Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Еврей музыкасының стилі
2015 жылғы соғыс драмасы
Style of Jewish music
the 2015 war drama film
Клезмер (немесе כּלי־זמר) – Орталық және Шығыс Еуропаның ашкенази еврейлерінің аспаптық музыка дәстүрі. Дәстүрдің маңызды элементтері – би күйлері, діни әуендер және тыңдау үшін орындалатын виртуоздық импровизациялар; мұндай музыка тойларда және басқа да қоғамдық шараларда орындалған. Музыкалық жанр Осман (әсіресе грек және румын) музыкасы, барокко музыкасы, неміс және славян халық билері, сондай-ақ діни еврей музыкасы сияқты көптеген музыкалық жанрлардың элементтерін қамтиды. Музыка АҚШ-қа келген кезде, ол дәстүрлі ритуалдық элементтерінің бір бөлігінен айырылып, американдық биг-бенд және эстрадалық музыка элементтерін қабылдады. 1910-1920 жылдары АҚШ-та осы жанрды танымал еткен еуропалық клезмерлердің ішінде Дейв Таррас және Нафтул Брэндвейн болды, ал олардан кейін американдық музыканттар Макс Эпштейн, Сид Беккерман және Рей Музикер ерді. Холокост кезінде Шығыс Еуропадағы еврей өмірінің қирауынан және АҚШ-та клезмер музыкасының танымалдылығының төмендеуінен кейін, 1970 жылдардың соңында «Клезмер жаңғыруы» деп аталатын қозғалыс арқасында музыка қайтадан танымал бола бастады.
Klezmer ( or כּלי־זמר) is an instrumental musical tradition of the Ashkenazi Jews of Central and Eastern Europe. The essential elements of the tradition include dance tunes, ritual melodies, and virtuosic improvisations played for listening; these would have been played at weddings and other social functions. The musical genre incorporated elements of many other musical genres including Ottoman (especially Greek and Romanian) music, Baroque music, German and Slavic folk dances, and religious Jewish music. As the music arrived in the United States, it lost some of its traditional ritual elements and adopted elements of American big band and popular music. Among the European born klezmers who popularized the genre in the United States in the 1910s and 1920s were Dave Tarras and Naftule Brandwein; they were followed by American born musicians such as Max Epstein, Sid Beckerman and Ray Musiker. After the destruction of Jewish life in Eastern Europe during the Holocaust, and a general fall in the popularity of klezmer music in the United States, the music began to be popularized again in the late 1970s in the so called Klezmer Revival.
Этимология
Клезмер термині, идиш тілінде қолданылғандай, еврейше этимологиясы бар: клей, «құралдар, ыдыстар немесе аспаптар» және зэмер, «мелодия»; k'lei zemer כְּלֵי זֶמֶר, «музыкалық аспаптар» дегенді білдіреді. Уақыт өте келе, идиш контекстінде «клезмер» сөзі музыканттарды, олардың аспаптарын емес, сипаттау үшін қолданыла бастады. Бұл алғаш Богемияда 16 ғасырдың екінші жартысында, содан кейін Польшада болды. Мүмкін, бұл музыканттардың кәсіби гильдиялар құруына жауап ретінде туындаған. Шығыс Еуропада идиш тілінде сөйлейтін халық арасында «клезмер» термині кәсіби музыканттарды атауға арналған термин болғаннан кейін, музыканттардың басқа түрлері көбінесе музикер немесе музикант деп аталды. «Клезмер» сөзі ағылшын тілінде 20 ғасырдың соңында ғана кеңінен танымал болды. Сол кезде метонимия арқылы бұл сөз музыкантты ғана емес, олар орындайтын музыкалық жанрды да білдіретін болды, бұл мағынасы идиш тілінде болмаған. 20 ғасырдың басындағы музыкалық жазбалар мен басқа да жазбаларда бұл музыка еврей, яһуди немесе идиш би музыкасы деп аталды, кейде идиш термині Фрейлех музыкасы («қуанышпен толы музыка») қолданылды. 20 ғасырғы орыс ғалымдары кейде «клезмер» терминін қолданды; Иван Липаев қолданбады, бірақ Моисей Береговский идиш немесе украин тілінде жариялағанда қолданды. Клезмер музыкасы шығыс еуропалық яһуди музыкалық мәдениетінен пайда болды, ол яһуди канториалдық музыкасын, хасидтік нигунды және кейіннен идиш театрлық музыкасын қамтыды. Сонымен қатар, ол Орталық және Шығыс Еуропаның халық музыкасынан, сондай-ақ космополиттік еуропалық музыкалық формалардан да қарыз алды. Осының нәтижесінде ол барлық бұл жанрлардан танылатын элементтері бар біртұтас стильге айналды. 19 ғасырдың соңына дейін кез келген клезмер музыкантының көпшілігі формалды музыкалық білім алмады, бірақ олар өте дамыған музыкалық техникалары бар бай дәстүрді мұра етті. Әр музыканттың стильді «дұрыс» орындау туралы өз түсінігі болды. Клезмер музыкасындағы ерекше «яһуди» саналатын стильдік элементтердің арасында әншілік немесе хасидтік дауыстық әшекейлерге тән элементтер бар, олар үшкірсініп немесе күлуді еліктеуді қамтиды. Мұндай дауыстық әшекейлерді білдіру үшін түрлі идиш терминдері қолданылды, мысалы, קרעכץ (Крекхтс, «ауыр сығырылу» немесе «жан сығу»), קנײטש (кнейтш, «қатпар» немесе «жиырылу») және קװעטש (кветш, «қысым» немесе «стресс»). Педальді ноталар, морденттер, слайдтар және типикалық клезмерлік каденциялар да стиль үшін маңызды. Классикалық музыкадан айырмашылығы, вибрато сирек қолданылады және тағы бір әшекей түрі ретінде қарастырылады. Йель Стром американдық скрипкашылардың 1940 жылдан бастап дрейдлекхті қолдануы біртіндеп азайғанын жазды, бірақ 1970 жылдардағы клезмердің қайта жаңғыруымен дрейдлекх қайтадан танымал болды. Акомпаниатордың немесе оркестрдің сүйемелдеу стилі импровизациялық болуы мүмкін, оны צוהאַלטן (tsuhaltn, «ұстап тұру») деп атайды. Кейбір аймақтарда шер музыкасы фрейлекх музыкасымен алмастырылуы мүмкін. Фантази немесе фантазия – еврей үйлену тойында қонақтарға кешкі ас кезінде ойналатын еркін күй. Бұл «жеңіл» классикалық музыканың фантазиясына ұқсайды. Теркишер – Дэйв Таррас және Нафтуле Брандвейн сияқты жетекші клезморимдер орындаған виртуоздық соло туындысы. Бұл күйге би болмайды, керісінше ол Осман немесе «шығыс» стиліне сілтеме жасайды, ал күйлер грек хасапикосына сілтемелерді ашкеназдық музыкалық эстетикаға енгізе алады. Тойдың басында немесе соңында ойналатын қоштасу күйлері, мысалы, Зай гезунт («сау болыңыз»), Гас нигн, Добриден («жақсы күн»), Добранощ немесе А гуте нахт («жақсы түн») және т.б. Мұндай туындылар кейде қадір-қасиет пен салмақтылық сезімін тудырады.
The term klezmer, as used in the Yiddish language, has a Hebrew etymology: klei, meaning "tools, utensils or instruments of" and zemer, "melody"; leading to k'lei zemer כְּלֵי זֶמֶר, meaning "musical instruments". Over time the usage of "klezmer" in a Yiddish context evolved to describe musicians instead of their instruments, first in Bohemia in the second half of the sixteenth century and then in Poland, possibly as a response to the new status of the musicians who were at that time forming professional guilds. After the term klezmer became the preferred term for these professional musicians in Yiddish speaking Eastern Europe, other types of musicians were more commonly known as muziker or muzikant. It was not until the late 20th century that the word "klezmer" became a commonly known English language term. During that time, through metonymy it came to refer not only to the musician but to the musical genre they played, a meaning which it had not had in Yiddish. Early 20th century recording industry materials and other writings had referred to it as Hebrew, Jewish, or Yiddish dance music, or sometimes using the Yiddish term Freilech music ("Cheerful music"). Twentieth century Russian scholars sometimes used the term klezmer; Ivan Lipaev did not use it, but Moisei Beregovsky did when publishing in Yiddish or Ukrainian. Although klezmer music emerged from a larger Eastern European Jewish musical culture that included Jewish cantorial music, Hasidic Niguns, and later Yiddish theatre music, it also borrowed from the surrounding folk musics of Central and Eastern Europe and from cosmopolitan European musical forms. Therefore it evolved into an overall style which has recognizable elements from all of those other genres. Few klezmer musicians before the late nineteenth century had formal musical training, but they inherited a rich tradition with its own advanced musical techniques. Each musician had their understanding of how the style should be "correctly" performed. Among those stylistic elements that are considered typically "Jewish" in klezmer music are those which are shared with cantorial or Hasidic vocal ornaments, including imitations of sighing or laughing. Various Yiddish terms were used for these vocal like ornaments such as קרעכץ (Krekhts, "groan" or "moan"), קנײטש (kneytsh, "wrinkle" or "fold"), and קװעטש (kvetsh, "pressure" or "stress"). pedal notes, mordents, slides and typical klezmer cadences are also important to the style. Unlike in Classical music, vibrato is used sparingly, and is treated as another type of ornament. Yale Strom wrote that the use of dreydlekh by American violinists gradually diminished since the 1940s, but with the klezmer revival in 1970, dreydlekh had become prominent again. The accompaniment style of the accompanist or orchestra could be fairly impromptu, called צוהאַלטן (tsuhaltn, holding onto). In some regions the music of a Sher could be interchangeable with a Freylekhs. Fantazi or fantasy is a freeform song, traditionally played at Jewish weddings to the guests as they dined. It resembles the fantasia of "light" classical music. A Terkisher is a type of virtuosic solo piece in performed by leading klezmorim such as Dave Tarras and Naftule Brandwein. There is no dance for this type of melody, rather it references an Ottoman or "oriental" style, and melodies may incorporate references to Greek Hasapiko into an Ashkenazic musical aesthetic. Parting melodies played at the beginning or end of a wedding day, such as the Zay gezunt (be healthy), Gas nign, Dobriden (good day), Dobranotsh or A gute nakht (good night) etc. These types of pieces were sometimes in which may have given an air of dignity and seriousness.
Оркестрлеу
Клезмер музыкасы – ән мен ән айту тарихы көп емес аспаптық дәстүр. Шығыс Еуропада клезмерлер дәстүрлі түрде Бадхеннің (түйелік тойдың әншісі) вокалдық өнерін сүйемелдеген, бірақ олардың орындауы көбінесе әндер емес, импровизацияланған шумақтар мен рәсімдерді жариялау болған. (Бадхеннің маңыздылығы ХХ ғасырда біртіндеп төмендеді, бірақ кейбір дәстүрлерде ол әлі де сақталған.) Клезмер оркестрінің мөлшері мен құрамы уақытқа және орынға қарай өзгерген. XVIII ғасырдың және XIX ғасырдың басындағы клезмерлік топтар кішкентай болды, шамамен үш-бес музыканттан тұрып, ағаш үскілік немесе ішекті аспаптарда ойнайтын. XIX ғасырдың ортасында, кішкентай клезмерлік ансамбльдерде де кларнет пайда бола бастады. Ғасырдың соңғы онжылдықтарында Украинада оркестрлердің мөлшері үлкейіп, орташа есеппен жеті-он екі мүшеден тұратын, ал мерейлі шаралар үшін мыс аспаптар мен жиырмаға дейін музыканттар қосылған. (Дегенмен, кедейлер тойында үлкен клезмер ансамблі өзінің үш немесе төрт кіші мүшесін ғана жіберуі мүмкін еді. Галиция мен Беларусьте цимбаломмен кішкентай ішекті ансамбль ХХ ғасырдың басына дейін қалыпты жағдай болды. Қазіргі кездің клезмер аспаптары ертедегі оркестрлерге қарағанда XIX ғасырдың әскери оркестрлерінің аспаптарынан көбірек әсер алады. ХХ ғасырдың басындағы клезмер жазбаларындағы соққылы аспаптар көбінесе минималды болды – ағаш блоктан немесе барабандан артық емес. Шығыс Еуропада соққылы аспаптарды көбінесе пойк деп аталатын қаңқа барабанды ойнайтын барабаншы ұсынатын. Пойк бас барабанға ұқсас, көбінесе үстіне сыбызғы немесе металл бөлігі орнатылған, оны соққыш немесе қолға байланған кішкентай сыбызғы соғады.)
Klezmer music is an instrumental tradition, without much of a history of songs or singing. In Eastern Europe, Klezmers did traditionally accompany the vocal stylings of the Badchen (wedding entertainer), although their performances were typically improvised couplets and the calling of ceremonies rather than songs. (The importance of the Badchen gradually decreased by the twentieth century, although they still continued in some traditions.) As for the klezmer orchestra, its size and composition varied by time and place. The klezmer bands of the eighteenth and early nineteenth century were small, with roughly three to five musicians playing woodwind or string instruments. In the mid nineteenth century, the Clarinet started to appear in those small Klezmer ensembles as well. By the last decades of the century, in Ukraine, the orchestras had grown larger, averaging seven to twelve members, and incorporating brass instruments and up to twenty for a prestigious occasion. (However, for poor weddings a large klezmer ensemble might only send three or four of its junior members. In Galicia, and Belarus, the smaller string ensemble with cimbalom remained the norm into the twentieth century. Modern klezmer instrumentation is more commonly influenced by the instruments of the 19th century military bands than the earlier orchestras. Percussion in early 20th century klezmer recordings was generally minimal—no more than a wood block or snare drum. In Eastern Europe, percussion was often provided by a drummer who played a frame drum, or poyk, sometimes called baraban. A poyk is similar to a bass drum and often has a cymbal or piece of metal mounted on top, which is struck by a beater or a small cymbal strapped to the hand.
Батыс, канториалдық және Осман музыкасы терминологиясы
Клезмер музыкасы – Батыс музыка дәстүрінде және Осман империясында дамыған жанр. Ол негізінен ауызша дәстүр болып табылады, оның ладтары мен ладтық өрбуін түсіндіретін толыққанды әдебиет жоқ. Оның көптеген әуендері Батыс музыкасында қолданылатын мажор және минор терминологиясына толық сәйкес келмейді, сонымен қатар музыка Таяу Шығыс музыкасындағыдай жүйелі микротонды емес. Идиш тілінде осы ладтарды атау үшін нұсах (נוסח); штейгер (שטײגער), «әдет, өмір салты» терминдері қолданылады, ол әдеттегі әуендік сипаттаманы, маңызды ноталар мен гамманы көрсетеді; сондай-ақ густ (גוסט), «дәмі» деген мағынаны білдіретін сөз, оны Моисей Береговский жиі қолданған. Сталиндік кезеңде жазған Береговский клезмердің діни аспектілерін басып тастауға мәжбүр болды, сондықтан 1929 жылғы ерте жұмыстарынан басқа, синагог ладтарының терминологиясын қолданған жоқ. Оның орнына ол неміс тілінен алынған мажор, минор және «басқа» ладтардың музыкалық терминологиясын пайдаланды, оларды техникалық тұрғыдан сипаттады. 1940 жылдарғы еңбектерінде ол клезмер репертуарының көп бөлігі минорлық ладта – табиғи минор немесе басқаларында, шамамен төрттен бірі фрейгиш ладында, ал бестен бірі мажорлық ладта екенін атап өтті. Бұл тәсіл ХХ ғасырдың басында Таяу Шығыс музыкасын жақсы білген Идельсонға дейін жетеді және соңғы он жылда Джошуа Хоровиц оны дамытты. Бұл терминдерді жай ғана сегіз ноталық (октатоникалық) гаммалар ретінде тізімдеудің тағы бір қиындығы – бұл клезмер мелодиялық құрылымдарының бес ноталық пентахордтар ретінде қалай жұмыс істейтінін, әртүрлі ладтардың бөліктерінің қалай өзара әрекеттесетінін және дәстүрлі клезмер контекстінде берілген ладтың мәдени маңызы қандай болатынын түсінуді қиындатады. Моген Овос – Батыс табиғи минорына ұқсас синагог лады.
Klezmer music is a genre that developed partly in the Western musical tradition but also in the Ottoman Empire, and is primarily an oral tradition which does not have a well established literature to explain its modes and modal progression. Many of its melodies do not fit well in the major and minor terminology used in Western music, nor is the music systematically microtonal in the way that Middle Eastern music is. The terms used in Yiddish for these modes include nusach (נוסח); shteyger (שטײגער), "manner, mode of life", which describes the typical melodic character, important notes and scale; and gust (גוסט), a word meaning "taste" which was commonly used by Moisei Beregovsky. Beregovsky, who was writing in the Stalinist era and was constrained by having to downplay klezmer's religious aspects, did not use the terminology of synagogue modes, except in some early work in 1929. Instead, he relied on German inspired musical terminology of major, minor, and "other" modes, which he described in technical terms. In his 1940s works he noted that the majority of the klezmer repertoire seemed to be in a minor key, whether natural minor or others, that around a quarter of the material was in Freygish, and that around a fifth of the repertoire was in a major key. This approach dates back to Idelsohn in the early twentieth century, who was very familiar with Middle Eastern music, and has been developed in the past decade by Joshua Horowitz. Another problem in listing these terms as simple eight note (octatonic) scales is that it makes it harder to see how Klezmer melodic structures can work as five note pentachords, how parts of different modes typically interact, and what the cultural significance of a given mode might be in a traditional Klezmer context. Mogen Ovos is a synagogue mode which resembles the Western natural minor.
Жанрдың дамуы
Киелі кітаптарда оркестрлер мен леуіліктердің музыка орындағаны туралы бірнеше сипаттама бар, бірақ 70 жылы Екінші ғибадатхана қиратылғаннан кейін көптеген раввиндер музыкалық аспаптарды қолдауға кедергі келтірді. Сондықтан, содан бері әртүрлі уақытта және әртүрлі жерлерде яһуди музыканттары болған болса да, "Клезмер" одан әлдеқайда кейін пайда болды. Бұл сөзді қолданудың ең алғашқы жазбалық куәлігін 1595 жылы Краковтағы еврейлер кеңесінің мәжілісінде таныған – Йцхак Ривкинд. Прагада одан да ертерек болған болуы мүмкін, себебі 1511 және 1533 жылдары оларға сілтемелер табылды. 1600-шы жылдары Польшадағы еврей музыканттарының жағдайы жақсарды, олар гильдиялар (хевра) құру құқығын алды, соның арқасында өз еңбекақыларын белгілеп, христиандарды жұмысқа алу және басқа да мүмкіндіктерге ие болды. Осылайша, уақыт өте келе кәсіби музыканттың бұл жаңа түрі музыканың жаңа формаларын жасап, осы дәстүрді Шығыс Еуропа яһуди өмірінің кең аумағында дамытты. 18-шы ғасырдың соңында хасидтік иудаизмнің өркендеуі де клезмердің дамуына үлкен үлес қосты, себебі олар еврейлердің амалдарының бір бөлігі ретінде билеу мен сөзсіз әуендерге ерекше мән берді. Осы тұлғалардың арасында Арон Мойше Холоденко "Педотсер", Йосеф Друкер "Стемпеню", Альтер Гойзман "Альтер Чудновер" және Йозеф Гусиков болды. Америка Құрама Штаттарындағыдай, онда клезмер музыкасын жазу индустриясы дамыған болса, 20-шы ғасырдың басында Еуропада одан азырақ жазылды. Еуропалық еврей музыкасының көп бөлігі канторлық және идиш театрының музыкасынан тұрды, ал клезмер музыкасының тек бірнеше ондаған жазбасы ғана белгілі. Оларға Оскар Зенгут, Х. Штайнер, Леон Ахл және Йозеф Солинский сияқты артистердің скрипкалық шығармалары, С. Коштың флейталық шығармалары және Белфтің румындық оркестрі, Ресейлік еврей оркестрі, Еврей той оркестрі және Титуншнайдер оркестрінің ансамбльдік жазбалары кіреді.
The Bible has several descriptions of orchestras and Levites making music, but after the destruction of the Second Temple in 70 CE, many rabbis discouraged musical instruments. Therefore, while there may have been Jewish musicians in different times and places since then, the "Klezmer" arose much more recently. The earliest written record of the use of the word was identified by יצחק ריבקינד as being in a Jewish council meeting from Kraków in 1595. They may have existed even earlier in Prague, as references to them have been found as early as 1511 and 1533. It was in the 1600s that the situation of Jewish musicians in Poland improved, as they gained the right to form Guilds (Khevre), and therefore to set their own fees, hire Christians, and so on. Therefore over time this new form of professional musician developed new forms of music and elaborated this tradition across a wide area of Eastern European Jewish life. The rise of Hasidic Judaism in the late eighteenth century and onwards also contributed to the development of klezmer, due to their emphasis on dancing and wordless melodies as a component of Jewish practice. Among these figures were Aron Moyshe Kholodenko "Pedotser", Yosef Drucker "Stempenyu", Alter Goyzman "Alter Chudnover" and Josef Gusikov. Unlike in the United States, where there was a robust Klezmer recording industry, there was relatively less recorded in Europe in the early twentieth century. The majority of European recordings of Jewish music consisted of Cantorial and Yiddish Theatre music, with only a few dozen known to exist of Klezmer music. These include violin pieces by artists such as Oscar Zehngut, H. Steiner, Leon Ahl, and Josef Solinski; flute pieces by S. Kosch, and ensemble recordings by Belf's Romanian Orchestra, the Russian Jewish Orchestra, Jewish Wedding Orchestra, and Titunshnayder's Orchestra.
Клезмер Ресей империясының соңғы кезеңінде және Кеңес дәуірінде
Ресей империясындағы яһудилерге қатысты шектеулердің жеңілдетілуі және олардың академиялық және консерваториялық білім алуға жаңа мүмкіндіктері клезмерді қазіргі заманғы әдістермен қайта қарастыра бастаған ғалымдар тобын қалыптастырды. Сондай-ақ, еврей музыкасы мен фольклорына, оның ішінде идиш тіліндегі әндерге, халық ертегілеріне және аспаптық музыкаға жаңа қызығушылық туды. Алғашқы экспедицияны 1900 жылы туған жері Бердянскіде халық әуендерін жинаған Джоэл Энгель жасады. Клезмер музыкасын көп көлемде жинаған алғашқы тұлға – Сусман Киселгоф, ол 1907 жылдан 1915 жылға дейін Елді мекен аймағына бірнеше экспедиция ұйымдастырды. Одан кейін Моисей Береговский және София Магид сияқты, идиш және клезмер музыкасын зерттеген кеңес ғалымдары да экспедициялар жасады. Бұл экспедицияларда жиналған материалдардың көп бөлігі қазір Украина Ұлттық кітапханасының Вернадский атындағы қорында сақталады. Береговский 1930 жылдардың соңында жазғанда, өткен дәуірлердегі клезмерлердің ойнау техникасы мен әлеуметтік ортасы туралы ғалымдардың білімі аз екеніне өкініш білдірді. Тек 19 ғасырдың соңындағы жағдайды есінде сақтап қалған қарт музыканттар арқылы оны зерттеуге болады. 1948 жылдан кейін кеңестік еврей мәдениеті репрессия кезеңіне енді, яғни еврей, идиш немесе аспаптық клезмер музыкасына қатысты концерттерге рұқсат берілмейтін болды. 1949 жылы Моисей Береговскийдің ғылыми жұмысы тоқтатылып, 1951 жылы ол тұтқындалып, Сібірге жер аударылды. 1950 жылдардың ортасында кейбір еврей және идиш қойылымдарына қайтадан сахнаға оралуға рұқсат беріліп, репрессия жеңілдетілді. Дегенмен, клезмердің негізгі орны әрқашан дәстүрлі қоғамдық шаралар мен тойлар болды, концерттік сахна немесе академиялық институт емес. Бұл дәстүрлі орындар, діни көзқарастан туындаған кеңес саясатына сәйкес, еврей мәдениетімен бірге басып тасталды.
The loosening of restrictions on Jews in the Russian Empire, and their newfound access to academic and conservatory training, created a class of scholars who began to reexamine and evaluate klezmer using modern techniques. There was also new interest in collecting and studying Jewish music and folklore, including Yiddish songs, folk tales, and instrumental music. An early expedition was by Joel Engel, who collected folk melodies in his birthplace of Berdyansk in 1900. The first figure to collect large amounts of klezmer music was Susman Kiselgof, who made several expeditions to the Pale of Settlement from 1907 to 1915. He was soon followed by other scholars such as Moisei Beregovsky and Sofia Magid, Soviet scholars of Yiddish and klezmer music. Most of the materials collected in those expeditions are now held by the Vernadsky National Library of Ukraine. Beregovsky, writing in the late 1930s, lamented how little scholars knew about the range of playing technique and social context of Klezmers from past eras, except for the late nineteenth century which could be investigated through elderly musicians who still remembered it. After 1948, Soviet Jewish culture entered a phase of repression, meaning that Jewish music concerts, whether tied to Hebrew, Yiddish, or instrumental klezmer, were no longer allowed to be performed. Moisei Beregovsky's academic work was shut down in 1949 and he was arrested and deported to Siberia in 1951. The repression was eased in the mid 1950s as some Jewish and Yiddish performances were allowed to return to the stage once again. However, the main venue for klezmer has always been traditional community events and weddings, not the concert stage or academic institute; those traditional venues were repressed along with Jewish culture in general, according to anti religious Soviet policy.
Ерте американдық клезмер (1880-ші жылдар 1910-шы жылдар)
АҚШ-қа алғаш келген клезмерлер 1880 жылдан кейін басталган Шығыс Еуропалық еврейлердің үлкен толқындарынан соң Нью-Йорк, Филадельфия және Бостон сияқты ірі қалаларда қоныстанды. Олардың кейбіреулері Нью-Йорктің Төменгі Шығыс жағындағы мейрамханаларда, би залдарында, кәсіподақ митингтерінде, шарап погребтерінде және басқа да заманауи орындарда жұмыс таба алды. Алайда, клезмер музыканттарының табысының басты көзі, Еуропада болғандай, тойлар мен симхалар болып қала берді.
The first klezmers to arrive in the United States followed the first large waves of Eastern European Jewish immigration which began after 1880, establishing themselves mainly in large cities like New York, Philadelphia and Boston. Some of them found work in restaurants, dance halls, union rallies, wine cellars, and other modern venues in places like New York's Lower East Side. But the major source of income for klezmer musicians seems to have remained weddings and Simchas, as in Europe.
Биг-бенд клезмер оркестрлері (1910-1920 жылдар)
Американың ірі қалаларындағы еврей музыка индустриясының қарқыны 1910 жылдары Еуропадан көбірек клезмерлерді қызықтырды. Бұл жазба индустриясының дамуымен бірге болды, ол осы клезмер оркестрлерінің бірнешеуін жазды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде индустрия этникалық би музыкасына көшті және Edison Records, Emerson Records, Okeh Records және Victor Recording Company сияқты жазба компаниялары 78 айналымдық пластинкаларды жазу үшін бірқатар оркестр жетекшілерін жалдады. Олардың алғашқысы – Украинадағы клезмер отбасынан шыққан шаштараз және корнетші Абе Еленкриг, оның 1913 жылғы «Fon der Choope» («Тойдан») жазбасын АҚШ Конгресінің кітапханасы мойындады. Сол онжылдықта жазған еуропалық клезмерлердің арасында Ресей империясының украин аумағынан (Абе Еленкриг, Дейв Таррас, Шлоимке Беккерман, Джозеф Франкель және Израиль Дж. Хохман), Австро-Венгрияның Галициясынан (Нафтуле Брандвайн, Гарри Кандель және Бериш Кац) және Румыниядан (Абе Шварц, Макс Лейбовиц, Макс Янковиц, Джозеф Московиц) шыққандар болды. 1920 жылдардың ортасында радиода немесе водевиль сахналарында өнер көрсеткен бірнеше танымал «Клезмер» тобы пайда болды. Олардың ішінде Джозеф Чернявскийдің «Идиш-американдық джаз тобы» бар, оның мүшелері казактар мен хасидтердің пародийлық бейнесінде киінетін. Тағы бір осындай топ – Бойбрикер Капелла, ол радиода және концерттерде ностальгиялық, ескіше Галиция клезмер дыбысын қайта жаңғыртуға тырысты. 1924 жылғы Иммиграциялық заңның қабылдануы, ол Еуропадан еврейлердің иммиграциясын қатты шектеді, содан кейін 1930 жылға қарай Ұлы депрессия басталды, АҚШ-тағы идиш және клезмер жазбаларының нарығы күрт құлдырады, бұл 1910 және 1920 жылдардағы көптеген танымал оркестр жетекшілерінің жазба жасау карьерасын аяқтады және үлкен клезмер оркестрлерін өмір сүруге қиындық тудырды.
The vitality of the Jewish music industry in major American cities attracted ever more klezmers from Europe in the 1910s. This coincided with the development of the recording industry, which recorded a number of these klezmer orchestras. By the time of the First World War, the industry turned its attention to ethnic dance music and a number of bandleaders were hired by record companies such as Edison Records, Emerson Records, Okeh Records, and the Victor Recording Company to record 78 rpm discs. The first of these was Abe Elenkrig, a barber and cornet player from a klezmer family in Ukraine whose 1913 recording Fon der Choope (From the Wedding) has been recognized by the Library of Congress. Among the European born klezmers recording during that decade were some from the Ukrainian territory of the Russian Empire (Abe Elenkrig, Dave Tarras, Shloimke Beckerman, Joseph Frankel, and Israel J. Hochman), some from Austro Hungarian Galicia (Naftule Brandwein, Harry Kandel and Berish Katz), and some from Romania (Abe Schwartz, Max Leibowitz, Max Yankowitz, Joseph Moskowitz). The mid 1920s also saw a number of popular novelty "Klezmer" groups which performed on the radio or vaudeville stages. These included Joseph Cherniavsky's Yiddish American Jazz Band, whose members would dress as parodies of Cossacks or Hasidim. Another such group was the Boibriker Kapelle, which performed on the radio and in concerts trying to recreate a nostalgic, old fashioned Galician Klezmer sound. With the passing of the Immigration Act of 1924, which greatly restricted Jewish immigration from Europe, and then the onset of the Great Depression by 1930, the market for Yiddish and klezmer recordings in the United States saw a steep decline, which essentially ended the recording career of many of the popular bandleaders of the 1910s and 1920s, and made the large klezmer orchestra less viable.
Белгілі кларнетші
1910-1920 жылдары клезмерлік "үлкен топтардың" дамығандығымен қатар, сол топтарды жетекшілік еткен бірнеше еврей кларнетшілері өздеріне жеке атақ әкелді, олардың әйгілігі келесі онжылдықтарға дейін сақталды. Олардың ең танымал өкілдері – Нафтул Брандвейн, Дейв Таррас және Шлоимке Беккерман.
Along with the rise of klezmer "big bands" in the 1910s and 1920s, a handful of Jewish clarinet players who had led those bands became celebrities in their own right, with a legacy that lasted into subsequent decades. The most popular among these were Naftule Brandwein, Dave Tarras, and Shloimke Beckerman.
Клезмерлер қайта жаңғыруы
1970 жылдардың ортасынан соңына қарай АҚШ және Еуропада клезмер музыкасы қайта жандана бастады. Бұл жандануға Гиора Фейдман, The Klezmorim, Зев Фельдман, Энди Статман және Клезмер консерваториясы тобы жетекшілік етті. Олар репертуарларын АҚШ клезмер музыканттарының жазбалары мен сақталған музыканттарынан алды. Әсіресе, Дейв Таррас және Макс Эпштейн сияқты кларнетшілер осы жаңа буын клезмер музыканттарына ұстаздық етті. 1985 жылы Генри Сапозник пен Адриен Купер клезмер және басқа да идиш музыкасын оқыту үшін KlezKamp ұйымдастырды. 1980 жылдары қайта жанданудың екінші толқыны көтерілді, мұнда АҚШ және Германиядағы еврей емес музыканттардың қатысуымен, көбінесе сазды аспаптармен дәстүрлі шабытталған орындауларға қызығушылық артты. Музыканттар Шығыс Еуропада қалған клезмер музыканттарының жазбаларын тыңдап, ноталарын тауып, жаздырып алу арқылы ескі еуропалық клезмерді іздестірді. Бұл стильдегі негізгі орындаушылар: Джоэл Рубин, Будовиц, Хевриса, Di Naye Kapelye, Йель Стром, Чикаго Клезмер ансамблі, The Maxwell Street Klezmer Band, скрипкашылар Алисия Свигалс, Стивен Гринман, Куки Сегельштейн және Эли Розенблатт, флейташы Адрианна Гринбаум және цимбалшы Пит Рушефский. Осы кезеңде Brave Old World, Hot Pstromi және The Klezmatics сияқты топтар да пайда болды. 1990 жылдары Сан-Франциско аймағының музыканттары клезмер музыкасына жаңа қызығушылық тудырып, оны жаңа деңгейге көтерді. New Klezmer Trio сияқты топтар клезмерді басқа музыка жанрларымен біріктіретін жаңа топтарға шабыт берді, мысалы Джон Зорнның Masada және Bar Kokhba, Naftule's Dream, Дон Байронның Mickey Katz жобасы және скрипкашы Дэниел Хоффманның клезмер/джаз/Таяу Шығыс фьюжн тобы Davka. 1991 жылы Жаңа Орлеан фанкі, джазы және клезмер стильдерінің қосындысынан жаңа топ құрылды. 2008 жылдан бастап бірнеше Еуропалық мәдени ұйымдар қаржылаған "Басқа еуропалықтар" жобасы Алан Берн мен ғалым Зев Фельдман басшылығымен Молдавия аймағында бір жыл бойы терең зерттеулер жүргізді. Олар клезмер және лаутари тамырларын зерттеп, екі "басқа еуропалық" топтың музыкасын біріктіруді мақсат етті. Нәтижесінде құрылған топ қазір халықаралық аренада өнер көрсетеді. 20 ғасырда Израильде клезмер музыкасының жеке дәстүрі қалыптасты. Кларнетшілер Моше Берлин және Аврум Лейб Бурштейн Израильдегі клезмер стилінің шеберлері ретінде танымал. Израильде клезмер музыкасын сақтау және дамыту үшін Бурштейн Иерусалим клезмер қауымдастығын құрды, ол елде клезмер музыкасын оқыту және орындау орталығына айналды. 1980 жылдардың соңынан бері Израильдің солтүстігіндегі Сафед қаласында жыл сайын жаз айларында клезмер фестивалі өткізіліп келеді.
In the mid to late 1970s there was a klezmer revival in the United States and Europe, led by Giora Feidman, The Klezmorim, Zev Feldman, Andy Statman, and the Klezmer Conservatory Band. They drew their repertoire from recordings and surviving musicians of U. S. klezmer. In particular, clarinetists such as Dave Tarras and Max Epstein became mentors to this new generation of klezmer musicians. In 1985, Henry Sapoznik and Adrienne Cooper founded KlezKamp to teach klezmer and other Yiddish music. The 1980s saw a second wave of revival, as interest grew in more traditionally inspired performances with string instruments, largely with non Jews of the United States and Germany. Musicians began to track down older European klezmer, by listening to recordings, finding transcriptions, and making field recordings of the few klezmorim left in Eastern Europe. Key performers in this style are Joel Rubin, Budowitz, Khevrisa, Di Naye Kapelye, Yale Strom, The Chicago Klezmer Ensemble, The Maxwell Street Klezmer Band, the violinists Alicia Svigals, Steven Greenman, Cookie Segelstein and Elie Rosenblatt, flutist Adrianne Greenbaum, and tsimbl player Pete Rushefsky. Bands like Brave Old World, Hot Pstromi and The Klezmatics also emerged during this period. In the 1990s, musicians from the San Francisco Bay Area helped further interest in klezmer music by taking it into new territory. Groups such as the New Klezmer Trio inspired a new wave of bands merging klezmer with other forms of music, such as John Zorn's Masada and Bar Kokhba, Naftule's Dream, Don Byron's Mickey Katz project and violinist Daniel Hoffman's klezmer/jazz/Middle Eastern fusion band Davka. also formed in 1991 with a mixture of New Orleans funk, jazz, and klezmer styles. Starting in 2008, "The Other Europeans" project, funded by several EU cultural institutions, spent a year doing intensive field research in the region of Moldavia under the leadership of Alan Bern and scholar Zev Feldman. They wanted to explore klezmer and lăutari roots, and fuse the music of the two "other European" groups. The resulting band now performs internationally. A separate klezmer tradition had developed in Israel in the 20th century. Clarinetists Moshe Berlin and Avrum Leib Burstein are known exponents of the klezmer style in Israel. To preserve and promote klezmer music in Israel, Burstein founded the Jerusalem Klezmer Association, which has become a center for learning and performance of klezmer music in the country. Since the late 1980s, an annual klezmer festival is held every summer in Safed, in the north of Israel.
Музыка саласында
Дәстүрлі орындаулар төмендегенмен, Леонард Бернштейн және Аарон Копланд сияқты кең танылған еврей композиторларының көптегені жастық шағында естіген клезмерлік үлгілердің ықпалында болды (Густав Малер сияқты). Джордж Гершвин клезмер музыкасын білген, ал "Rhapsody in Blue" шығармасының басындағы кларнеттің глиссандосы осы ықпалды көрсетеді, бірақ композитор тікелей клезмер шығармалары жасамады. Свинг-джаз тобының жетекшілері Бени Гудман мен Арти Шоудың кейбір кларнет стилі клезмерден туындаған деп қарастыруға болады, сондай-ақ сол кезеңдегі басқа еврей артистерінің, мысалы трубашы Зигги Элманның "фрейлах свингі" ойнауы да сондай. Сонымен қатар, еврей емес композиторлар да қызықты тақырыптық материалдың мол көзі ретінде клезмерге жүз бұра бастады. Дмитрий Шостакович клезмер музыкасын адам өмірінің қуанышы мен қайғысын бірдей бейнелейтіні үшін арнайы бағалап, камералық шедеврлеріндегі бірнеше мелодияларды пайдаланды: G минорындағы фортепиано квинтеті, op. 57 (1940), E минорындағы фортепиано триосы No. 2, op. 67 (1944) және C минорындағы скрипкалық квартеті No. 8, op. 110 (1960). Израильде туған композитор Офер Бен Амотстың шығармаларында клезмер музыкасының элементтері бар, әсіресе оның 2006 жылғы Клезмер концерті. Бұл шығарма клезмер кларнеті (еврей кларнетиші Дэвид Кракауэр үшін жазылған), скрипкалық оркестр, арфа және соққы аспаптары үшін жазылған.
While traditional performances may have been on the decline, many Jewish composers who had mainstream success, such as Leonard Bernstein and Aaron Copland, continued to be influenced by the klezmeric idioms heard during their youth (as Gustav Mahler had been). George Gershwin was familiar with klezmer music, and the opening clarinet glissando of "Rhapsody in Blue" suggests this influence, although the composer did not compose klezmer directly. Some clarinet stylings of swing jazz bandleaders Benny Goodman and Artie Shaw can be interpreted as having been derived from klezmer, as can the "freilach swing" playing of other Jewish artists of the period such as trumpeter Ziggy Elman. At the same time, non Jewish composers were also turning to klezmer for a prolific source of fascinating thematic material. Dmitri Shostakovich in particular admired klezmer music for embracing both the ecstasy and the despair of human life, and quoted several melodies in his chamber masterpieces, the Piano Quintet in G minor, op. 57 (1940), the Piano Trio No. 2 in E minor, op. 67 (1944), and the String Quartet No. 8 in C minor, op. 110 (1960). The compositions of Israeli born composer Ofer Ben Amots incorporate aspects of klezmer music, most notably his 2006 composition Klezmer Concerto. The piece is for klezmer clarinet (written for Jewish clarinetist David Krakauer), string orchestra, harp and percussion.
Бейнелеу өнерінде
Клезмер бейнесі, тоғызыншы ғасырдағы еврей өмірінің романтикалық символы ретінде, Анатолий Львович Каплан, Исахар Бер Рыбак, Марк Шагал және Хаим Голдберг сияқты көптеген жиырмасыншы ғасырдағы еврей суретшілерінің өнерінде көрінді. Кеңес Одағында өнермен айналысқан Каплан, әдебиеттегі, әсіресе Шолем Алейхемнің "Стемпенью" туындысындағы клезмерлердің романтикалық образына әсерленіп, оларды толыққанды бейнеледі.
The figure of the klezmer, as a romantic symbol of nineteenth century Jewish life, appeared in the art of a number of twentieth century Jewish artists such as Anatoli Lvovich Kaplan, Issachar Ber Ryback, Marc Chagall, and Chaim Goldberg. Kaplan, making his art in the Soviet Union, was quite taken by the romantic images of the Klezmer in literature, and in particular in Sholem Aleichem's Stempenyu, and depicted them in rich detail.
Әдебиетте
Яһуди әдебиетінде клезмер көбінесе романтикалық және біршама күмәнді тұлға ретінде бейнеленген. Алайда, XIX ғасырдағы Менделе Мохер Сфорим және Шоллем Алейхем сияқты жазушылардың туындыларында олар халыққа қуаныш сыйлаған ұлы суретшілер мен виртуоздар ретінде де көрсетілген. Бұл романнан кейін Аврам Голдфаденнің "Бен Ами" (1908) атты идиш мюзиклі жасалды.
In Jewish literature, the klezmer was often represented as a romantic and somewhat unsavory figure. However, in nineteenth century works by writers such as Mendele Mocher Sforim and Sholem Aleichem they were also portrayed as great artists and virtuosos who delighted the masses. The novel was later adapted into a Yiddish musical by Avram Goldfaden titled Ben Ami (1908).