Кіріспе

Амурозавр (/ə/, /m//ʊər//ə/'/s//ɔː//r//ə//s/; "Амур кесірткесі") – шығыс Азияның соңғы креда кезеңінде (66 миллион жыл бұрын) табылған ламбеозаврид хадрозаврид динозаврының туысы. Ересектердің қаңқа қалдықтары сирек кездеседі, бірақ ересек аң кем дегенде ұзын болған болуы мүмкін. Грегори С. Паульдің пікірінше, оның ұзындығы шамамен және салмағы шамамен құраған.

Ашылуы және атауы

Ресейлік палеонтологтар Юрий Болоцкий мен Сергей Курзанов бұл динозаврды алғаш рет 1991 жылы сипаттап, оған ат қойды. Туыс атауы Амур өзенінен және грек сөзі сауростан ("кесіртке") алынған. Амур (қытайша Хэйлунцзян немесе "Қара Аждаһа өзені" деп аталады) Ресей мен Қытай шекарасын құрайды және осы динозаврдың қалдықтары табылған жерге жақын орналасқан. Бір ғана түрі белгілі (A. riabinini), ол 1916 және 1917 жылдары Амур өңірінде динозаврлардың қалдықтарын табу үшін алғашқы ресейлік экспедицияларды ұйымдастырған, қадірлі орыс палеонтологы Анатолий Рябининнің құрметіне аталған. Көптеген үлгілерден тұратын бұл сүйектер қазбасы 2008 жылы табылған. Голотип, яғни түпнұсқа үлгі, тек жоғарғы жақ сүйегінен (maxilla) және тіс сүйегінен (dentary) – екеуі де бір индивидуумның сол жақ жағынан алынған. Дегенмен, бас пен қаңқаның көптеген басқа да сүйектері де сақталған, бірақ олар әртүрлі индивидуумдарға тиесілі. Бұл қосымша материал жақында ғана сипатталды, соның арқасында Амурозавр ең көп таралған және толыққанды зерттелген ресейлік динозавр атанды. Амурозавр риабинини үлгісінің патологиялық шыбық сүйегі (ulna) Маастрихт кезеңінің Удурчукан формациясынан (Амур облысы, Ресей) табылған, ол гипертрофиялық және ісінген дистальды бөлігімен, сондай-ақ дистальды буын беті жаңадан пайда болған сүйектің үлкен өсіндісімен қапталған. Бертоццо және авторлар тобы (2022) бұл сүйектің жануардың өліміне дейін жазылып келе жатқанын болжайды, сынықтың бұрыс бірігуі және сүйектің екі бөлігінің дұрыс емес бірігуі жануардың үш аяқпен ақсап жүруіне себеп болған болуы мүмкін.

Сипаттама

Амурозавр бас сүйегінің көптеген аутапоморфияларымен, яғни бірегей ерекшеліктерімен, сондай-ақ алдыңғы немесе бүйірден қарағанда шыбық сүйегінің (алдыңғы қолдың сүйегі) сигмоидты пішінімен ерекшеленеді. Басқа ламбеозавридтердің көпшілігінде бас сүйегінің үстіңгі бөлігінде қуыс қырқалар болады, және мұндай қырқа құрамына кіретін сүйектер осы динозаврдың денесінен табылмайды, бірақ бас сүйегінің жоғарғы жағындағы сүйектер қырқаны тіреу үшін өзгертілген. Сондықтан Амурозаврдың да қырқасы болған деп есептеуге болады.

Жіктеу

Сол жақтағы келесі кладограмма 2013 жылы Альберт Прието Маркес және әріптестері жасаған ламбеозаврлардың филогенетикалық талдауының нәтижелерін көрсетеді, онда Амурозавр Lambeosaurini тайпасының туынды мүшесі ретінде көрсетілген. Оң жақтағы кладограмма Юрий Болоцкий мен әріптестерінің 2014 жылғы зерттеуінің нәтижелерін бейнелейді; бұл зерттеу Амурозаврдың жаңа бас сүйегінің материалынан тұрды, олар оны ламбеозаврлар арасындағы көне нүкте деп санады. 2020 жылы бұрын жеке түр ретінде қарастырылған Sahaliyania материалының остеологиялық сипаттамасы, осы түрдің Амурозаврдың синонимі екенін анықтады, бұл оның жаңадан зерттелген материалдарының Амурозаврдың жіктелуін тексеруге көбірек мүмкіндік берді. Осы жаңа деректерге сүйенгенде, Амурозавр Lambeosaurinae тұқымдастығының туынды мүшесі екені және Lambeosaurus-қа жақын екені анықталды, бұл кейбір бұрынғы зерттеулерде де кездескен болатын. Осы зерттеуден алынған кладограмма төменде келтірілген: