Кіріспе

14 ғасырдың соңында салынған төртбұрышты сарай, Англияның Йоркширдің шығыс бөлігінде орналасқан.

Вресл қамалы – 1390 жылдары Томас Перси үшін салынған, Англияның Йоркширдің шығыс бөлігіндегі қираған сарай-бекініс. Ол жеке меншікте, бірақ жыл сайын бірнеше күнге халыққа ашылады. Вресл қамалы бастапқыда орталық ауланың төңірегінде салынған төрт қанаттан тұрды; әр бұрышында мұнара болды, ал кіреберіс ауылға қарайтын шығыс қабырғадағы қақпа арқылы жасалды. Томас Перси Генрих IV-ке қарсы көтеріліс жасағаны үшін жазаланғаннан кейін, Вресл қамалы коронаға тәркіленді. Кездейсоқ басқа адамдарға берілген уақыттармен, қамал 1471 жылға дейін Перси әулетіне қайтарылғанға дейін патшалық бақылауда болды. Генри Перси, Нортумберлендтің 5-ші графы, қамалды және бақтарды жаңартып, оларды патшалық резиденцияларының деңгейіне жеткізді. Қамал әсемделген ландшафттың ішіне орналастырылған, екі бақ қамал салынып біткен кезде бірдей жоспарланған, ал үшіншісі кейіннен жасалған. Вресл – бұл бекініс емес, жоғары мәртебелі тұрғын үй ретінде жоспарланған және ешқашан қоршауға алынбаған. Дегенмен, Англия азамат соғысы кезінде парламент оны басып алды және 1646-50 жылдары ішінара бұзды, оның оңтүстік қанаты әлі де тұр. Шамамен 150 жыл өткен соң, үйге өрт түсіп, одан әрі зақымдады. 21-ші ғасырда Historic England, Natural England және Country Houses Foundation қамалды қалпына келтіруге қаржы жұмсады.

Тарих

Орта ғасырдың соңғы кезеңінде Перси әулеті Йоркширдегі төрт ірі жер иеленуші династияның бірі болды. 14 ғасырда олардың меншіктері Нортумберлендке тарады, бірақ Йоркшир маңыздылығын сақтап қалды. Персилер Вресл усадьбасын 14 ғасырдың басынан бері иеленді, ол 1364 жылы Томас Персиге берілді. Вресл қамалы алғаш рет 1402 жылы құжаттастырылды, бірақ бұл 1390 жылдарда салынған болуы мүмкін. 1390 жылға қарай Томас Перси он жылға жуық уақытын әскери қызметте немесе дипломатиялық міндеттермен шетелде өткізген. Одан кейін ол патшалық сарайда белсенді болып, Ричард II және Генрих IV-тің досы атанды. Археолог және сәулет тарихшысы Энтони Эмеридің айтуынша, Вресл қамалы «әулетінің тегін және ерекше мемлекеттік қызметін көрсететін резиденция ретінде» салынған. Генрих IV Томас Персиге Оңтүстік Уэльсте бедел бергенімен, төлемдердің кешігуіне байланысты олардың қарым-қатынасы нашарлады. Томас Персидің сіңлісі Генри Перси 1403 жылдың шілдесінде қарулы көтеріліс ұйымдастырды, ал Томас оған қосылды. Көтеріліс Шрусбери шайқасымен аяқталды, онда Томас Перси тұтқындалды. Екі күннен кейін, 23 шілдеде, оның басы кесілді, ал оның мүлігі – Вресл қамалы да бар – патшалыққа тәркіленді. 1403 және 1471 жылдар аралығында қамалдың меншігі корольдік билік пен монархтың оны қысқа мерзімге беруді шешкен тұлғалар арасында ауысып отырды. 1471 жылы Вресл қамалы Нортумберлендтің 4-ші графы Генри Персиге берілді, осылайша Перси әулетіне қайтарылды. Оның ұлы, Нортумберлендтің 5-ші графы Генри Алгернон Перси, Вресл қамалында кең ауқымды жөндеу жұмыстарын жүргізіп, интерьерді жаңартты және бақтарды күзеді. Осы кезеңде «Нортумберленд үй шаруашылығы кітабы» құрастырылды, онда Вресл және Леконфилд қамалындағы күнделікті тұрмыстық жағдайлар егжей-тегжейлі сипатталған, және бұл кітап тарихшыларға орта ғасырдың соңғы кезеңіндегі үй шаруашылығын зерттеуге көмектеседі. Перси 1527 жылы Вреслде қайтыс болды, оның орнын ұлы Генри Алгернон Перси, Нортумберлендтің 6-шы графы иеленді. 1536 жылы Генрих VIII билігіне қарсы болған «Грейс паломничествосы» халықтық көтеріліс монастырлардың таратылуына жауап ретінде туды. Йоркширдегі көтерілісшілерді Роберт Аске басқарды, ол қазан айында Перси әулетінің қолдауын іздеді. Аске Вресл қамалына сапар шегіп, сол кезде ауруға шалдыққан Генри Алгернон Персиді көтеріліске қосылуға көндіруге тырысты. Аскеге бастапқыда қарсы болғанмен, Перси ақырында оған Вресл қамалының билігін берді. Перси кіші әйелдерімен келіспегендіктен, 1537 жылы қайтыс болғаннан кейін, оның жалғыз ағасы «Грейс паломничествосы» атқарған рөлі үшін түрмеде отырғандықтан мұрагер болмады. 1537 жылы патшалық тағы да Вресл қамалын бақылауға алды, ал Генрих VIII 1541 жылы үш түнге келді. Шотланд аристократы Мэтью Стюарт, Леннокстың 4-ші графы 1545 жылдың қаңтарында Вреслде орналасты. Англия азамат соғысы кезінде қамал парламент тарапынан қоршалды, осыдан ол көп зақым көрді. Сол кезде қамал мен айналасындағы аумаққа келген зиянды жөндеуге 1000 фунт стерлинг қажет болады деп есептелді. Вресл қамалы 1646-50 жылдары бірнеше рет қиратылды (ішінара бұзылды). 1648 жылғы қирату жұмыстары қамалдың қоршауына бағытталды, заманауи хатта [Парламент] агенттері материалдарды сақтауға қамқорлық танытпағаны, қоршаудан тастарды жерге лақтырғаны айтылған. Екі жылдан кейін, Нортумберлендтің 10-шы графы Алжернон Персиге қамалдың оңтүстік қанатын қоспағанда, қалған барлық құрылыстарды қирату туралы бұйрық берілді. Графқа сақталған қанатты үй ретінде пайдалануға рұқсат берілді. Ферма жалға берілді, ал әлі күнге дейін тұрған ферма үйі шамамен 1810 жылы салынды. 1880 жылға қарай қамалдың бір бөлігі өсімдіктермен жабылды. 1957 жылы қамал мен ферма бүгінге дейін осы жердің иесі болып табылатын Фалкингем отбасына сатылды.

Қорғау және басқару

Уресл қамалы қазір бірінші санаттағы қираған және қорғалатын ескерткіш болып табылады. Қалдықтарына қамалдың орналасқан жерін көрсететін топырақ жұмыстары, сондай-ақ қамалдың кейбір бөліктері кіреді: оңтүстік қанатындағы екі мұнараның қалдықтары; және нан пісіретін үй болған деп саналатын ғимараттың бір бөлігі. Historic England мәліметінше, бұл орын алғаш рет 1993 жылы археологиялық тұрғыдан зерттелді, сол кезде Хамберсайд археологиялық бөлімі бақылау жүргізді. Бұл Эд Деннисон археологиялық қызметі жүргізген архитектуралық және ландшафттық зерттеулерді қамтыды, ал ландшафттық зерттеуге Castle Studies Trust қаржы бөлді. Сақтау және жөндеу жұмыстарының бөлігі ретінде экологиялық зерттеулер жүргізілді. Олар 20 ұя орнынан 4 түрлі жартас құсының түрін анықтады. Жөндеу жұмыстары жартастарға тигізетін зиянды азайту үшін жоспарланды, ал кейбір жарықтар өзгеріссіз қалды, осылайша оларды ұялау үшін пайдалануға болады.

Сәулет

Төртбұрышты қамал, Вресл қамалы ауланың төңірегіне төрт қатардан орналасқан. Әр бұрышында бір мұнара, ал шығыс жағының ортасында бес қабатты қақпа үйі орналасқан. Солтүстік-шығыстан сағат тілі бойынша бұрыштағы мұнаралар Констебль мұнарасы (қамалдың күнделікті басқарушысы констебль тұрған), Чапель мұнарасы, Лорд мұнарасы және Ас үй мұнарасы деп аталған. Шериф Хаттон, Болтон және Ламли қамалымен сәулеттік ұқсастықтарын ескере отырып, тарихшы Эрик Джон Фишер Вресл қамалы 14 ғасырдың соңғы тоқсанында салынған деген болжам жасады. Бұл Джон Левиннің қызметімен сәйкес келеді, ол Уоркуорт қамалындағы үлкен мұнараны жобалаған және Персилерге тиесілі Ламлиде де жұмыс істеген. Археолог Малкольм Хислоп Левиннің Вреслді де жобалағанын, сондай-ақ "Лумли мен Вреслдің бір-бірінен тәуелсіз жобаланғанына сену қиын" дейді.

Бейнелеу

Врессли ауылы қамалға дейінгі кезеңге жатады және 1086 жылы «Domesday Book» кітабында тіркелген. Қамал Врессли арқылы өтетін екі басты жолдың бірінде, елді мекеннің батыс жағында салынған. Бұл жердің қамал салынғанға дейін поместье орталығы болған-жоқ, немесе мүлдем жаңа орын ба екені белгісіз. Қамалға бірнеше бақтар берілді, нәтижесінде ауылдың бір бөлігі салынып үлгерген болуы мүмкін. Дервент өзені солтүстіктен оңтүстікке қарай қамалдың батысынан ағып өтеді. Врессли қамалының бақтары, қамал салынған кезде жасалған болуы мүмкін. Құжаттамалық деректерге сәйкес, 15 ғасырдың соңында Врессли қамалында екі бақ болған, екеуі де қамалдың оңтүстігінде орналасқан. Бірі, оңтүстік ор мен қамалдың арасында («Ор бағы»), екіншісі ордың оңтүстігінде («Ескі бақ») жатқан. Үшінші бақ («Жаңа бақ») 1472–1517 жылдар аралығында қамалдың солтүстігіне салынған. Ескі және Жаңа бақтар шамамен бірдей аумақты алып жатқан; біріншісінің кірпіштен қаланған қабырғасы болса, екіншісі ылғалды ормен қоршалған. Ескі бақта жеміс ағаштарынан тұратын бақша және 16 ғасырдан бастап ақсүйектердің танымал ойын-сауығы болған боулинг пен серуендеуге арналған жолдар болған. Сонымен қатар, онда Нортумберлендтің 5-ші графы Генри Перси оқыған «Мектеп үйі» деп аталатын екі қабатты 15 ғасырлық ғимарат орналасқан. Қамалдың оңтүстік-батыс бұрышына банкеттік үй салынған. Ол, мүмкін, 16 ғасырда салынған, бірақ 1577 жылы құлай бастаған. Негізгі кешен салынғаннан кейін қамалдың қақпа үйінің алдына жабық аула (базалық аула) қосылған, бірақ қашан екені белгісіз. Қамалдың оңтүстігіндегі және шығысындағы батпақты жерлер, кең, жақсы көрінетін көлді жасау үшін пайдаланылған болуы мүмкін. Бұдан өзге, екі балық шаруашылығы болған, бірақ олардың қашан пайда болғаны белгісіз. Врессли қамалының 16 ғасырдағы өркендеу кезеңінде бақтар мен көркемдік ландшафттың сапасы жаңартылған ғимараттардың ішкі әрлеуімен шайқасқан, тіпті патшалық резиденциялардағы бақтармен бәсекелесе алған.