Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес Одағындағы философия теориялық тұрғыдан объективті және түпкілікті философиялық шындықтың негізі саналған марксистік-лениндік ойлаумен шектелді. 1920-1930 жылдары ресейлік ойдың басқа бағыттары жарыққа шығудан тыйылды (көптеген философтар эмиграцияға кетті, ал басқалары қуылды). Иосиф Сталин 1931 жылы диалектикалық материализмді марксизм-ленинизммен теңестіретін жарлық шығарды, осылайша оны барлық коммунистік мемлекеттерде және Коминтерн арқылы көптеген коммунистік партияларда қолданылатын ресми философия етіп белгіледі. Екінші Интернационал дәстүрі бойынша, қарсыластар "ревизионистер" деп аталатын. Большевиктер режимі орнағаннан бастап, ресми кеңес философиясының (әрбір мамандық бойынша міндетті пән ретінде оқытылатын) мақсаты – коммунистік идеяларды теориялық тұрғыдан негіздеу болды. Осы себепті "кеңес зерттеушілері", олардың ішіндегі ең танымалдары – Иозеф Мария Боченский, Понтификалық Әулие Томас Аквинский университетінің философия профессоры және Густав Веттер, кеңес философиясы тек догмадан ғана тұрады деп жиі мәлімдеді. 1917 жылғы Қазан революциясынан кейін ол философиялық және саяси күреске толы болды, бұл кез келген монолиттік түсіндіруді күмәнді етеді. Эвальд Васильевич Ильенков 1960 жылдардағы маңызды философтардың бірі болды, ол "Лениндік диалектика және позитивизм метафизикасы" (1979) еңбегінде 1920 жылдардағы "механистерлер" мен "диалектиктер" арасындағы пікірталасты қайта қарады. 1960-1970 жылдары аналитикалық философия және логикалық позитивизм сияқты батыс философиялық ағымдары кеңес ойлау жүйесіне енді.
Philosophy in the Soviet Union was officially confined to Marxist–Leninist thinking, which theoretically was the basis of objective and ultimate philosophical truth. During the 1920s and 1930s, other tendencies of Russian thought were repressed (many philosophers emigrated, others were expelled). Joseph Stalin enacted a decree in 1931 identifying dialectical materialism with Marxism–Leninism, making it the official philosophy which would be enforced in all communist states and, through the Comintern, in most communist parties. Following the traditional use in the Second International, opponents would be labeled as "revisionists". From the beginning of Bolshevik regime, the aim of official Soviet philosophy (which was taught as an obligatory subject for every course), was the theoretical justification of communist ideas. For this reason, "Sovietologists", among whom the most famous were Józef Maria Bocheński, professor of philosophy at the Pontifical University of Saint Thomas Aquinas and Gustav Wetter, have often claimed Soviet philosophy was close to nothing but dogma. After the 1917 October Revolution, it was marked by both philosophical and political struggles, which call into question any monolithic reading. Evald Vasilevich Ilyenkov was one of the main philosophers of the 1960s, who revisited the 1920s debate between "mechanicists" and "dialecticians" in Leninist Dialectics and Metaphysics of Positivism (1979). During the 1960s and 1970s Western philosophies including analytical philosophy and logical positivism began to make a mark in Soviet thought.
Кеңес Одағындағы философиялық және саяси күрес
Диалектикалық материализмді алғаш рет Карл Маркс пен Фридрих Энгельс түсіндірді; осы тақырыптағы алғашқы еңбектердің бірі – Энгельстің 1878 жылғы «Анти Дюринг» poleмикасы. Оны Владимир Ленин «Материализм және эмпириокритицизм» (1908) еңбегінде үш бағыт бойынша жазды: гегельдік диалектиканың «материалистік инверсиясы»; тап күресіне бағынған этикалық принциптердің тарихилығы; физикадағы («эволюция заңдары», Гельмгольц), биологиядағы (Дарвин) және саяси экономикадағы (Маркс) заңдардың үйлесуі. Ленин тарихи марксизм (Лабриола) мен детерминистік марксизмнің арасында, кейіннен «әлеуметтік дарвинизм» (Каутский) деп аталған нәрсеге жақын тұрды. Лениннің ең маңызды философиялық қарсыласы – Александр Богданов (1873–1928), ол марксизмді Эрнст Мах, Вильгельм Оствальд және Ричард Авенариус философияларымен біріктіруге тырысты (олар Лениннің «Материализм және эмпириокритицизм» еңбегінде қатаң сынға ұшырады). Богданов «тектология» туралы трактат жазды және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін «Пролеткульт» ұйымының негізін қалаушылардың бірі болды. 1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін Кеңес философиясы «диалектиктерге» (Деборин) және «механистерге» (Бухарин, 1924 жылы Сталиннің «бір елде социализм» тезисін егжей-тегжейлі түсіндірген Бухарин, формальды түрде «механист» емес, бірақ оның одақтасы саналды) бөлінді. Механистер (А.К. Тимирязев, Аксельрод, Скворцов-Степанов т.б.), көбінесе ғылыми ортадан шыққан, марксистік философияның негізін табиғаттың себептік түсіндірмесінде тапты деп мәлімдеді. Олар марксистік философияның жаратылыстану ғылымдарына сәйкес келуі керек екенін айтқан марксизмнің позитивистік түсіндірмесін қолдады. Степанов «Табиғатты диалектикалық түсіну – механикалық түсіну» деген мақала жазды. Керісінше, гегельдік негізді «диалектиктер» диалектиканы қарапайым механизмге дейін төмендетуге болмайды деп талап етті. Олар негізінен Энгельстің «Дюрингке қарсы» және «Табиғат диалектикасы» еңбектеріне сүйене отырып, диалектика заңдарын табиғатта табуға болады деп сендірді. Олар салыстырмалылық теориясы мен кванттық механикадан қолдау алып, механикашылдардың табиғат туралы түсінігі тым шектеулі және тар екенін айтты. «Орыс марксизмінің әкесі» Георгий Плехановтың шәкірті болған Деборин де Барух Спинозаның орны туралы механикашылдармен келіспеді. Соңғысы оның идеалистік метафизик екенін, ал Деборин Плехановты ұстанғандықтан Спинозаны материалист және диалектик деп қарады. Механизм 1929 жылы марксистік-лениндік ғылыми институттардың екінші Бүкілодақтық конференциясында диалектикалық материализмді бұрмалап, вульгарлық эволюционизмге ұшырады деп айыпталды. Екі жылдан кейін Сталин марксизм-ленинизмнің философиялық негізі ретінде диалектикалық материализмді анықтаған жарлық шығарып, механикашыл және диалектикалық бағыттар арасындағы пікірталасты шешті. Содан кейін ресми догмадан тәуелсіз философиялық зерттеулердің мүмкіндігі дерлік жойылды, ал ғылыми салаларда Лысенкошылдық күш алды (1948 жылы генетика «бұржуазиялық жалған ғылым» деп жарияланды). Алайда, «механистер» мен «диалектиктер» арасындағы бұл пікірталас 1920 жылдардан кейін де маңызды болып қала берді. Басқаша айтқанда, 1920 жылы Давид Рязанов өзі құрған Маркс-Энгельс институтының директоры болып тағайындалды. Ол содан кейін MEGA (Marx Engels Gesamt Ausgabe) құрды, ол Маркс пен Энгельстің толық шығармаларын редакциялауға тиіс болды. Ол Дидро, Фейербах немесе Гегель сияқты басқа авторларды да жариялады. Алайда, 1921 жылы Рязанов кәсіподақтардың автономиясын қорғағаны үшін кез келген саяси қызметтен шеттетілді. Коминтерннің бесінші конгресінде Григорий Зиновьев Георг Лукачтың «Тарих және тап санасы» (1923) және Карл Корштың «Марксизм және философия» еңбектерін «ревизионизм» деп айыптады. «Тарих және тап санасы» авторы саяси себептермен өзін-өзі сынағандықтан жоққа шығарылды (оның ойынша, революционер үшін партия мүшесі болу басымдыққа ие). Алайда ол Франкфурт мектебінен бастап Батыс марксизмінің жетекші көзіне айналды және тіпті Хайдеггердің «Сейн энд Зайт» (1927) еңбегіне әсер етті. Содан кейін Лукач 1930 жылдардың басында Мәскеуге барып, философиялық зерттеулерін жалғастырды және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Венгрияға оралды. Содан кейін ол 1956 жылы Имре Наг үкіметінде болды және содан кейін оны мұқият бақылады. Лев Выготскийдің (1896–1934) даму психологиясы бойынша зерттеулері, Иван Павловтың еңбектеріне қарсы болды, Алексей Николаевич Леонтьев, Петр Зинченко (Харьков психология мектебінің мүшесі) және нейропсихолог Александр Лурия, алғашқы өтірік анықтағышты жасаған адамдар тарапынан кеңейтілді.
Dialectical materialism was initially expounded by Karl Marx and Friedrich Engels; one of the early works on the subject is Engels’s 1878 polemic Anti Dühring. It was elaborated by Vladimir Lenin in Materialism and Empirio criticism (1908) around three axes: the "materialist inversion" of Hegelian dialectics; the historicity of ethical principles ordered to class struggle; and the convergence of "laws of evolution" in physics (Helmholtz), biology (Darwin) and political economy (Marx). Lenin hence took position between a historicist Marxism (Labriola) and a determinist Marxism, close to what was later called "social Darwinism" (Kautsky). Lenin's most important philosophical rival was Alexander Bogdanov (1873–1928), who tried to synthesize Marxism with the philosophies of Ernst Mach, Wilhelm Ostwald, and Richard Avenarius (which were harshly criticized in Lenin's Materialism and Empirio criticism). Bodganov wrote a treatise on "tectology" and was one of the founders of Proletkult after the First World War. Following the 1917 October Revolution, Soviet philosophy divided itself between "dialecticians" (Deborin) and "mechanists" (Bukharin, who would detail Stalin's thesis upheld in 1924 concerning "socialism in one country", was not a "mechanist" per se, but was seen as an ally.) The mechanists (A. K. Timiryasev, Axelrod, Skvortsov Stepanov etc. ), came mostly from scientific backgrounds, claimed that Marxist philosophy found its basis in a causal explanation of nature. They upheld a positivist interpretation of Marxism which asserted that Marxist philosophy had to follow the natural sciences. Stepanov thus wrote an article flatly titled "The Dialectical Understanding of Nature is the Mechanistic Understanding". To the contrary, "dialecticians", whose background was Hegelian, insisted that dialectics could not be reduced to simple mechanism. Basing themselves mainly on Engels' Anti Dühring and Dialectics of Nature, they maintained that the laws of dialectics could be found in nature. Taking support from the theory of relativity and quantum mechanics, they responded that the mechanists' conception of nature was too restricted and narrow. Deborin, who had been a student of Georgi Plekhanov, the "father of Russian Marxism", also disagreed with the mechanicists concerning the place of Baruch Spinoza. The latter maintained that he was an idealist metaphysician, while Deborin, following Plekhanov, saw Spinoza as a materialist and a dialectician. Mechanism was finally condemned as undermining dialectical materialism and for vulgar evolutionism at the 1929 meeting of the Second All Union Conference of Marxist–Leninist Scientific Institutions. Two years later, Stalin settled by fiat the debate between the mechanist and the dialectician tendencies by issuing a decree which identified dialectical materialism as the philosophical basis of Marxism–Leninism. Henceforth, the possibilities for philosophical research independent of official dogmatics virtually vanished, while Lysenkoism was enforced in the scientific fields (in 1948, genetics were declared a "bourgeois pseudoscience"). However, this debate between "mechanists" and "dialecticians" would retain importance long after the 1920s. Otherwise, David Riazanov was named director of the Marx–Engels Institute, which he had founded, in 1920. He then created the MEGA (Marx Engels Gesamt Ausgabe), which was supposed to edit Marx and Engels' complete works. He also published other authors, such as Diderot, Feuerbach or Hegel. Riazanov was however excluded from any political functions in 1921 for defending trade unions' autonomy. During the Fifth Comintern Congress, Grigory Zinoviev condemned for "revisionism" the works of Georg Lukács, History and Class Consciousness (1923) and of Karl Korsch, Marxism and Philosophy. History and Class Consciousness was disavowed by its author, who made his self criticism for political reasons (he thought that, for a revolutionary, being part of the party was the priority). It became however a leading source of Western Marxism, starting with the Frankfurt School, and even influenced Heidegger's Sein und Zeit (1927). Lukács then went to Moscow in the beginnings of the 1930s where he would continue his philosophical studies, and returned to Hungary after World War II. He then took part in Imre Nagy's government in 1956, and was closely watched afterwards. Lev Vygotsky's (1896–1934) studies in developmental psychology, which opposed themselves to Ivan Pavlov's works, would be expanded in the activity theory developed by Alexei Nikolaevich Leont'ev, Pyotr Zinchenko (a member of Kharkov School of Psychology), and Alexander Luria, a neuropsychologist who developed the first lie detector.
КОКП-ның 20-съезінен кейін
Дегенмен, шығармашылық философиялық жұмыс үшін жағдайлар 1950 жылдардың ортасында, 1956 жылы КОКП-ның 20-шы съезінен кейін, философияның "шеткері" ғана болса да, пайда бола бастады: табиғат ғылымының философиясы (Б.Кедров, И.Фролов), қабылдау теориясы және таным теориясы (П.Копнин, В.Лекторский, М.Мамардашвили, Е.Ильянков), философия тарихы (В.Асмус, А.Лосев, И.Нарский), этика (О.Доброницкий), эстетика (М.Каган, Л.Столович), логика (Г.Щедровицкий, А.Зиновьев) және семиотика мен жүйелік теориялар (Ежелгі семиотикалық журнал Sign Systems Studies-ты құрған Ю.Лотман; В.Садовский). 1932 жылы алғаш рет жарық көрген, бірақ неміс идеализмімен толық үзіліс жасамағаны үшін Сталин тұсында басылмай келген жас Маркстің "1844 жылғы Экономикалық және философиялық қолжазбалары" сияқты еңбектері де талқылана бастады.
Nevertheless, the conditions for creative philosophical work began to emerge in the mid 1950s, after the 20th Congress of the CPSU in 1956, albeit only on the 'outskirts' of philosophy: the philosophy of the natural science (B. Kedrov, I. Frolov), theory of perception and gnoseology (P. Kopnin, V. Lektorsky, M. Mamardashvili, E. Ilyenkov), the history of philosophy (V. Asmus, A. Losev, I. Narski), ethics (O. Dobronitski), aesthetics (M. Kagan, L. Stolovitsh), logics (G. Shchedrovitsky, A. Zinovyev) and semiotics and system theories (J. Lotman, who set up the Sign Systems Studies journal, the oldest semiotics periodical; V. Sadovsky). The works of the young Marx, such as the Economic and Philosophical Manuscripts of 1844, which had been first published in 1932 but suppressed under Stalin because of its incomplete break with German Idealism, also started being discussed.
Басқалар
Василий Налимов (1910-1997) негізінен ықтималдық философиясымен және оның биологиялық, математикалық және тіл біліміндегі көріністерімен айналысты. Ол сондай-ақ гностицизм мен мистиканың ғылымдағы рөлін зерттеді. Налимов цитаталық индекс тұжырымдамасын ұсынғанмен белгілі. "Коммунистік мораль" кеңес философиясының маңызды бөлігі болды. Ленин мен Сталиннің пікірінше, мораль пролетариат революциясының идеологиясына бағынуы керек. Олар діни моральдың дұрыстығын жоққа шығарып, былай деп жазды: бізге (кеңес халқына) пайдалы болса – моральдық, зиян келтірсе – моральдық емес. Мораль – таптық күрес қаруы. Партия және комсомол мүшелері осы көзқарасты қабылдап, сәйкес әрекет етуге баулушылықтан өтті.
1) Vasily Nalimov (1910 1997) was interested mainly in the philosophy of probability and its biological, mathematical, and linguistic manifestations. He also studied the roles of gnosticism and mysticism in science. Nalimov is usually credited with proposing the concept of citation index. 2) The so called "communist morality" was an important part of Soviet Union philosophy. According to Lenin and Stalin, morality should be subordinated to the ideology of proletarian revolution. Denying the validity of religion based morality, they wrote: what is useful to us (the Soviet people) is moral, what is harmful to us is immoral. Morality is a weapon in class struggle. Party and Komsomol members were drilled to accept that position, and to act accordingly.
Басылымдар мен үгіт-насихат
КСРО өз философиялық идеяларын және оларды негіздеуін тарату үшін көп көлемді материалдар жариялады. Бұл материалдар академиялық немесе кәсіби журналдар түрінде немесе рецензиядан өткен материалдар үлгісіндегі жазбалар түрінде шықты. Мысалы, "Медициналық деонтология мәселелері жөніндегі бірінші жалпыодақтық конференция" кітабы медициналық деонтология, яғни моральдық қағидаларға негізделген этика, мен көптеген адамдар үшін ең жақсы нәтижеге қол жеткізуді мақсат тұтқан пайдалы қағидаларға негізделген этика идеясын сынға түсіреді.
The USSR published voluminous materials to disseminate its philosophical ideals and justifications. These took the form of academic or professional journals or notes in the pattern of peer reviewed material. For example, the book First All Union Conference on the Problems of Medical Deontology challenges the idea of a medical deontology, or ethics based on moral rules, versus ethics based on utilitarian rules decided on the best outcome for the greatest number of people.