Кіріспе

Еврей әншісі, әнші және композитор

Липа Шмельцер (Елазар Липа Шмельцер,; 1978 жылдың 17 наурызында туған) – американдық әнші, әнші және композитор. Ол хасидтік және қазіргі еврей қауымдастықтарындағы басты орындаушылардың бірі және "хасидтік музыканың Леди Гагасы" деп аталған. 2022 жылға дейін Шмельцер 18 жеке альбом шығарды.

Отбасылық негіздер

Липа Шмельцер Нью-Йорк штатының Рокленд округіне қарасты Нью-Сквер ауылының хасид анклавында өсті. Оның әкесінің әкесі, соғысқа дейінгі Венгриядағы хасид шаруасы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қаза тапты, осылайша оның әкесі Реувен 13 жасында жетім қалды. Реувен Шмельцер нацистер бақылауындағы Венгриядан Кастнер пойзымен қашып құтылған және Швейцарияда босатылғанға дейін Берген-Белсен концлагерінде болған 1684 еврейдің бірі болды. Ол әйелімен 12 балалы болды, ал Липа – екінші кіші бала. Липа 1998 жылдың 27 тамызында сонымен қатар Нью-Скверде туған Мириамға үйленді (кейін ажырасып кетті). Олардың төрт баласы бар. Ол жоғарғы Нью-Йорк және Бруклиндегі хареди хасидтік қауымдастықтарындағы тойлар мен бар-мицваларда өнер көрсетуді бастады. Ол табиғи талант иесі ретінде танылды және жазбалар мен бейнематериалдар шығара бастады. Оның «ерекше» киімдері мен әзіл-қалжыңды YouTube видеолары бар. Оппоненттердің пікірінше, Шмельцердің нағыз хасид екендігі оны кең хасидтік көрермендерге тартымды етеді және осылайша олардың қауымдастығына заманауи музыканы енгізуге ықпал етеді, себебі бұл қауымдастық көбінесе жабық және сақтықпен қарастырылады.

Пайдалы орындалу

Шмельцер өзінің талантын еврейлердің қайырымдылық шараларына жиі жұмысады. Хасидтер қауымындағы трагедиялық оқиғаларға жауап ретінде ол әндер жазып, орындаған. 2008 жылы Мумбайда болған террористик шабуылда Хабад шлухимдары Гавриил мен Ривка Холцбергтер қаза болғаннан кейін, ал олардың екі жасар ұлы Моише құтқарылғаннан кейін, ол «Моишеге хат» әнін жазды. 2010 жылы федералды сотта сотталғаннан кейін Шолом Рубашкинге музыкалық құрмет көрсету үшін жиналған еврей музыканттарының бірі болды. 2011 жылы Бруклинде Лейби Клетцкинің қазасына жауап ретінде ол «Лейби мәңгілік» атты балладаны және Клетцкидің бала кезінен түсірілген үй бейнефильмдерін көрсететін жеті минуттық музыкалық бейнеролик шығарды.

"Үлкен оқиға" даулы мәселесі

2008 жылдың ақпан айында Нью-Йорктегі Мэдисон Сквер Гарденнің WaMu театрында Шмельцер мен Шлойм Гертнердің "Ұлы оқиға" атты концертіне көп назар аударылды. 20 ақпанда Хамодия газетінде, ең беделді хареди газетінде, толық беттік хабарлама жарияланды. Хабарламада концертке қатысудың немесе концертте өнер көрсетудің "қатаң тыйым салынғаны", бұл "әдепсіздікке және ойшаңдыққа" алып келетіні, сондай-ақ "бұл әншілерді кез келген тойда, мерекеде немесе қайырымдылық шарасында ән салуға жалдауға тыйым салынғаны" айтылды. Шмельцер концертті тыйым салғандықтан тоқтата ма, жоқ па деген күмәндер туғаннан кейін, 26 ақпанда ол өнер көрсетуден бас тартқаны расталды. "Нью-Йорк Таймс" газетіне берген сұхбатында ол: "Менің мансабым бар, менің әйелім мен балаларымды асырауым керек, мен ипотека төлеймін, мен оттан шығуым керек" деді. 2008 жылдың маусым айында берген сұхбатында Шмельцер: "Мен Киддуш Хашем жасадым және оған өкінбеймін. Бірақ егер gedolei hatorah-ға мәселені қалай көрсеткендерін білгенімде, концертті тоқтатқан болар едім" деді. Шмельцер: "Көптеген gedolei hatorah маған адамдар концертім туралы жалған ақпаратпен келгенін айтты: олар аралас билер немесе аралас отырулар болады деді" деді. 2009 жылдың 1 наурызында Мэдисон Сквер Гарденнің WaMu театрында. Кейін сол жылы Aderet Records компаниясы "The Event" атты қос CD және DVD жинағын шығарды.

Басқа қызмет түрлері

2010 жылы Шмельцер Нью-Йорк штатының Эйрмонт ауылында Бейс Медраш Д'Аирмонт синагогасын салды. Шмельцер Нью-Йорк мемлекеттік университетінің (SUNY) жүйесіне кіретін екі жылдық колледж – Рокленд қауымдастық колледжінде оқыды. Ол сахналық өнер және гуманитарлық пәндер бойынша екі диплом алды. 2014 жылдың 18 мамырында ол 3.902 GPA көрсеткішімен бітірді. 2014 жылдың сәуірінде Шмельцер "студенттерге берілетін ең жоғары награда" саналатын Канцлердің үздік сыйлығына ие болды. 2014 жылы Шмельцер Колумбия университетінің жалпы білім беру мектебінде шығармашылық жазу және бейнелеу өнерін оқыды. Липа 2018 жылдың мамырында Колумбия университетін Магна Кум Лауде дәрежесімен бітірді. 2011 жылдың желтоқсанында Шмельцер еврей мұражайындағы Майкл Блумбергтің жылдық Ханука кешінде Фрейлах оркестрінің сүйемелдеуімен ән орындады. 2015 жылдың желтоқсанында Шмельцер Ақ үйдің жылдық Ханука кешінде ән шырқады және президент Барак Обамаға ерекше сыйлық, алтын мен күмістен жасалған кипа сыйлауға уәде берді. 2016 жылдың мамырында Шмельцер Вашингтонға сапар шегіп, Обамаға уәде еткен алтын және күміс кипаны тапсырды. 2016 жылы Шмельцер Pepsi Max-тың Израиль телеарнасындағы жарнамасында түсті. 2016 жылдың желтоқсанында Шмельцер Бруклин қалалық залында Нью-Йорк азаматтық сотының судьясы Рейчел Фрайердің қызметке орналасуында "God Bless America" әнін идиш тілінде ("Gott Bensch Amerike") орындады. 2017 жылдың қыркүйегінде Липаның әкесі Реувен Шмельцер қайтыс болды, ал Скверер Рабби оны азалыларға көңіл беру үшін (menachem avel) келді.