыбританиядағы Преэклампсия генетикасы консорциумы жүргізген соңғы зерттеулер темекі шегушілердің преэклампсияға шалдығу ықтималдығы бес есе жоғары екенін анықтады. Никотиннің өзі терратогендік әсерге ие және автономды жүйке жүйесіне әсер етеді, бұл гипоксиядан туындаған ми зақымдануына осалдықты арттырады. Аналық анемия, темекі шегу де себеп болуы мүмкін, IH/BA-мен байланысты тағы бір фактор. Жүкті әйелдердің темекі шегуі аналық ядролы эритроциттердің азаюына әкеледі, осылайша оттегі тасымалдауға қол жетімді эритроциттердің санын азайтады. Жатыр-плаценталық гипоксия плацентаның қалыптан тыс имплантациясымен, қан тамырларының қайта құрылуының бұзылуымен және қан тамырлары ауруларымен байланысты. Плацентадан кейінгі гипоксия көкпектік баудың механикалық кедерісімен, жатыр артериясының ағынының азаюымен, ұрықтың жүрек жеткіліксіздігімен және генетикалық аномалиялармен байланысты.

Емдеу

Қазір туған кездегі асфиксиясы бар нәрестелерді дене температурасын төмендету арқылы емдеу – өлім-жұлымды азайту және аман қалғандардың неврологиялық жағдайын жақсарту үшін тиімді терапия екені белгілі болды. Жаңа туған нәрестелердің энцефалопатиясын емдеу үшін қолданылатын гипотермиялық терапия туғаннан кейінгі 6 сағат ішінде басталса, зардап шеккен нәрестелердің қалыпты өмір сүру мүмкіндігі айтарлықтай артады. Жаңа туған нәрестелерді туған кездегі асфиксиядан 100% оттегімен немесе қарапайым ауамен қайта жандандыру қажеттігі туралы пікірталас ұзақ жылдардан бері жүріп келеді. Жоғары концентрациядағы оттегі асфиксиядан кейінгі реперфузиялық зақымдануға себеп болатын, оттегімен байланысты еркін радикалдардың пайда болуына әкеп соғатыны дәлелденді. Ола Дидрик Саугстад және басқалар 2010 жылы жаңа туған нәрестелерді жандандыру бойынша жаңа халықаралық ережелерді жасады, онда 100% оттегінің орнына қарапайым ауаны қолдану ұсынылды. Анаға берілетін оттегінің мөлшерін арттыру ұрыққа аз әсер етеді, себебі қан плаценталық алмасу ошағына жеткілікті мөлшерде жеткізілмейді. Іштегі гипоксияның түпкі себебі емдік мақсат ретінде қарастырылуы мүмкін. Егер жүктілік кезіндегі преэклампсия ұрықтың өсуін шектеуге себеп болса, антигипертензивтік терапия және магний сульфаты қолдануға болады.

Алдын алу

Аналық гипоксияның алдын алу үшін медициналық тексерулер мен күтім жүргізілуі мүмкін, бірақ бұл қиындық тудыруы мүмкін. Бұл тесттер гипоксияны тікелей анықтамайды, оның орнына баланың жалпы денсаулығын бағалайды және гипоксия түрлі жауаптарға себеп болатындықтан, баланың сау болуын қамтамасыз етеді. Бұл тесттерге ұрықтың қозғалысы мен амниотикалық сұйықтықтың деңгейі, Доплерлік зерттеу немесе ұрықтың жүрек соғуы сияқты перинатальді тексерулер кіруі мүмкін. Тағы бір қауіп факторы – мерзімінен бұрын туу, онда мерзімінен бұрын туудың алдын алу сияқты медициналық шаралар немесе кесар тілімен босану аналық гипоксияның алдын алу үшін қолданылуы мүмкін. Зерттеулер тетрагидробиоптерин (BH4) жетіспеушілігі мен гипоксиялық ишемиялық ми зақымдануы арасындағы байланысты көрсеткен, бірақ одан әрі зерттеулер қажет. Ұрықтың BH4 деңгейін өлшеу – аналық гипоксияны анықтаудың тағы бір тәсілі. Туу кезінде, туу асфиксиясы пайда болуы мүмкін, онда кардиотокография босану кезінде баланың денсаулығын бақылау үшін қолданылуы мүмкін.

Эпидемиология

АҚШ-та жатыр ішіндегі гипоксия және туған кездегі асфиксия жаңа туған нәрестелердің өлімінің ең көп кездесетін оныншы себебі ретінде тізілген.

Қоғам

IH/BA сонымен қатар жүрек және қан айналымы туа біткен кемістіктерінің ең қымбат алтыншы жағдайы, сондай-ақ ерте туылған және төмен салмақты туудың екінші ең қымбат жағдайы болып табылады. Бұл нәрестелердің тыныс алу қиындық синдромының (RDS), сонымен қатар гиалин мембраналық аурудың ең қымбат емделетін медициналық жағдайы және нәрестелер өлімінің бірінші себебі болып табылады. АҚШ ауруханаларында емделетін ең қымбат медициналық жағдай. 10-нан 4-і жатырішілік гипоксиямен/туыс асфиксиясымен байланысты.

Құны Ауруханалық төлем:
1. Нәрестелердің тыныс алу қиындық синдромы $45,542 $138,224
2. Ерте туылған және салмағы аз балалар $44,490 $119,389
6. Жүрек және қан айналымындағы туа біткен кемістіктер $35,960 $101,412
9. Жатырішілік гипоксия немесе туыс асфиксиясы $27,962 $74,942

Медициналық-құқықтық

АҚШ-та National Practitioner Data Bank 2006 жылғы есептерінде акушерлікке қатысты жағдайлар 2006 жылғы дәрігерлердің медициналық сақтандыру төлемдерінің 8,7 пайызын құрады және ең жоғары медианалық төлем сомасын (333 334 доллар) көрсетті.