Кіріспе

Африкада кездесетін белгісіз таксономиялық статусы бар лорисоидты примат.

Жалған құмшекер (Pseudopotto martini) – Африкада кездесетін белгісіз таксономиялық статусы бар лорисоидты примат. Антрополог Джеффри Х. Шварц 1996 жылы екі үлгінің негізінде (тек қаңқа материалынан тұратын) оны Pseudopotto туысының жалғыз түрі деп атады, бұрын бұл үлгілер құмшекер (Perodicticus) деп саналған болатын. Екі үлгінің нақты қайдан алынғаны белгісіз, бірақ кем дегенде біреуі Камеруннан келген болуы мүмкін. Шварц жалған құмшекердің тіпті жеке отбасы болуы мүмкін деп ойлады, бірақ басқа зерттеушілер оның айырмашылық белгілері құмшекерден ерекшеленбейді деп мәлімдеді; атап айтқанда, жалған құмшекер Батыс Африка құмшекерімен (Perodicticus potto) бірнеше белгілерін бөліседі. Жалған құмшекер көбінесе кішкентай құмшекерге ұқсайды, бірақ Шварцтың сөзіне сәйкес, ол ұзын құйрығымен, мойын және кеуде омыртқаларындағы қысқа тікендерімен, екінші мойын омыртқасында кішірек және аз күрделі тікенімен, иік сүйегіндегі энтепикондилярлық тесігімен (ашылумен), көз ұясының ішінде орналасқан жас сүйек ойысымен (бас сүйегінің ойығы), кішірек жоғарғы үшінші премоляр және молярмен, сондай-ақ биік тәжді жақ тістерімен ерекшеленеді. Алайда, осы белгілердің көптегені құмшекерлер арасында өзгереді; мысалы, бір зерттеуші құмшекер үлгілерінің жартысында энтепикондилярлық тесіктерді тапқан.

Таксономия

Цюрих университетінің Ирхельдегі Антропология институты мен мұражайының Potto (Perodicticus potto) скелеттерінің сериясында антрополог Джеффри Х. Шварц барлық потолардан ерекшеленетін белгілері бар екі мысалды анықтады және 1996 жылы осы екі мысалға сүйене отырып, жаңа Pseudopotto martini туысын және түрін сипаттады. Туыс атауы Pseudopotto, «жалған» деген мағына беретін грекше pseudo элементін және пото сөзін біріктіреді, бұл жаңа форма мен пото арасындағы сыртқы ұқсастықтарға сілтеме жасайды. Түр атауы martini, приматолог Роберт Д. Мартиннің құрметіне берілген. Екі мысалдың нақты шығу тегі белгісіз, біреуі толық скелет (терісіз), ал екіншісі – тек бас сүйегі. Шварц екі мысалдың екеуін де бір түрге жатқызды, бірақ одан әрі зерттеулер олардың екі түрлі түрді білдіруі мүмкін екенін көрсете алады деп атап өтті. Ол жаңа форманың туыстығы белгісіз және анықтау қиын деп ойлады, сондықтан оны кез келген отбасыға жатқызбады, бірақ уақытша лорисидтер отбасына, пото, ангуантибостар және лористермен бірге жатқызды. Америка табиғи тарих мұражайының антропологиялық еңбектерінде жарияланған бұл жаңалық Scientific American және Science журналдарында жарияланды. Science журналында Шварцтың Pseudopotto приматтардың жаңа отбасын білдіруі мүмкін деген ойы келтірілді. 1998 жылы «Африка приматтары» журналында жалған пото туралы үш приматологтың мақалалары жарияланды. Колин Гроувз оның потодан ерекшеленетінін растады, ал Саймон Бердер оны лорисидтердегі танылмаған таксономиялық әртүрліліктің мысалы ретінде келтірді, бірақ Эстебан Сармиенто жаңа таксонды пото мысалдарымен салыстырды және жалған потоның айқын ерекшеліктері шындығында потоның өзгеру диапазонына кіретінін анықтады, сондықтан жалған пото, мүмкін, Perodicticus potto-дан ерекшеленетін түр емес. 2000 жылы приматолог Б. С. Леон жалған потоның Perodicticus potto potto қосымша түрінен ерекшеленбейтінімен келісті, бірақ пото түрлерінің әртүрлі формалары бір-бірінен жеткілікті ерекшеленетінін атап өтті, сондықтан потоның бірнеше түрі болуы мүмкін. Содан бері пікірлер екіге бөлінді: 2003 жылғы Африка приматтарының әртүрлілігі туралы жинақта жалған потоның ерекше түр екенін растайтын жеткілікті дәлел жоқ деген қорытынды жасалды, ал 2005 жылғы «Дүниежүзілік сүтқоректілер түрлерінің» үшінші басылымының приматтар тарауында (авторы Гроувз) Pseudopotto туысы тізімделді, бірақ ол «даулы» екені атап өтілді, ал Шварц 2005 жылға дейін жалған потоны туыс ретінде тануын жалғастырды. Сондай-ақ 2005 жылы приматолог Дэвид Стамп пото арасындағы айырмашылықтарды зерттеу контекстінде Pseudopotto-ның кейбір ерекшеліктерін қарастырды және жалған потоның кейбір, бірақ барлық емес, белгілері потода, негізінен батыс популяцияларында (potto қосымша түрі) кездесетінін анықтады.

Сипаттама

Олардың бірі – AMZ 6698 – Цюрих зообағында өмір сүрген ерескел аналық. Бұл жануардың дерлік толық сақталған қаңқасы бар, бірақ терісі сақталмаған. Шварцтың сөзіне қарағанда, қаңқада остеопороз бен периодонтит белгілері байқалады (зообақтағы жануарларда жиі кездесетін жағдай), бірақ басқа патологиялар немесе аномалиялар жоқ. Шварц зерттеуге дейін оң тістерін алып тастаған. Шварц осы үлгіні голотип ретінде таңдады. Екінші үлгі, AMZ AS 1730 – жабайыда ұсталған, дамып келе жатқан еркек, одан тек бас сүйегі, соның ішінде төменгі жақ сүйегі сақталған. Тіс жиынтығында тұрақты және сүт тістері бар. Псевдопотто үлгілері сырттай поттоға ұқсас, бірақ Шварцтың айтуынша, олар бірқатар ерекшеліктерімен ажыратылады. Лоризидтер арасында Шварц жалған потто мен нағыз потто, сондай-ақ ангуантибо мен баяу лористердің (Nycticebus) арасындағы ұқсастықтарды байқады. Жалған поттоның дене мөлшері ең кішкентай поттолармен салыстыруға болады, бірақ олардың өлшемдерінің ауытқу диапазонына сәйкес келеді; кішкентай мөлшері батыс поттоларында да кездеседі. Шварцтың сөзіне сүйенсек, құйрығы поттодан ұзын. Ол AMZ 6698 құйрығының өлшемін көрсетпейді және кем дегенде бір омыртқаның жоқ екенін атап өтеді, бірақ Сармиенто AMZ 6698 суретінде 11 құйрық омыртқасын санады, ал Гроувс кем дегенде 15 омыртқаны санады. Дегенмен, Сармиенто поттоларда құйрық омыртқаларының саны 5-тен 17-ге дейін, ал орташасы 11 екенін анықтады. Ұзын құйрықтар батыс поттоның түрінде де жиі кездеседі, бірақ Стамптың пікірінше, Псевдопоттоның құйрығы поттолардағыдан ұзын. Жалған поттоның мойын омыртқаларында (тікендерінде) және бірінші және екінші кеуде омыртқаларында тікендері қысқарақ, бірақ Леон бұл белгінің батыс поттоларында да кездесетінін атап өтеді. Шварц жалған поттоның потто мен ангуантибодан екінші мойын омыртқасында екі ұшты тікенінің болмауымен ерекшеленетінін жазады, бірақ Сармиенто бұл белгіні 11 потто үлгісінің 3-інде тапты. Гроувс, Шварцтың айтуынша, лоризидтердің басқа түрлері сияқты, жалған поттоның шығыршық сүйегі де иілген емес. Диагностикалық тағы бір белгі – иық сүйегіндегі (жоғарғы қол сүйегінде) энтепикондилярлық тесік (сүйектің дистальды бөлігіндегі ашылу); алайда Сармиенто бұл белгіні 11 үлгінің 4-інде және бестен біреуінің бір жағында тапты, ал Стамп бұл тесік поттоның ареалындағы үлгілерде де кездесетінін атап өтті. Жастық қуыс, бас сүйегіндегі ойыс, лоризидтердің көпшілігінде бас сүйегінің жоғарғы бетінде орналасқан, бірақ Шварц оны жалған потто мен баяу лористе орбитаның (көз ұясының) ішінде, артқа қарай орналасқанын тапты. Сармиенто бұл белгіні 11 қараған поттоның 3-інде тапты. Төменгі жақтың короноидтық өсі жалған поттода потто мен баяу лористегіден көбірек иілген. Жалған поттоның басқа да ерекшеліктері тістерінде байқалады. Алайда Сармиенто тұтқынға алынған жануарларда тістерде аномалиялар пайда болуы мүмкін екенін және Шварц қолданатын кейбір тіс белгілері өте өзгермелі, тіпті бір жануардың бір жағынан екінші жағына дейін өзгеруі мүмкін екенін айтады. Шварцтың сөзіне сүйенсек, үшінші жоғарғы моляр (M3) жалған поттода кез келген басқа просимианға қарағанда көбірек азайтылған, бірақ Леон батыс поттоларында да салыстырмалы түрде кішкентай M3 бар екенін атап өтеді. Үшінші жоғарғы премоляр (P3) де азайтылған, екі ұшты лемурлардың (Phaner) жағдайына ұқсас. Стамп батыс поттоларында кішкентай P3 жиі кездесетінін айтады, бірақ жалған поттоның P3 пішіні әртүрлі. Гроувс P1 өте ұзын екенін атап өтеді, бұл да екі ұшты лемурлармен ұқсастық. Төменгі премолярлар Pseudopotto-да бүйірден қысылған, жақ тістерінің төбелері жоғары, ал кристид obliqua (протоконидтің төбесіне қосылған қыр) жаққа қарай (жақ бетіне қарай) орналасқан. AMZ 6698-де бас сүйегінің ұзындығы ал оң жақ иық сүйегінің ұзындығы .

Тарату және мәртебесі

Антропологиялық институт пен мұражайдың деректеріне сәйкес, AMZ 6698 – голотипі, "Экваторлық Африкадан" алынған, ал AMZ AS 1730 – "Камеруннан". Маммолог Рональд Новактың сөзіне қарағанда, бұл белгілеулер соңғысы қазіргі Камеруннан немесе алыс шығыс Нигериядан (Британдық Камеруннан), ал біріншісі Камеруннан немесе көршілес мемлекеттен келгенін көрсетеді. 1999 жылы Саймон Бердер С. Уайлдтан алған жеке хабарламасына сілтеме жасап, псевдопоттоның жабайы табиғатта кездескенін хабарлады. 2001 жылы орнитолог Кристофер Боуден Камерунның Купе тауында псевдопоттоның табылғанын атап өтті, сонымен қатар С. Уайлдты да көрсетті. Дегенмен, IUCN Қызыл тізімінде Купе тауында жалған құмыршаның кездескені туралы хабарлар болғанымен, зерттеулер оның сол жерде болуын растамады, бірақ құмыршалардың кейбіреулерінде ұзын құйрықтары бар еді. Бұрын жалған құмырша Қызыл тізімдегі құмыршаның бір түрі ретінде қарастырылған, бірақ қазір ол Орталық Африка құмыршасының (Perodictitus edwardsi) синонимі ретінде қарастырылады, себебі оның жеке түр екенін дәлелдейтін мәліметтер жеткіліксіз деп есептеледі. Американдық сүтқоректілер қоғамы оны Батыс Африка құмыршасымен (P. potto) теңестіреді.