Кіріспе
HMY Alexandra – 1908 жылы салынған британдық патшалық яхта. Әдетте Ұлыбританияның патшалық отбасын Еуропа порттарына тасымалдаған, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде госпиталь кемесі ретінде қызмет еткен. 17 жыл британдық қызметтен кейін, 1925 жылы норвегиялық коммерциялық мүдделерге сатылды. «Принц Олав» деп аталды, алғашқыда Солтүстік мүйіске саяхаттар жасаған сәнді круиздік кеме ретінде пайдаланылды, содан кейін көбірек жолаушылар мен жүк тасу үшін қайта жабдықталды. 1937 жылы Норвегия жағалауында Hurtigruten жолаушылар/жүк кемесі ретінде жүзе бастады. 1940 жылдың 9 сәуірінде Норвегияға неміс басқыншылығынан кейін норвегиялық үкіметке қарауына алынып, Норвегияның соғыс күштері үшін әскер тасымалдады. «Принц Олав» 1940 жылдың 9 маусымында неміс бомбалаушыларының шабуылынан батып, Норвегия кампаниясы аяқталып жатқанда Ұлыбританияға қашуға тырысқан кезде қирады.
HMY Alexandra was a steamship built as a British royal yacht, completed in 1908. Normally transporting Britain's royal family to European ports, Alexandra served as a hospital ship during the First World War. After 17 years of British service, she was sold to Norwegian commercial interests in 1925. Renamed Prins Olav, she was first used as a luxury cruise ship on trips to the North Cape, she was converted to take more passengers and cargo. In 1937 she began sailing as a Hurtigruten passenger/cargo ship along the coast of Norway. After being requisitioned by the Norwegian government following the 9 April 1940 German invasion of Norway, she transported troops for the Norwegian war effort. Prins Olav was sunk by German bombers on 9 June 1940, while attempting to escape to the United Kingdom as the Norwegian Campaign was coming to an end.
Өмірбаян
"Александра" үлкен британдық "Виктория және Альберт" патшалық яхтасына көмекші болу үшін салынды, ол барлық міндеттерді толыққанды орындауға тым ірі және қиын болып шықты. "Александраны" салуға жасалған келісім-шарт патшалық яхталардың тұңғыш рет ашық бәйге арқылы тапсырысқа берілгені болды, бұл жұмыс тәжірибелі Клайд өзенінің кеме жасаушылары A. & J. Инглис компаниясына жүктелді. Жаңа кеме Ұлыбритания королі VII Эдуардтың жұбайы, королева Александраның құрметіне аталды.
Құрылыс
"Александра" кемесі 280-ші номермен Глазго, Шотландияда 1907 жылдың 30 мамырында суға түсірілді. Кеменің құрметті қонағы – Эдуард VII-нің қарындасы, Аргилл герцогинясы Луиза ханшайым болды. 1908 жылдың сәуір айында аяқталған "Александраның" жалпы тіркелген сыйымдылығы 2113 тонна, ал таза тіркелген сыйымдылығы 1135 тоннаны құрады. Үш Парсонс турбинасының күші 4035 а.к. болғандықтан, кеме жоғары жылдамдыққа ие болды. Кеменің перпендикуляр арасындағы ұзындығы [ұзындық мәні], ені [енінің мәні], ал суға батып тұру тереңдігі 13 фут (4 метр) болды. Кеме клипер мұрындық, екі түтік және үш мачтадан тұрды.
Британдық қызмет
1908 жылы маусымда алғашқы сапарында Киль каналындағы шлюзге соғылып, винті зақымдалды. "Александра" патшалық яхта ретінде қызмет еткен кезде экипажы Корольдік теңіз флотының құрамында болды. Кеме Едуард VII-ді Биаррицке, Жерорта теңізіне немесе Германияға демалысқа алып жүрді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде "Александра" госпитальдық кеме ретінде пайдаланылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін "Александра" сирек қолданылды және 1922 жылдың маусымында қызметтен шығарылды. "Александра" патшайым Александраның норвегиялық немересі, Олав ханзадесінің құрметіне "Принс Олав" деп қайта аталды. Норвегия қызметінде оған LCVM әріптерінен код берілді. 1926-1930 жылдары "Принс Олав" Норвегия жағалауында жазғы круиздер жасады. Қыс айларында "Принс Олав" сақтауға қойылды, бірақ 1928 жылы Жерорта теңізінде қысқы круиздер жасалды, және бұл 1935 жылы қайталанды. 1930-1935 жылдары "Принс Олав" Шотландияның Эдинбург қаласынан Солтүстік мүйіске дейін жүзіп өтті. "Принс Олавтың" жаңа пішінінде бұрынғы екі түтіктің орнына бір түтік болды. "Принс Олав" қайта құрылғанға дейін екі палубадан және қорғаныш палубасынан тұрған, ал қайта құрылған кемеде қосымша серуендеу палубасы және крейсерлік корпус болды. Сол кездегі "Хуртигрутен" қызметіндегі ең ірі және сәнді кеме болған "Принс Олав" сыртқы түрінен бастапқы патшалық яхтаға ұқсамайтын. "Принс Олав" "Хуртигрутен" қызметінің флагманы саналды. Қайта құрылымын аяқтағаннан кейін төрт ай өткен соң, 1937 жылдың 25 қыркүйегінде "Принс Олав" Нордландтағы Брённёйсунд жағасында қалып қойды және "Трауст" құтқару кемесімен құтқарылды.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы Норвегия үкіметін экономикалық жағдайға байланысты алаңдатты. 1939 жылдың 1 қазанында үнемдеу мақсатында, Хуртигрутен қызметінің Бергеннен аптасына 7 рет іске асырылатын рейстері 5 ретке дейін қысқарту туралы шешім қабылданды. Жағалау бойындағы халықтың наразылығынан кейін 1939 жылдың 5 желтоқсанында күнделікті рейстер қайта жаңартылды.
Норвегиялық науқан
1940 жылы 9 сәуірде немістер Норвегияға шабуыл жасаған кезде, «Принс Олав» 1 сәуірде Бергеннен солтүстікке қарай жолға шыққаннан кейін, Харстад портында болды. Норвегияның бастапқыда оккупациядан құтылған бөлігінде болғандықтан, «Принс Олав» Норвегияның әскер жинау жұмысына жәрдемдесу үшін пайдаланылды. 11 сәуірден бастап әскер тасымалдау кемесі ретінде қызмет етіп, ол алдымен Норвегия әскерлерін Лофотен аймағынан Тромс округіндегі Соррейсаға, кейіннен шығыс Финнмарктағы Киркенестен Нарвик маңындағы майданға жақын Гратангге жеткізді. Соңғы миссияда «Принс Олав» 12-ші жаяу әскер полкінің 1-ші батальонының екі ротасын тасымалдады, ал батальонның қалған бөлігі бірнеше күн бұрын «Хуртигрутен» кемелері, «Конг Хакон» және «Hestmanden» бу кемесімен жіберілген болатын. Саяхаттың соңғы кезеңінде, 17 сәуірде, норвегиялық тасымалдау кемелерін норвегиялық «Heimdal» патрульдік қайығы сүйемелдеді. Әскер тасымалдау миссиясын аяқтағаннан кейін, кеме сұр бояумен жасырылып, Финнмарк фьордының біріне тығырылды. Норвегиядағы шайқас Германияның Францияға шабуыл жасауынан кейін одақтастардың елден эвакуациялануымен аяқталуға жақын болғанда, Норвегия билігі «Принс Олавтың» капитанына батысқа қарай Фарер аралдарына баруды бұйырды.
Соңғы сапар және бату
1940 жылы 7 маусымда «Принс Олав» Финнмарктың батысындағы Хаммерфест портында жанармақ толтырып, Тромстағы Кэгсундқа бет алды. «Принс Олав» капитан Гуннар Ховденакты алып, 8 маусым таңында Фарер аралдарына қарай жалғыз жүзіп, Норвегиядан соңғы британдық эвакуациялық конвойға қосылуға тырысты. «Принс Олав» Хаммерфестте жанармақ толтырып тұрғанда, қала тұрғындары арасында король Хакон мен оның үкіметі кемеде бар деген жалған әңгіме тарады. 9 маусымда «Принс Олав» тағы бір «Hurtigruten» лайнері «Ariadne»-мен кездесті. Екі қарусыз норвегиялық кеме күні бойы бірге жүзіп өтті. Сағат 22:30-да кемелерді Тронхеймге жақын «Værnes» әуе базасынан Солтүстік Норвегиядан қашып кетуге тырысқан кемелерді іздеуге жіберілген «Люфтваффе» Heinkel He 111 бомбалаушыларының алты ұшағы анықтады және шабуылға ұшырады. Бір сағаттан астам уақыт бойы толық жылдамдықпен маневр жасап, 14 бомбадан қашып құтылғаннан кейін, «Принс Олав» жақын жерге түскен снарядтан зақым алып, машинасы істен шықты. Ұстама кеме экипажы неміс ұшақтары оқ жаудырып тұрғанда кемені тастап кетті. Экипаж құтқару шөлмектеріне отырғаннан кейін, «Принс Олав» корпусының артқы бөлігіне екі бомба тиіп, өрт шықты, содан кейін батып кетті. Кеме батқанда бір экипаж мүшесі қаза тауып, төртеуі жараланды. Барлығы 36 адам «Принс Олав» кемесінің апаттан аман қалды. Норвегия кампаниясы кезінде госпитальдық кеме ретінде пайдаланылған, бірақ Тромсёде медициналық қызметкерлерін түсіріп, кетер алдында қызыл крест белгілерін бояған «Ariadne» да неміс бомбалаушыларынан зардап шегіп, тоғыз адамның өмірін жоғалтты. Шабуылдан кейін екі кемеден аман қалғандар бірнеше сағат өмірлік шөлмекте күтіп, британдық эсминеці «Arrow» құтқарып алды. «Arrow» британдық эвакуациялық конвой «Принс Олавтан» жартылай апаттық радиосигнал алғаннан кейін жіберілді, бірақ кеменің антеннасы неміс бомбалауынан бұзылғандықтан сигнал тоқтатылды. «Принс Олав» пен «Ariadne» кемелерінен аман қалған 81 адамның ішінде тоғыз әйел болды. Олар 14 маусымда Скапа-Флоуға жеткізілді.
On 9 June Prins Olav caught up with the fellow Hurtigruten steamer Ariadne. The two unarmed Norwegian vessels sailed together throughout the day. At 22:30 the ships were discovered by six Luftwaffe Heinkel He 111 bombers from the II. Gruppe of Kampfgeschwader 26, despatched from Værnes Air Station near Trondheim to search for ships trying to escape from Northern Norway, and came under attack. After managing to avoid being hit for more than an hour by evasive manoeuvring at full speed, dodging 14 bombs, Prins Olav suffered a near miss which damaged her machinery and left her dead in the water. The crew abandoned ship while being strafed by the German aircraft. Shortly after the crew had boarded life boats and left the ship, Prins Olav was struck by two bombs in the stern and caught fire before later sinking at One crew member was killed in the sinking, while four others were wounded. In all, 36 people survived the sinking of Prins Olav. Ariadne, which had served as a hospital ship during the Norwegian Campaign but disembarked her medical personnel in Tromsø and had her red crosses painted over before departing, was also sunk by the German bombers, with the loss of nine lives. After the attack, the survivors of the two ships spent several hours in their life boats until rescued by the British destroyer Arrow had been despatched after the British evacuation convoy had received a partial emergency radio signal from Prins Olav before the latter ship's antenna was knocked out in the German bombing. The 81 survivors, nine of whom were female, of Prins Olav and Ariadne were landed at Scapa Flow on 14 June.
Салдары
Принц Олав пен Ариаднаның жоғалуы туралы тыңдау 1940 жылғы 24 маусымда Ньюкасл-апон-Тайнда өтті. "Принц Олав" кемесінің капитаны Рейдар Маусеф тыңдау кезінде неміс бомбалаушылары тірі қалғандарды құтқару шөлмектерінде қасақана оққа тоғытқанын мәлімдеді.