Кіріспе

Франческо Каротта (1946 жылы Италияның Венето аймағында туған) – тарихи Исаның өмірі Юлий Цезарь өміріне негізделген, Евангелиелер римдік тарихи дереккөздердің қайта жазылуы, ал христиан діні – құдайлатылған Цезарьге табынудан пайда болған деген теорияны ұсынған итальян жазушысы. Бұл теория ғылыми ортада көбінесе назарға алынбайды.

Өмірбаян

Франческо Каротта 1946 жылы Италияның Венето аймағында дүниеге келген. Каротта Францияда философияны, ал Германияда тіл білімін оқыды. 1970 жылдары Франкфурт, Болонья және Римдегі мәдени-саяси қозғалыстарда жазушы ретінде белсенділік танытты. 1980 жылы Каротта Франкфуртте орналасқан Casa di Cultura Popolare мекемесіне директор болып тағайындалды. Ол атқарушы директор және баспагер ретінде Фрайбургтегі феминистік кітаптар мен әйелдер әдебиетін басып шығаратын Kore баспасын қолдады. Алғашқы теорияларын ол 1980 жылдардың соңында жариялады. 1999 жылы "Иисус – Цезарь бола ма?" атты кітабында өз теориясын ұсынды. Содан бері ол зерттеулерін жалғастырып, көптеген мақалалар жазды. Цезарь мен Мәсіх туралы деректі фильмдерге қатысып, академиялық лекциялар оқыды және тарихи деректерге сүйене отырып, Испанияда Цезарьдің қоштасу рәсімін қайта жаңғыртты. Каротта қазір Фрайбург қаласының жанындағы Кирхзартенде тұрады.

Христиан дінінің кесариялық шығу тегі

Франческо Кароттаның теориясы тарихи Иса туралы қалыптасқан барлық теорияларға қарсы келеді. Каротта Киелі кітаптағы Иса Мәсіх тұлғасының артында тұрған тарихи тұлғаның Назареттен шыққан Иса емес, оның табынуынан бірнеше буын бойы христиандық пайда болған Рим мемлекет қайраткері Гай Юлий Цезарь болғанын айтады.

Иса - қайсар еді

Кароттаның «Иса – Цезарь» атты кітабындағы негізгі тезис – Ізгі хабарларды, әсіресе ең ертесі – Марк Ізгі хабарын, Цезарь өмірінің соңғы жылдары мен оның тікелей мұрасы туралы ежелгі дереккөздермен салыстыруға негізделген. Римдік дереккөздерге Аппиан, Плутарх және Светоний кіреді, олардың барлығы да Цезарьдің замандасы Гай Асиний Полио мен оның жоғалған «Historiae» еңбегіне белгілі бір дәрежеде сүйенген. Каротта пікірінше, бұл еңбек «латын тіліндегі түпнұсқа Ізгі хабар» болуы мүмкін. Бұл салыстырулар археология, нумизматика, иконография, литургия және діни ғұрыптар арқылы толықтырылады. Каротта, Цезарь мен Исаның өмірлері мен культтері арасындағы көптеген параллельдерді, Исаның Рим империясының шығыс эллиндік және яһудилік аймақтарында бейнеленген және айнаға көрінген құдайланған Цезарьға негізделген теориясымен түсіндіруге болады деп санайды. Кароттаның теориясы бойынша, Ізгі хабарлар – Цезарь өміріне қатысты латын және грек-римдік дереккөздердің (гипотекс) диагетикалық транспозициясынан кейін пайда болған гипертекстер. Цезарьдің шығыс ардагерлік колонияларында Римнен Иерусалимге мәтіндік түрде өзгертілген, географиясы, драмалық құрылымы, кейіпкерлері және жаңадан қабылданған мәдени ортасы өзгерген Ізгі хабар, Цезарь атрибуттарының миметикалық бейнесі немесе мифологиялық қосынды ретінде емес, тікелей тәуелді, бірақ өзгертілген (қайта жазу) нақты тарих ретінде жазылған. Ол, осы бастапқы транспозициядан кейін Август тарихы мен теогониясынан шабыттанған Цезарьдің түпнұсқа Ізгі хабарының редакциясы болғанын айтады. Бұл жерде Матай мен Лұқаның кейінгі синоптикалық Ізгі хабарлары (басқа перикоптармен қатар) Исаның тууы туралы мәліметтерді қамтыды, ол бастапқыда Августтың тууынан алынған, ал қайта тірілу оқиғасы Дамаскілік Николайдың тарихи еңбегіндегі хронологиялық биографиялық құрылымдарға сәйкес келеді. Кейінгі ұрпақтар Жохан Ізгі хабары, Елшілердің істері және Аян кітабы сияқты ерекше дәстүрлерді жасады. Кароттаның пікірінше, шығыс Цезарь дінінің түпкілікті ерте христиандық метаморфозы, бұл Палестинаға қатысты Юлий императорлық әулетінің негізін қалау культін қайта интерпретациялау болды. Бұл жаңа Флавий теополитикалық идеологиясымен шақырылды, ол Веспасианның сарай тарихшысы Флавий Иосифтың өмірбаянын Елшілердің істері кітабының екінші бөліміндегі Әйіз Пауылдың агиографиясына қайта жазуға итермеледі.

Қабылдау

Кароттаның кітабы мен оның аудармалары ғылыми қауымда аз назарға ие болды. Бірнеше фельетондық мақаладан басқа, Кароттаның кітабының алғашқы неміс басылымы рецензияланбады. Германиядан тыс жерлерде оның теориясы аз жауап алды, ал 2003 жылғы голланд тіліне аудармасы голланд медиасында даулы және кейде қызу пікірталас тудырды: тарихшы Томас фон дер Дунк, философ Андреас Киннегинг және философ Пол Клитур Кароттаның теориясын қолдады, ал философ Виллем Дж. Оувенель, теолог Маттижс де Йонг, тарихшылар Марк ван Уитфанге және Антон ван Хофф, сондай-ақ Голландиялық Киелі кітап қоғамы кітапқа қарсы болды. 2007 жылы Кароттаның зерттеулері туралы деректі фильм жарық көргенде бұл талқылау қысқа мерзімге қайта жанданды. Голландтың Quest Historie журналының, конспирологиялық теорияларға арналған санында теолог Аннет Мерз Иса мен Цезарь өмірінің ұқсастығын мойындағанмен, Каротта Исаның бар екенін дәлелдейтін христиан емес көздерді жоққа шығаруы керек екенін айтты. Доминикан діни қызметкері Джером Мерфи О'Коннор Кароттаны "Иса Мәсіх деп аталатын тұлғаның" неліктен "жасалып", "Жулиус Цезардың өміріне ұқсас өмір сүргені" және "неліктен Исаның өмір жолының төрт нұсқасы болуы керек" деген сұрақтарға жауап бермегені үшін сынады. Латын тілі маманы Мария Уайк Кароттаның көзқарастарын "ерекше" деп сипаттап, ол көрсеткен Цезарь мен Иса арасындағы байланыстарды "көлемді және көбінесе беткей салыстырулар, қаншалықты егжей-тегжейлі және негізделген болса да" деді. Испан филологы Антонио Пиньеро Кароттаның Евангелияны диегетикалық транспозиция ретінде қарауын "табысқа жеткен тәжірибе" деп атады, бірақ теорияны "толыққанды сенімсіз" ететін бірнеше әдістемелік кемшіліктерді де атап өтті.