Кіріспе

Жапонияда антисемитизм жылдар бойы дамып келген, еврей халқының саны салыстырмалы түрде аз және көпке таныс емес болса да. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Жапонияда дәстүрлі антисемитизм болған жоқ, бірақ ұлтшылдық идеология мен насихат тарала бастаған кезде жағдай өзгерді. Соғысқа дейін және оның барысында, Жапонияның одақтасы болған нацистік Германия, Жапонияны антисемиттік саясатты қабылдауға ынталандырды. Соғыстан кейінгі кезеңде экстремистік топтар мен идеологтар арнайы қастандық теорияларын таратуда.

Тарих

1918 жылы Жапон императорлық әскері Ақ қозғалыспен ынтымақтастық үшін Сибирьге әскер жіберді. Ақ әскер сарбаздарына «Сион ақсақалдарының хаттамалары» үлгілері таратылды, және жапондық сарбаздар антисемитизм туралы алғаш рет осы арқылы білді. «Хаттамалар» еврейлердің құпия жоспарларының дәлелі ретінде пайдаланыла береді, әйтсе де олардың жалған екені баршаға мәлім.

Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі

1925 жылы капитан Норихиро Ясуэ жапон тілінде «Протоколдардың» алғашқы аудармасын жариялады. Орыс тілінің маманы болған ол генерал Грегорий Семеновтің штабында қызмет етті, ол өзінің барлық әскерлеріне «Протоколдардың» көшірмелерін таратты, олар яһудилерге қарсы күресте белсенділік танысты. Ясуэ басқа бірнеше ондаған жапон сарбаздарымен бірге «Протоколдардың» негіздерін оқып, қабылдады және «Кокусай Химицу Рёку но Кенкю» (国際秘密力の研究, Халықаралық қастандықтарды зерттеу) сияқты әртүрлі антисемиттік басылымдарға, Хо Коши псевдонимімен үлес қосты. Кейіннен, 1940 жылы Жапония нацистік Германиямен одақ құрған Үшжақты келісімге қол қойғанда, ол өз көзқарасын өзгертті. Оның жаңа просемиттік ұстанымы оны Жапон армиясынан босатуға әкелді. Токио Асахи Шимбундағы ірі журналист Яманака балалар әдебиетінің көрнекті авторы болды және 1933 жылдың тамызынан 1934 жылдың соңына дейін «Шонен Курабу» (Балалар клубы) журналында «Дайто но Тетсудзин» (Ұлы Шығыстың супербатыры) романын сериалдап жариялады, оны негізінен 8-12 жас аралығындағы жапон ұлдары оқитын. Бұл әңгіменің батыры – детектив Хонго Йошиаки, ол Жапон империясын құлдыратуға тырысатын еврей құпия ұйымы Сион Альянсының басшысы Секимамен күреседі. «Ұлы Шығыстың супербатырынан» алынған әдеттегі цитата: «Дүние жүзінде шамамен 13,5 миллион еврей бар. Олар жүздеген жылдар бұрын әлемнің барлық байлығын жұтып қойды. Әсіресе АҚШ, Ұлыбритания, Франция және басқа да Батыс елдерінде көптеген бай еврейлер бар, олар халықтың ақшасымен қалағандарын жасайды. Бұл байлық Еуропа мен АҚШ-тағы еврей күштерін арттыру үшін қолданылады. Олардың құпия қоғамы Сион Альянсы деп аталады. Сион Альянсының мақсаты – барлық елдерді еврейлер басқаруы. Бұл – нағыз жаһандық қастандық». «Шиши о Зеншу Дайсан шу» (Арыстан патшаның толық еңбектері) еңбегінде ол былай деп жазды: «Қазіргі уақытта әлемдегі ақшаның 60-70 пайызы еврейлердің қолында. Кедей және ақшасы жоқ көптеген елдер шетелден капитал қабылдауға мәжбүр, содан кейін олар қажетті ақшаны қарызға алу үшін еврейлерге бағынуға мәжбүр. Еврейлер көбінесе көлік, электр станциялары, теміржол және метро желілеріне инвестиция салады. Бұл себебі «Протоколдарда» әртүрлі елдерде төңкеріс жасауға үнемі итермелеу, соңында олардың құлдырауына әкелетін жоспар бар. Сонда ғана еврейлер билікті қолға ала алады». Викторияның айтуынша, «Танака еврейлер әлемді басқару үшін әлеуметтік тәртіпсіздіктерді қоздырып жатыр деп дәлелдеді. Ол [көрсетеді] еврейлер либерализмді жақтады, әсіресе академиялық айналымдарда, халықтың моральдық сезімін жою жоспарының бір бөлігі ретінде. Танака сияқты адамдардың көмегімен антисемитизм жапон қоғамында еврейлердің мүлдем жоқтығына қарамастан тез тарады». Оның ұсыныстарына Янцзы өзенінің дельтасындағы Чонгмин аралында концлагерь құру немесе Қытай жағалауындағы жүк кемелерінде аштықпен күресу кірді. Шанхайды қадағалауға жауапты жапон адмиралы Мейзингердің қысымына берілмеді; алайда жапондықтар 1939 жылы Токио жоспарлаған Хонгкью маңындағы геттоны салдырды: бұл Манхэттеннің екі есе халқы бар. Геттоны жапондық офицер Кано Гояның басшылығындағы жапондық сарбаздар қатаң оқшаулады, ал еврейлер арнайы рұқсатпен ғана одан шыға алатын. Соғыс кезінде Шанхай геттосында олардың 2000-ға жуығы қаза тапты. Алайда Жапония еврейлерге қарсы ресми саясат қабылдаудан бас тартты. 1940 жылдың 31 желтоқсанында Жапонияның сыртқы істер министрі Йосуке Мацуока еврей бизнесмендер тобына: «Мен ешқандай жерде Гитлердің антисемит саясатын Жапонияда жүзеге асырамыз деп уәде берген жоқпын. Бұл тек менің жеке пікірім емес, бұл Жапонияның пікірі». деді. Дегенмен, 1945 жылға дейін Холокост Токиодағы басшылар тарапынан жүйелі түрде жасырылды. Ясутани нацистік пропагандист Карлфрид Граф Дюркхаймның досы және ұстазы болғаны белгілі болғанмен, Виктория жапондық антисемитизм «Мейджи кезеңінен кейін жапон қоғамында институционалдық буддизм ойнаған «үйде өсірілген» реакциялық әлеуметтік рөлдің жүрегінен» тәуелсіз дамыды деп санайды. 2008 жылы құрбандардың бірінің балалары Солтүстік Кореяны шабуылды жоспарлау үшін сотқа берді, бұл 1988 жылы терроризмді қолдаған елдердің тізіміне енген бірнеше әрекеттердің бірі болды. ХХ ғасырдың соңында жапондық еврейлердің ортақ тегі туралы теориясы туралы көптеген кітаптар сатылды. Еврейлердің әлемді қалай басқарып отырғаны туралы көптеген теориялар мен түсініктер таратылды. Бұл кітаптар «тондемо бон» (ақылға сыймас немесе абсурдты кітаптар) деп аталды. 1979 жылы «日本人に謝りたい あるユダヤ人の懺悔 Nihonjin ni ayamaritai Aru yudayajin no zange» (Жапондардан кешірім сұрағым келеді: еврей ақсақалының мойынұсауы) атты кітап жарық көрді. Бұл кітаптың авторы Мордехай Мозе (モルデカイ・モーゼ) өзін раввин деп атады, бірақ шындығында ол кітаптың аудармашысы деп танысқан Масао Куботаның (久保田政男) псевдонимі еді. Кубота сондай-ақ «Enola Gay» сөзінің иврит тілінде «императорды өлтір» деген мағынасы бар деген қаңқу шаруалық қызбалық таратып жүрді. Бұл қаңқу шаруалық қызбалық негізсіз, бірақ Жапониядағы антисемиттер әлі де оған сенеді.

1980 жылдар

1984 жылы "Секей во угокасу юдая павах но химицу" (Дүниеге билік жүргізетін еврей билігінің құпиялары) атты кітап жарық көрді. Бұл кітап еврейлердің қастандық теориясына негізделген. Авторы Эйзабуро Сайто (斉藤栄三郎) Либералды демократиялық партияның жетекші мүшесі болды. 1986 жылы "Юдая га wakaruto sekai ga miete kuru" (Яһудилерді түсіну – әлемді анық көру) атты кітап Жапонияның ең көп сатылған кітаптарының біріне айналды. Бұл кітап та Хаттамаларға негізделген, ал авторы Масами Уно (宇野正美) ашкеназилердің шын мәнінде хазарлардың ұрпақтары екенін, демек олар "нағыз емес еврейлер", ал сефардилер – шынайы текті еврейлер деп жазады. Оның сөзіне қарағанда, жапон халқының бір бөлігі Израильдің жоғалған он тайпасының ұрпақтары, ал жапон сефардилері ашкеназилерді жеңеді. Сол жылы "Yudaya purotokoru cho urayomi jutsu" (Яһудилік хаттамаларды оқудың шеберлік жолы) атты кітап та Жапонияның бестселлерлерінің бірі болды. Авторы, экономист және Аояма Гакуин университетінің профессоры Кинжи Ядзима (矢島鈞次, 1919–1994) хаттамалар, мүмкін, жалған болғанымен, еврейлер туралы барлық зерттеулердің нәтижелерінен құрастырылғанын айтты. Оның пікірінше, мазмұнында еврейлердің даналығы күмәнсіз. 1987 жылы "Rekishi dokuhon" (Тарих журналы) журналында "Sekai, nazo no yudaya" (Сырлы еврейлер әлемі) тақырыбындағы мақалалар жарияланды, онда Уотергейт саяси жанжалы мен Lockheed пара беру оқиғалары еврейлердің қастандықтары екені айтылды. Сондай-ақ, бұрынғы премьер-министр Какуэй Танака 1976 жылы босатылғанда: "Юдая Нельсон Рокфеллер ни ярарета, юдая ни ки во цукеро" ("Мен еврейлердің, Нельсон Рокфеллердің құрбаны болдым, еврейлерге сақ болыңыз") дегенін мәлімдеді.

Қазіргі жағдай

ХХ ғасырдың басында бұрынғы троцкист Рю Ота еврейлердің қастандық теориясын насихаттаушылардың бірі болды. Ол Юстас Муллинстің кітаптарын жапон тіліне аударды. 2009 жылдың 8 наурызында саяси журналист және TV Asahi телеарнасының "Жексенбілік жоба" бағдарламасының жүргізушісі Соичиро Тахара (田原総一朗) Макико Танакаға өзінің әкесі, бұрынғы премьер-министр Какуэй Танаканың "Америка, еврейлер және Озава (Жапония Демократиялық партиясының жетекшісі) тарапынан құрылыққа жеткізілгенін" айтты. Саймон Визенталь орталығы Тахараны антисемиттік және антиамерикандық айыптаулары үшін қатты сынады. 2014 жылы Жапониядағы 31 қалалық кітапханада "Анна Франктің күнделігі" және басқа кітаптардың 265 данасы бүлінген, көбінесе бірнеше беттері жыртылған немесе қиып тасталған. Бас хатшы Ёсихидэ Суга полиция тергеу жүргізіп жатқанын мәлімдеді. Жапон саясаткері Нариаки Накаяма бұл әрекеттің жапондықтар жасауы мүмкін емес екенін, ол жапондықтардың сезімталдығына қайшы екенін айтты. 14 наурызда вандализммен байланысты 36 жастағы ер адам ұсталды, бірақ маусым айында прокурорлар психиатриялық сараптамадан кейін ер адамның психикалық жағдайының қанағаттанарлық еместігі анықталғаннан кейін қудалауды тоқтатуға шешім қабылдады. ADL жүргізген 500 адамды қамтитын телефондық сауалнама бойынша, Жапониядағы ересек халқының 23% ± 4,4% антисемиттік көзқарастарға ие. Бұдан әрі, зерттеу көрсеткендей, халықтың 46% "еврейлер өзгелерден жақсы деп ойлайды" деген мәлімдемемен келіседі, ал респонденттердің шамамен жартысы (49%) "еврейлер Жапонияға қарағанда Израильге адал" деп санайды. Алайда, журналист Джесси Сингал бұл сауалнаманы "антисемиттік көзқарастарды қолдау" деп санап, артық қарапайым деп сынады.