Руанда мен Бурундидағы дәстүрлі әлеуметтік жүйе (Ubuhake және Uburetwa)

Кіріспе

Убухаке – Руанда мен Бурундиде шамамен 15 ғасырдан 1958 жылға дейінгі әлеуметтік тәртіпке берілген атау. Ол жиі еуропалық феодализммен салыстырылады. Бірақ, ірі қара малдың бөлісуіне негізделген бұл жүйе, жерді бөлісуге негізделген uburetwa жүйесінен гөрі кішідірек болды, ол халықтың көп бөлігін қамтыды. Тутси монархиясы Руанданың көп бөлігіндегі жерлерді бақылауға алу үшін uburetwa жер бөлу жүйесін пайдаланды, бұл жүйе igikingi деп аталды. Руанданың солтүстік-батысында, хуту жер иелері мойынсұнудан бас тартқан жерлер igikingi жүйесіне кірмеді. Руанда мен Бурундидегі ең басты екі этностық топ – тутсилер мен хутулар. Олардың арасындағы ең маңызды тарихи айырмашылық – тутсилер негізінен мал өсірумен айналысса, хутулар егіншілікпен шұғылданды. Алғашқыда ubuhake шартында хутулар тутсилердің малын жеке немесе әскери қызмет үшін пайдалануға құқылы болды. Сол сияқты, тутсилер бақылауына өткен жерлер uburetwa жүйесінде ұқсас түрде пайдаланылуы мүмкін еді. Бұл жүйе біртіндеп таптық жүйеге айналды, онда жер, мал және билік тутсилердің қолында шоғырланды, ал хутулар тутси иелеріне қызмет ететін қара жұмысшыларға айналды. Тутси иелері оларға қорғаныс, мал және жерді пайдалану құқығын қызметтері мен егін өнімдері үшін берді. Хуту әйелдері мен тутси еркектерінің аралас некелеріне қатаң тыйым салынды, бірақ хуту еркектері көбінесе тутси әйелдеріне үйленді. Бұл феодалдық пирамиданың ең жоғасында мвами, яғни тутси патшасы тұрды, оның құдайдан тараған тегі бар деп есептелді. Убухаке және убуретва жүйелерін Руанда мен Бурундидің, Германияның және кейін Бельгияның еуропалық отаршылдары қолдады, олар тутси аристократиясын қолдау арқылы бақылауды сақтауға тырысты. Бірақ отаршылдар бұл еңбекті тек тутси аристократиясы үшін ғана емес, отаршылдық әкімшілігінің мүддесі үшін де жұмсауды талап етті. Соғыстан кейінгі кезеңде Бельгия үшін бір этностық топты ынталандыру саяси қиындыққа айналды. Көптеген еуропалық державалар өз отарларына тәуелсіздік берді, сондықтан Бельгия 1958 жылға қарай Руандадағы ubuhake және uburetwa жүйелерін жоюға кірісті, ал 1954 жылы Мвамиді осы жүйеден бас тартуға көндірді. Руандадағы Грегоир Каибанданың Пармехуту партиясы сияқты хутулардың біріккен қозғалыстарының ubuhake және uburetwa жүйелеріне қарсы күшейген қысымы 1961 жылғы руандалық сайлауда Пармехутудың жеңісімен осы жүйенің толыққанды жойылуын қамтамасыз етті. Убухаке және убуретва жүйесі, сондай-ақ тутси мвамилері мен еуропалық отаршылдық биліктердің оны пайдалануы хутулар мен тутсилер арасындағы антагонизмнің бір көзі болды. Екі елдегі соңғы оқиғалардың көпшілігі, соның ішінде 1994 жылғы Руанда геноциді осы тарихи шиеленіске байланысты туындады.

Ubuhake is the name given to the social order in Rwanda and Burundi from approximately the 15th century to 1958. It has been frequently compared to European feudalism. Based on cattle distribution, it was, however, a much smaller system than the one of uburetwa, which affected a much larger segment of the population and was based on land distribution. The Tutsi monarchy used the land distribution system of uburetwa to centralise control of the lands in most of Rwanda in a system called igikingi. Only the northwest of Rwanda, where Hutu land owners refused to submit, were not part of igikingi. The two dominant ethnic groups in both Rwanda and Burundi are the Tutsis and Hutus. One of the chief historical distinctions between them was that Tutsis were primarily cattle raisers while Hutus were farmers. Initially, the ubuhake contract stipulated that Hutus were entitled to use Tutsis cattle in exchange for service, be it personal or military. Similarly, land that had come under Tutsi control could be used in a similar way in the uburetwa system. It gradually evolved to a class system in which land, cattle, and power were consolidated in the Tutsi group, and Hutus became indentured servants to Tutsi lords, who granted them protection, cattle, and the use of land in exchange for service and farm produce. Intermarriage between Hutu women and Tutsi men was strictly forbidden, although Hutu men often married Tutsi women. At the summit of this feudal pyramid was the mwami, or Tutsi king, who was regarded as being of divine ancestry. The ubuhake and uburetwa systems were condoned by the European colonialists of Rwanda and Burundi, Germany and later Belgium, who supported the Tutsi aristocracy in order to maintain control. However, the colonialists demanded that the labor also be done for the benefit of the colonial administration, instead of just for the Tutsi aristocracy. The continued promotion of a single ethnic group became politically difficult for Belgium in the postwar period, however. Many European powers were granting independence to their colonies, and Belgium moved to phase out the ubuhake and uburetwa systems in Rwanda by 1958, having convinced the Mwami to give up the system in 1954. Increasing pressure against the ubuhake and uburetwa systems from Hutu solidarity movements, particularly Grégoire Kayibanda's Parmehutu party in Rwanda, ensured that the system was abolished entirely with the victory of Parmehutu in the Rwandan elections of 1961. The ubuhake and uburetwa system, and its exploitation by both Tutsi Mwamis and by European colonial powers, is one source of antagonism between the Hutu and Tutsis. Many of the recent events in both countries can be traced to this historical tension, including the 1994 Rwandan genocide.

Буганда жер үлестіру жүйелеріне ұқсастықтар

Угандада басшылар тектің емес, жер меншігі арқылы билік жүргізді. Уганда да тығыз қоныстанған аймақ болды. Мұрагерлік патша (кабака деп аталатын) және жер иеленуші ақсүйектер еуропалық саяхатшылар келген кездегі Солтүстік Руандадағы құрылымға ұқсас жүйені құрды.