Кіріспе

Ежелгі Египеттің фараонының басты әйелі – Ұлы патша әйелі, немесе басқаша айтқанда, Бас патшаның әйелі (Ежелгі Египет: ḥmt nswt wrt) – Ежелгі Египеттің фараонының басты әйелін атау үшін қолданылған титул, ол көптеген ресми міндеттерді атқарды.

Сипаттама

Ежелгі мысырлықтардың көпшілігі бір әйелге ие болған, бірақ ер перғауын Ұлы патша әйелімен қатар, басқа төмен дәрежелі әйелдері мен кәнизактарына да ие болған. Бұл тәртіп перғауынға одақтастарының қыздарымен дипломатиялық некелер жасауға мүмкіндік берді, бұл ежелгі патшалардың салты еді. Бұрын Ежелгі Мысырдағы мұрагерлік тәртібі патшалық әйелдер арқылы жүзеге асырылады деп есептелген. Бұл теория, «Мұрагер әйел теориясы» деп аталады, 1980 жылдардағы XVIII династиясының патшалық әулетін зерттеуден кейін жоққа шығарылды. Мұрагерлік, көбінесе, осы перғауындардың ең үлкен ұлына берілетін. Мұрагердің анасы әрдайым Ұлы патша әйелі болмаған, бірақ перғауын таққа отырғаннан кейін, патшаның анасына Ұлы патша әйелі атағын, сондай-ақ басқа да атақтарды беруге болады. Мысалдар: Тютмос III-нің анасы Исет, Тютмос IV-нің анасы Тиаа.

Меретсегер, Сенусрет III-нің басты әйелі, осы атақпен ең алғашқы кездесетін патшайым болуы мүмкін; ол сонымен қатар өз есімін картошта жазған алғашқы жұбайы да еді. Алайда, ол тек Жаңа патшалықта расталған, сондықтан бұл атақ уақытқа қатысты қате болуы мүмкін. Мүмкін, осы атақтың бірінші иесі Екінші аралық кезеңдегі Нұбхас болған. Ұлы патша әйелдері тарихында Хатшепсут ерекше орын алды. Ол өзінің жартылай бауыры Тутмос II-нің Ұлы патша әйелі болды. Осы кезеңде Хатшепсут Амонның Құдай әйеліне айналды (Карнақтағы Амон ғибадатханасының ең жоғары дәрежелі діни қызметкері). Оның күйеуі қайтыс болғаннан кейін, ол өзінің жалғыз еркек мұрагерінің (Исеттен туған), кейіннен III Тутмос болатын, жас болуына байланысты регент болды. Осы уақыт аралығында Хатшепсут перғауын болып тажына киінді және көптеген жылдар бойы өте сәтті билік жүргізді. Өзінен бұрын Мысырды басқарған әйелдер болғанымен, Хатшепсут «перғауын» атағын алған алғашқы әйел болды, өйткені бұл атау билеушілер үшін жаңа термин болды және XVIII династиядан бұрын қолданылмаған. Перғауын болғаннан кейін, ол өзінің қызы Неферурани Амонның әйелі етіп тағайындады, ол діни қызметшінің міндеттерін атқаруы керек еді. Оның қызы Тютмос III-нің Ұлы патша әйелі болған болуы мүмкін, бірақ бұл ұсынылған некеге нақты дәлелдер жоқ. Басқа жерлерде, Куш және ежелгі Африканың басқа да ірі мемлекеттерінде билеушілер өз үйлерінің құрылымын дәл осылай ұйымдастырған.