Кіріспе

Американдық экономист (1870–1930)

Генри Роджерс Сигер (21 шілде 1870 – 23 тамыз 1930, Киев, Ресей) – американдық экономист және Колумбия университетінің саяси экономика профессоры, Америка еңбек заңнамасы қауымдастығының президенті болған. Австрия мектебінің еңбектерінен шабыттанған Сигер 1913 жылы "Экономика негіздері" атты негізгі еңбегін жариялады. Институционалдық экономикамен үйлесімді бұл оқулық қолданбалы жұмыста нақты нарықтарды зерттейтін, эмпирикалық және институционалдық сипатта болды. 1929 жылы ол ең көп сілтеме жасалған "Трасттар мен корпорациялар мәселелері" атты еңбегін жариялады.

Өмірбаян

Сигер Мичиган штатының Лансинг қаласында, оның әкесі заңгер болып жұмыс істеген жерде, Скайлер Фиске Сигер мен Элис (Берри) Сигердің ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Мичиган университетінде оқып, 1890 жылы Ph. B. дәрежесін алды. Бір жыл Джонс Хопкинс университетінде Герберт Бакстер Адамс пен Ричард Т. Эллидің жетекшілігімен, екі жыл Еуропада – Галле, Берлин және Вена қалаларында оқуын жалғастырды. 1894 жылы Саймон Паттеннің жетекшілігімен АҚШ-та Пенсильвания университетінде докторлық диссертациясын қорғады. 1894 жылы Сигер Пенсильвания университетінің Уортон мектебінде экономика пәнінен оқытушы ретінде академиялық қызметін бастады және 1896 жылы доцент болды. 1902 жылы Колумбия университетіне көшіп, 1905 жылға дейін қосымша профессор болып жұмыс істеді, содан кейін саяси экономия профессоры болып тағайындалды. Ол сондай-ақ "Политологиялық тоқсандық" журналының редакциялық алқасының мүшесі болды.

Өлім

1930 жылы Кеңес Одағының экономикалық философиясын зерттеу үшін Киевке келген кезде қайтыс болды. Бұл еңбекті сарапқа салған американдық экономист Герберт Д. Давенпорт (1904) былай деп жазды:

"Осы жаңа оқулық дерлік барлық жағынан осындай кітаптың болуы керек – толығымен заманауи көзқарастарда; кең пейілділікпен; жағымсыз жағдайлардан қашуға және даулы мәселелерге жеңіл тиюге керемет шеберлікпен, бірақ барлық жағдайларда оқытушы мен оқушыны қарастырылып отырған мәселеге әділ қарауға шақырады; стиль және ұсыну тәсілі жағынан айқын, шатты және ынталандырады. Сонымен қатар, оқытушының бастамашылығы мен жекелігіне орын бар. Оқыту тәжірибесі жеткіліксіз немесе сыныптағы шеберлігі төмен ұстаздар осы кітапты одан да жақсы жасай алмас еді. Профессор Сигердің доктриналық ұстанымдары оқулық мақсаты үшін аса маңызды емес. Оның еңбегі австриялық үлгіде және әдісте болғанымен, ол тіпті радикалды консерваторларды да ренжітпейтіндей етілген. Базалық көзқарас ретінде, таратудың шекті өнімділік теориясы қабылданады, мүмкін, таратылатын үлестер мен бәсекелестік шығындар арасындағы қатынасқа қатысты белгілі бір дәрежеде тұрақсыздық немесе тербеліс болуы мүмкін."

Қазіргі заманғы өндіріс және тарату

Сигер (1904) қазіргі қоғамда өндіріс пен тарату туралы нақты пікір білдірді. Оның пікірінше, қазіргі заманғы бизнесті он екі салаға немесе негізгі бизнеске бөлуге болады: «Қазіргі бизнеске нақты қарағанда, өндіріс бөлінетін мынадай негізгі салаларды ажыратуға болады: (1) аңшылық және балық аулау, (2) мал шаруашылығы, (3) егін шаруашылығы, (4) орман шаруашылығы (яғни, ағаш кесу, ағаш өңдеу және т.б.), (5) кен өндіру және тас карьерлері, (6) өндіріс, (7) құрылыс, (8) көлік, (9) көтерме және бөлшек сауда, (10) өнім және акция брокерлігі, (11) банк ісі және (12) сақтандыру. Бұл тізім толық болмаса да, қазіргі қоғамда кездесетін негізгі бизнес түрлерін қамтиды және олар даму деңгейіне қарай реттелген».

Сигердің сөзіне сәйкес, бизнес ұйымдастырудың ең тиімді түрі әртүрлі. Аңшылықта, мал шаруашылығында, егін шаруашылығында, құрылыста, брокерлікте және саудада басымдық жеке кәсіпкерлікке және серіктестік жүйелеріне тиесілі. Ағаш өңдеу, кен өндіру және өндірісте жеке кәсіпкерлер, серіктестіктер және корпорациялар қатар өмір сүреді, ал көлік, банк ісі және сақтандыру салаларында «корпоративтік ұйымдастыру түрі сөзсіз басымдыққа ие». Жалпы алғанда, ірі көлемді өндіріс ең экономикалық тиімді болып табылатын бизнес салаларында корпоративтік ұйымдастыру формасы артықшылыққа ие, ал шағын көлемді өндіріске жақсы бейімделген бизнесте жеке кәсіпкерлер мен серіктестіктер әлі де үстемдік сақтайды.

Әлеуметтік сақтандыру: әлеуметтік реформа бағдарламасы, 1910 жыл

1910 жылы Сейгер әлеуметтік сақтандыру тақырыбындағы алғашқы американдық кітаптардың бірі – «Әлеуметтік сақтандыру: әлеуметтік реформа бағдарламасы» атты кітабын жариялады. Сейгер Чикагодағы әлеуметтану профессоры Чарльз Ричмонд Хендерсонның ықпалында болды, ол корпоративтік және шектеуші идеологияны қалыптастырған. Сейгердің кітабы әлеуметтік сақтандырудың мағынасын түсіндірді, оның бастауы Еуропада жатыр, және АҚШ-та Әлеуметтік қамсыздандыру жүйесінің құрылуына әсер етті. Әлеуметтік қамсыздандыру веб-сайты (2014) бұл кітапты «Америкадағы әлеуметтік сақтандыру философиялық қозғалысының классикалық және алғашқы тұжырымдамасы» деп бағалады. Сейгердің философиясы Америкадағы Әлеуметтік қамсыздандырудың негізін қалаушылардың көптегені ұстанған жалпы көзқарасқа ұқсас болды. Сейгердің кітаптары 19 ғасырдың соңында Еуропада пайда болған әлеуметтік сақтандырудың жаңа идеясына қатысты американдықтардың ой-пікірлерін көрсетеді.

Ең төменгі жалақы теориясы, 1913 жыл

1913 жылы "Минималды жалақы теориясы" атты мақаласында ең төменгі жалақыны енгізуге байланысты қазіргі заманғы негізгі проблемаларды түсіндіреді. Сейгер былай деп бастады: "Экономикалық теория тұрғысынан алғанда, ең төменгі немесе тіршілік деңгейін заңмен белгілеу ұсынысы екі мәселені қамтиды. Біріншіден, белгілі бір жұмыс орындарындағы белгілі бір жұмысшыларға төленетін жалақының тіршілік деңгейінен төмен болуына қалай келіп тіреледі? Екіншіден, болашақта ешбір жұмыс берушіге қызметкерлеріне белгіленген тіршілік деңгейінен төмен жалақы төлеуге рұқсат етілмеуі талабы орындалған жағдайда қандай салдар күтілуі мүмкін? Осы теориялық мәселелерді қарастырғаннан кейін".

Траст және корпорация проблемалары, 1929 жыл

Вейденхаммер мен Кребс (1930) бұл «кітап негізінен сенім мәселесіне арналған» екенін айтты. Алайда, авторлар екі себептен корпорацияларға арналған тарауды қосуды жөн санады: Біріншіден, көптеген трастар корпорациялар болып табылады, ал қазіргі заманғы холдингтік компаниялар мен бірігу қозғалысы «корпорация» экономикалық институтының болуына тәуелді, екіншіден, трастарды реттеу белгілі бір дәрежеде корпоративтік тәжірибені реттеу арқылы жүзеге асырылуы керек (пайданы жасыру үшін акцияларды құндыландыру, қаржылық есептің жариялануы және т.б.). Тобринер (1931) «қазіргі заманғы сенім мәселесі, оның бүкіл елдегі бірігулері, оның қуатты сауда бірлестіктері, оның халықаралық баға және өнім туралы келісімдері бүгінде жаңа назар талап етеді және оны алуда. Сарапты пікірлер бұрынғы заңнаманың «сауданы шектеудің кез келген комбинациясын» толығымен айыптағандықтан күшін жойғанын мойындауда. Бұл мәселені қайта қарастырып, бизнестің қажеттіліктерін ескере отырып, оған бұрынғыдан бейтарап көзқараспен қарауға тырысуда».