Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық тарихшы (1752–1817)
American historian (1752–1817)
Тимоти Дуайт (14 мамыр 1752 – 11 қаңтар 1817) – американдық ғалым және педагог, конгрегационалист пастор, теолог және жазушы. Ол Йель колледжінің сегізінші президенті болды (1795–1817).
Timothy Dwight (May 14, 1752January 11, 1817) was an American academic and educator, a Congregationalist minister, theologian, and author. He was the eighth president of Yale College (1795–1817).
Ерте өмір
Тимоти Дуайт 1752 жылдың 14 мамырында Массачусетс штатының Нортгемптон қаласында дүниеге келген. Дуайт отбасы сол кездегі Йель колледжімен (кейін Йель университеті) тығыз байланыста болған. Дуайттың әкесінің әкесі, полковник Тимоти Дуайт 1694 жылдың 19 қазанында дүниеге келді және 1771 жылдың 30 сәуірінде қайтыс болды. Оның әкесі, майор Тимоти Дуайт атымен танымал саудагер және фермер, 1726 жылдың 27 мамырында дүниеге келді, 1744 жылы Йель университетін бітірді, Америка революциялық соғысында қызмет етті және 1777 жылдың 10 маусымында қайтыс болды. Оның анасы Мэри Эдвардс (1734–1807) – теолог Джонатан Эдвардстың үшінші қызы. Двайт бір сабақта әліпбиді үйренген және төрт жасқа толғанға дейін Киелі кітапты оқи білген дегенді айтады. Кейіннен, 1776 жылғы "Қоштасу сөзінде" ол американдықтарды жаңа "бір дінге, бір әдет-ғұрыпқа, бір мүддеге, бір тілге және азаматтық үкіметтің негізгі формалары мен принциптеріне ие" бірегей ұлттық санаға ие жаңа халық ретінде сипаттады. Беверли және Чарльстаун шіркеулерінен келіп түскен шақыруларды қабылдамай, Дуайт 1783 жылдан 1795 жылға дейін Коннектикут штатының Фэрфилд қаласындағы "Гринфилд Хилл" қауымдық шіркеуінде пастор болып қызмет етті. Ол сол жерде академия құрды, ол тез арада жоғары беделге ие болды және Одақтың барлық аймақтарынан, соның ішінде Элиху Хаббард Смиттен де оқушыларды тартты. Дуайт инновациялық және шабыттандыратын ұстаз болды, ол сол кездегі көптеген мектеп мұғалімдері ұстанған дене жазасынан гөрі моральдық ықпал етуді артық көрді. 1788 жылы Дуайт Наоми есімді құлды сатып алды. Ол оның адал қызметінің белгілі бір мерзімі ішінде өзінің бостандығын "сатып алуын" ниет еткенін мәлімдеді. Оның бостандыққа қол жеткізгені белгісіз. Сондай-ақ, Дуайт Йель университетінің президенті қызметін атқару кезінде оны құлдықта ұстаған-ұстамағаны да белгісіз. 1793 жылы Дуайт Коннектикут штатының Бас Ассоциациясына "Жаңа өсиеттің нақтылығы мен түпнұсқалығы туралы сөз" тақырыбында уағыз айтты. Ол келесі жылы басылып шыққанда, деистер мен басқа да күмәнділерге қарсы православиелік сенімді қорғауға арналған маңызды трактатқа айналды.
Timothy Dwight was born May 14, 1752, in Northampton, Massachusetts. The Dwight family had a long association with Yale College, as it was then known. Dwight's paternal grandfather, Colonel Timothy Dwight, was born 19 October 1694, and died April 30, 1771. His father, a merchant and farmer known as Major Timothy Dwight, was born May 27, 1726, graduated from Yale in 1744, served in the American Revolutionary War, and died June 10, 1777. His mother Mary Edwards (1734–1807) was the third daughter of theologian Jonathan Edwards. Dwight was said to have learned the alphabet at a single lesson, and to have been able to read the Bible before he was four years old. and later his "Valedictory Address" of 1776, in which he described Americans as having a unique national identity as a new "people, who have the same religion, the same manners, the same interests, the same language, and the same essential forms and principles of civic government." Declining calls from churches in Beverly and Charlestown, Dwight chose instead to settle from 1783 until 1795 as minister in "Greenfield Hill," a congregational church in Fairfield, Connecticut. There he established an academy, which at once acquired a high reputation and attracted pupils from all parts of the Union, including Elihu Hubbard Smith. Dwight was an innovative and inspiring teacher, preferring moral suasion over the corporal punishment favored by most schoolmasters of the day. In 1788, Dwight purchased a slave, a woman named Naomi. He stated that his intention was for her to 'purchase' her freedom for an unspecified number of years of faithful servitude. It is unknown whether she was successful in obtaining her freedom. It is also unknown whether Dwight held her in slavery while serving as the President of Yale. In 1793, Dwight preached a sermon to the General Association of Connecticut entitled a "Discourse on the Genuineness and Authenticity of the New Testament" which when printed the next year became an important tract defending the orthodox faith against Deists and other skeptics.
Йель колледжінің президенті (1795-1817)
Дуайт конгрегационализмнің евангелистік Жаңа құдайлық фракциясының басшысы болды, бұл топ Коннектикуттың жаңадан пайда болған коммерциялық элитасымен тығыз байланысты. Діни орташалық көзқарастарды ұстанатындар, әсіресе Йель университетінің президенті Езра Стайлз оған күшті қарсылық көрсеткенімен, ол 1795 жылы Стайлз қайтыс болғаннан кейін Йель университетінің президенті болып сайланды. Ұзақ өтпей Дуайт Коннектикут Цинциннати қоғамының құрметті мүшесі болып сайланды. Оның ұстаздық қабілеті мен діни және саяси лидерлік таланты университетті Солтүстік Америкадағы ең ірі жоғары білім беру мекемесіне айналдырды. Дуайт Джеймс Мёрдок, Лайман Бичер, Натаниел В. Тейлор және Леонард Бэкон сияқты дарынды шәкірттерін тануға беделді болды, олардың барлығы соғысқа дейінгі кезеңде маңызды діни лидерлер мен теологиялық инноваторларға айналды. Йель университетінде қиын кезеңде президент Тимоти Дуайт өзінің студенттерін француз революциясының радикалды республикашылдығы мен «имансыз философиясына», соның ішінде Юм, Гоббс, Тиндал және Шафтсбери мен Болингброктың философияларына тартылғанын байқады. 1797-1800 жылдар аралығында Дуайт Америкадағы осы «имансыз философияның» қауіп-қатері туралы көптеген аудиторияларды ескертті. 1797 жылдың 9 қыркүйегінде Йель университетінде бакалаврлік диплом алуға үміткерлерге арналған «Йель университетіндегі бакалаврлік диплом алуға үміткерлерге арналған екі лекцияда көрсетілген, имансыз философияның табиғаты мен қаупі» деген тақырыпта лекция оқылды. Ол 1798 жылы Джордж Банс басып шығарды. Бұл кітап Екінші Ұлы Оянудың бастауында тұрғандардың бірі деп есептеледі. Доктор Дуайт ешқандай арнайы сала бойынша білім алмағанымен, ғылымға үлкен үлес қосты. Йель университетінің факультеті, өзінің алғашқы ғасырында әлі де шағын және теологиялық болды, бірақ Дуайт 1801 және 1803 жылдар аралығында үш жаңа профессорды тағайындаған кезде айтарлықтай өзгерді: Еремия Дей, математика профессоры; Джеймс Люс Кингсли, классикалық тілдер профессоры; және Бенджамин Силлиман, химия және геология профессоры. Силлиман, Йель университетінің алғашқы химигі, Йельде ғылым білімін енгізіп, американдық ғылымның патриархы атанды. Дэй, математик және дін қызметкері, Дуайттың қайтысынан кейін Йель университетінің президенті болды.
Dwight was the leader of the evangelical New Divinity faction of Congregationalism, a group closely identified with Connecticut's emerging commercial elite. Although fiercely opposed by religious moderates, most notably Yale President Ezra Stiles, he was elected to the presidency of Yale on Stiles's death in 1795. Shortly afterwards, Dwight was elected an honorary member of the Connecticut Society of the Cincinnati. His ability as a teacher and his talents as a religious and political leader soon made the college the largest institution of higher education in North America. Dwight had a genius for recognizing able protégé such as James Murdock, Lyman Beecher, Nathaniel W. Taylor, and Leonard Bacon, all of whom would become major religious leaders and theological innovators in the antebellum decades. During troubled times at Yale College, President Timothy Dwight saw his students drawn to the radical republicanism and "infidel philosophy" of the French Revolution, including the philosophies of Hume, Hobbes, Tindal, and Lords Shaftesbury and Bolingbroke. Between 1797 and 1800, Dwight frequently warned audiences against the threats of this "infidel philosophy" in America. An address to the candidates for the baccalaureate in Yale College called "The Nature and Danger of Infidel Philosophy, Exhibited in Two Discourses, Addressed to the Candidates for the Baccalaureate, In Yale College" was delivered on September 9, 1797. It was published by George Bunce in 1798. This book is credited as one of the embers of the Second Great Awakening. Dr. Dwight has made a contribution to science though he was not trained in any particular field. Yale's faculty, still small and theological at the end of its first century, significantly transformed when Dwight hired three new professors between 1801 and 1803: Jeremiah Day, professor of mathematics; James Luce Kingsley, professor of classical languages; and Benjamin Silliman, professor of chemistry and geology. Silliman, Yale's first chemist, who introduced science education at Yale, became the patriarch of American science. Day, a minister as well as a mathematician, succeeded Dwight as Yale College president upon his death.
Діни басшылар
Дуайт саяси көшбасшылығымен қатар діни және білімділік саласындағы еңбегімен де танымал болды. Жаулары оны "Папа" Дуайт деп атаған, ол уақыттық билік құралын (Коннектикут Федералистік партиясының төрағасы ретінде) және рухани билік құралын (штаттың конгрегациялық шіркеуінің номиналды басшысы ретінде) қолданды. Ол Коннектикут штатында шіркеудің жойылуына қарсы күресті және оның жойылуы сөзсіз болғанда, Бичер және Бэкон сияқты шәкірттерінің діннің қоғамдық өмірдегі ықпалын сақтау үшін ерікті ұйымдар құруына қолдау көрсетті. Штаттардың мектептер ашуға бейімсіздігі мен сенімсіздіктің күшеюі республикалық институттардың құлауына әкеледі деп қорқып, Дуайт Американы "қайта шіркеулеуге" бағытталған ұлттық евангелистік қозғалыс – екінші "Ұлы оянуды" құруға көмектесті. 1809 жылы Дуайт Йель университетінің студенті, оның туысы Эдвин В. Дуайт арқылы Гавайиде туған Генри ʻŌpūkahaʻiaмен танысты. 10 жасында жетім қалған 17 жасар ʻŌpūkahaʻia Нью-Хейвен тұрғыны капитан Кейлеб Бритнельдің Гавайиден берген жолдамасымен Нью-Хейвенге келген. Дуайт кейін Гавайиде христиандық миссияны құруға зор үлес қосылған ʻŌpūkahaʻiaға сабақ беруге келісті. 1810 жылы Дуайт Шетелдік миссиялар жөніндегі американдық комиссиялардың негізін қалаушы болды, ол 1819 жылы Хайрам Бингем басшылығымен Гавайиге алғашқы миссиясын атқарды.
Dwight was as notable for his political leadership as for his religious and educational eminence. Known by his enemies as "Pope" Dwight, he wielded both the temporal sword (as head of Connecticut's Federalist Party), and spiritual sword (as nominal head of the state's Congregational Church). He led the effort to prevent the disestablishment of the church in Connecticut—and, when its disestablishment appeared inevitable, encouraged efforts by protégés like Beecher and Bacon to organize voluntary associations to maintain the influence of religion in public life. Fearing that the failure of states to establish schools and the rise of infidelity would bring about the destruction of republican institutions, Dwight helped to create a national evangelical movement—the second "Great Awakening"—intended to "re church" America. In 1809, Dwight was introduced to the Hawaiian born Henry ʻŌpūkahaʻia by his relative Edwin W. Dwight, a student at Yale. ʻŌpūkahaʻia, a 17 year old boy orphaned at the age of 10, had arrived in New Haven after being given passage from Hawaii by New Haven resident Captain Caleb Britnell. Dwight agreed to tutor ʻŌpūkahaʻia, who later became instrumental in establishing Christian missions to Hawaii. In 1810, Dwight became a founder of the American Board of Commissioners for Foreign Missions, which launched its first mission to Hawaii in 1819 under Hiram Bingham.
Ғылыми жетістіктері
Дуайт Коннектикут өнер және ғылым академиясының және Андовер діни семинариясының негізін қалаушы болды. 1797 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды, сондай-ақ 1813 жылы Америка антиквариат қоғамының алғашқы мүшелерінің бірі болды. 1787 жылы Нью-Джерси колледжінен, ал 1810 жылы Гарвард колледжінен құрметті диплом алды. Дуайт жазушы, уағызшы және теолог ретінде кеңінен танылды. Ол және оның інісі Теодор Йель университетіндегі «Хартфорд Уитс» деп аталатын жазушылар тобының мүшелері болды. Дуайт 1774 жылы аяқталған, бірақ 1785 жылға дейін жарияланбаған, он бір кітаптан тұратын «Канаанды жаулап алу» атты амбициялық эпосты жазды, сондай-ақ Дэвид Хьюм, Вольтер және басқаларға қарсы бағытталған «Адалдықсыздықтың жеңісі» (1788) және Джон Денхамның «Куперс Хилл» еңбегінен шабыттанған «Гринфилд Хилл» (1794) шығармаларын жариялады. Ол сонымен қатар көптеген ұсақ өлеңдер мен гимндердің авторы, олардың ең танымалсы – «Ием, сенің патшалығыңды жақсы көремін» деген жолмен басталады. Дуайттың көптеген уағыздары оның өлімінен кейін «Theology Explained and Defended» (5 том, 1818–1819) деген атпен жарық көрді, ал кіріспе бөлімін оның ұлдары У.Т. және Серено Э. Дуайт жазды. «Тимоти Дуайттың уағыздары» (2 том, 1828) АҚШ және Англияда кеңінен таралды. Оның өлімінен кейін жарық көрген ең маңызды еңбегі – «Жаңа Англия мен Нью-Йорктегі саяхаттар» (4 том, 1821–1822). Бұл еңбек 1796–1817 жылдар аралығындағы Жаңа Англия мен Нью-Йорктің әлеуметтік және экономикалық жағдайы туралы құнды мәліметтерді қамтиды. «Кейп Код үйі» термині осы еңбекте алғаш рет қолданылды. Бұл еңбекте Дуайттың ата-анасының жақын досы болған қарт уағызшыға барғаннан кейін, Дуайт пен теолог Гидеон Хоули арасындағы хат алмасу да бар.
Dwight was a founder of the Connecticut Academy of Arts and Sciences and Andover Theological Seminary. He was elected a Fellow of the American Academy of Arts and Sciences in 1797, and was also an early member of the American Antiquarian Society, elected in 1813. He received honorary degrees from the College of New Jersey in 1787 and Harvard College in 1810. Dwight was well known as an author, preacher, and theologian. He and his brother, Theodore, were members of a group of writers centered around Yale known as the "Hartford Wits" In verse, Dwight wrote an ambitious epic in eleven books, The Conquest of Canaan, finished in 1774 but not published until 1785, a somewhat ponderous and solemn satire, The Triumph of Infidelity (1788), directed against David Hume, Voltaire and others; Greenfield Hill (1794), the suggestion for which seems to have been derived from John Denham's Coopers Hill; and a number of minor poems and hymns, the best known of which is that beginning "I love thy kingdom, Lord". Many of Dwight's sermons were published posthumously under the titles Theology Explained and Defended (5 vols., 1818–1819), to which a memoir of the author by two of his sons, W. T. and Sereno E. Dwight, is prefixed, and Sermons by Timothy Dwight (2 vols., 1828), which had a large circulation both in the United States and in England. Probably his most important work, published posthumously, is his Travels in New England and New York (4 vols., 1821–1822). The work contains much material of value concerning social and economic New England and New York during the period 1796–1817. The term "Cape Cod House" makes its first appearance in this work. The work also contains the correspondence between Dwight and the theologian Gideon Hawley, following Dwight's visit to the elder preacher who was a very close friend of Dwight's parents.
Жеке өмір
Дуайт Мэри Вулсиге үйленді. Олардың сегіз ұлы болды: Нью-Хейвен саудагері және қайырымдылық жасаушы Тимоти Двайт (1778–1844), Нью-Йорк дәрігері, педагог және теолог Бенджамин Вулси Двайт (1780–1850), егіздер Джеймс Двайт (1784–1863) және Джон Двайт (1784–1803); Хамильтон колледжінің үшінші президенті болған Серено Эдвардс Двайт (1786–1850), дін қызметкері Уильям Теодор Двайт (1795–1865); педагог және автор Генри Эдвин Двайт (1797–1832); және ерте қайтыс болған ұл. Дуайттың немересі және осы атпен танылған "Тимоти Двайт-Кіші" (1828–1916) 1886–1899 жылдары Йель университетінің президенті болды. Оның туысы Теодор Дуайт Вулси (1801–1889) 1846–1871 жылдары Йель университетінің президенті қызметін атқарды. Тағы бір туысы – автор және журналист Теодор Дуайт (1796–1866). Дуайт 1817 жылы ішек қатерлі ісігінен қайтыс болды және Нью-Хейвендегі Гроув-стрит зиратына жерленді. Мэри Вулси Двайт 1845 жылғы 5 қазанда қайтыс болды. Коннектикут штатының Фэрфилд қаласындағы Гринфилд Хиллдегі Тимоти Двайт бастауыш мектебі мен Тимоти Двайт паркі оның құрметіне аталған. ХХ ғасырда Йель университеті өзінің және немересінің есімін Тимоти Двайт колледжіне берді. Нью-Йоркте, Бронкстегі Университет Хайтс ауданында Тимоти Двайт атындағы PS 33 мектебі жақында кеңейтілді. 2008 жылы Америка кітапханасы Коннектикут штатының дүкеншісі Уильям Бидлдің өлтірілуі туралы Дуайттың баяндамасын американдық қылмыстың екі ғасырлық шолуына қосу үшін таңдады.
Dwight married Mary Woolsey. They had eight sons: Timothy Dwight (1778–1844), a New Haven merchant and philanthropist; Benjamin Woolsey Dwight (1780–1850), a New York physician; educator and theologian; twins James Dwight (1784–1863) and John Dwight (1784–1803); Sereno Edwards Dwight (1786–1850), who served as the third president of Hamilton College; clergyman William Theodore Dwight (1795–1865); Henry Edwin Dwight (1797–1832), an educator and author; and one who died young. Dwight's grandson and namesake, "Timothy Dwight the Younger" (1828–1916), served as Yale's president, 1886–1899. His nephew, Theodore Dwight Woolsey (1801–1889), served as Yale's president between 1846 and 1871. Another nephew was Theodore Dwight (1796–1866), an author and journalist. Dwight died of colorectal cancer in 1817, and was buried in New Haven's Grove Street Cemetery. Mary Woolsey Dwight, died October 5, 1845. Greenfield Hill's Timothy Dwight Elementary School is named after him in Fairfield, Connecticut, as well as Timothy Dwight Park. In the twentieth century, Yale named Timothy Dwight College for him and his grandson. In NYC, University Heights, Bronx, has PS 33, Timothy Dwight school, recently expanded. In 2008, The Library of America selected Dwight's account of the murders of Connecticut shopkeeper William Beadle for inclusion in its two century retrospective of American True Crime.