Тавета тайпасы және оның мәдениеті

Кіріспе

Шығыс Африканың туған этносы.

Тайта-Тавета ауданында Тавета деп аталатын қала да бар. Тавета – Кенияда таралған тайпаның аты. Сондай-ақ, бұл Тавета халқының жеріндегі бас қаланың және Кениядағы оған жақын ауданның атауы.

Тавета халқы

Тавета тайпасы – Оңтүстік Кениядағы Таита-Тавета округінде қоныстанған банту тайпаларының бірі. Халық кейде «Ватавета» деп аталады, бұл олардың өз тілі – Китаветадағы көпше түрі. Тавета халқының басқа тайпалармен, әсіресе Тайта, Паре, Чагга, Камба және Масаи тайпаларымен араласқаны айтылады. Сонымен қатар, тұрғындардың тарихында осы топтардың арасында көші-қон болғанын көрсетеді, сондықтан Тавета халқын бүкіл Килиманджаро дәлізін мекендейтін үлкен халықтың бір бөлігі деп қарастыру керек. Басқа тайпалармен үнемі байланыста болғандықтан, көптеген Тавета тұрғындары (Ки)суахили тілін екінші тіл ретінде еркін меңгереді, сондай-ақ ағылшын немесе басқа жергілікті тілдерді де үйренуі мүмкін. Тавета тайпасы бес руға бөлінеді: Варуту, Ванене, Вазирай, Васуя және Вандигири. Ватавета халқы негізінен Цаво ұлттық паркі мен Танзания шекарасы арасындағы, Килиманджаро тауының етегіне дейінгі жерлерде қоныстанады. Көптеген Тавета тұрғындары коммерциялық және жеке тұтынуға арналған шаруашылықпен айналысады, негізгі ақшалай дақылдары – банан және мақта, қант қамысы, экзотикалық және тропикалық жемістер, әсіресе манго, авокадо және көптеген бау-бақша өнімдері. Кейбіреулері жергілікті сизаль плантацияларында жұмыс істейді, ал азат адамдар көлік немесе шекаралық сауда сияқты жергілікті коммерциялық мүмкіндіктерді пайдаланады. Тавета жері мен халқы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, «Салаита» қырғынында неміс және британ отаршылдық әскерлері шайқасқанда қысқа мерзімге халықаралық назар аударды. Автор Исак Динесен (Карен Бликсен) және «Африкадан тыс» фильмі осы тарихты сипаттайды. Көптеген Тавета тұрғындары христиан дінінің бір түрін ұстанады, шамамен отыз пайызы Кения провинциясының Англикан шіркеуіне, Рим-католик шіркеуіне немесе Пятидесятниктер шіркеуіне жатады. Тавета халқы Африканың дәстүрлі дінін ашық мойындамаса да, емдеу немесе қарғысқа байланысты ежелгі әдет-ғұрыптар әлі де сақталған. Тавета Оңтүстік-Шығыс Африка жағалауына (Момбаса) жақын орналасқан, және Тавета халқының шамамен он пайызы ислам дінін ұстанады. Таветалықтардың әңгімелеріне сүйенсек, тайпа исламмен алғаш рет араб саудагерлері олардың жері арқылы өтіп бара жатқанда танысқан, олардың мінез-құлқына тәнті болғандықтан көптеген адамдар өз еріктерімен ислам дініне көшкен. Мелекиной – Тавета тайпасының ұлы басшысы.

The Taveta tribe is one of the Bantu tribes found in Southern Kenya in the Taita Taveta County. The people are sometimes referred to as the 'Wataveta', which is the plural name of the people in their own language, Kitaveta. It has been argued that the Taveta population is commingled with other tribes, notably the Taita, Pare, Chagga, Kamba and Maasai. In addition, the inhabitants reveal migration occurred back and forth throughout the history of these groups, and the Taveta people should be viewed as a part of the bigger population inhabiting the entire Kilimanjaro Corridor. Because of their frequent contact with other tribes, most Tavetans are fluent in (Ki)Swahili as a second language and may also acquire some English or other local languages. The Tavetans are subdivided into five clans, namely Warutu, Wanene, Wazirai, Wasuya, and Wandigiri. The Wataveta inhabit mainly the lands between Tsavo National Park and the Tanzania border, up to the slopes of Mount Kilimanjaro. Many Tavetans are occupied by commercial and subsistence farming, with the main cash crop being bananas and cotton, sugarcane, exotic and tropical fruits especially mangoes, avocados and many horticultural produce. Some work the local sisal plantations, and a few take advantage of special local commercial activities like transport or cross border trade. The Taveta land and people won brief international attention during World War I, when German and British colonial forces clashed there at the slaughter hill "Salaita". Author Isak Dinesen (a. k. a. Karen Blixen) and the film Out of Africa describe this history. Most Tavetans practice some form of Christianity, roughly thirty percent are affiliated with either the Anglican Church of the Province of Kenya, the Roman Catholic Church, or Pentecostal churches. While Tavetans rarely profess African Traditional Religion, old customs concerning healing or cursing are not unknown. Taveta is close to the Southeast African coast (Mombasa), and approximately ten percent of Tavetans practice Islam. According to Tavetan lore, the tribe was first exposed to Islam when Arab traders were crossing through their land and were impressed by their conduct leading to mass voluntary conversions. Melekinoi was a great leader among the Taveta.

Таветаның аңыздары

Тавета халқы банан өсімдігі олардың жерінде туған деп сендіреді, ал олардың жерінен өткен саудагерлер оны саяхаттарында алып жүріп, осы ағашты бүкіл әлемге таратыпты. Банан ағашы Мзирай руының басшысының қызына құдайлардың сыйы ретінде жерден шыққан, оған олар разы болғандықтан, оны басқа руға күйеуге беруге болмаған.