Кіріспе
Жоаким Маркус Лиcбоа, Тамандаре графы (Рио-Гранде, 13 желтоқсан 1807 – Рио-де-Жанейро, 20 наурыз 1897) – Бразилия Императорлық Әскери-теңіз флотының бразилиялық адмиралы. Өмірін Бразилия Әскери-теңіз флотына арнады, оның ішінде Бразилияның Әскери және Әділет Кеңесінің мүшелігінен бастап, кейіннен Жоғарғы Әскери Сотқа, құрылғаннан 1891 жылға дейін кірді, содан кейін Республикалық үкімет оған демалыс берді. Ұлттық әскери батыр ретінде ол Бразилия Әскери-теңіз флотының қамқоршысы болып саналады, оның бірінші ұраны: «Біз Тамандаренің жеңілмейтін флотына жатамыз». Оның туған күні, 13 желтоқсан, Бразилияның сол кездегі маңызды Әскери-теңіз министрі, адмирал Александрино де Аленкар, 4 қыркүйек 1925 жылы елдің Ұлттық Теңізші күні ретінде таңдады. Жас лейтенант кезінде Тамандаре Бразилияның Тәуелсіздік соғысына, Экватор Конфедерациясын басуға және Цисплатин соғысына (кейде 1825 жылғы «Аргентина-Бразилия соғысы» деп те аталады, ал Аргентина және Уругвай тарихнамасында «Бразилия соғысы») қатысты. Сонымен қатар, Тамандаре Регенттік кезеңдегі дүрбелеңде де қатысты, сол кезде Империя тұрақтылықтан айырылып, кең ауқымдағы тұрақсыздыққа тап болды, бірақ Тамандаре қатысқан аймақтық көтерілістерді басуға қол жеткізді: Парадағы Кабанажем (1835–1838); Баиядағы Сабинада, бірақ көбінесе оның астанасы Сальвадорда (1837–1839); Рио-Гранди-ду-Сулдағы Рагамуффин соғысы (1835–1845); Мараньяодағы Балайада, онда ол теңіз офицері ретінде мансабында барлық теңіз операцияларын басқарды (1838–1839); және Пернамбукодағы Прайера (1848–1849). Халықаралық аймақтық аренада ол Аргентинаның Хуан Мануэль де Росасына қарсы Платина соғысына (1851–1852) – сол кезде Бразилияға ең үлкен қауіп төндірген жалғыз күш – және Парагвай соғысына барлық теңіз операцияларының бас қолбасшысы ретінде қатысты, 1865 жылғы 1 мамырда қол қойылған шарт арқылы Бразилия, Уругвай және Аргентина арасындағы одақты басқарды. Рио-де-ла-Плата бассейнінде ол Пасо-да-Патрия шайқасында (Одақтас әскерлері Парагвай аумағына кірген кезде), Курузу шайқасында (одақтастардың сол кезге дейінгі ең маңызды жеңістерінің бірі) және Курупайтидегі одақтастардың жеңілісінде теңіз операцияларын басқарды, онда ол Аргентинаның Бартоломе Митреін кінәлады, ол шайқаста одақтас құрлық әскерлерін жеке басқарды. Тамандаре туралы естелік әлі күнге дейін Әскери-теңіз күштерінің арасында құштарлық тудырады, оны әскери және азаматтық ғалымдар зерттейді.
Өмірбаян
Хоаким Маркес Лиссабо португалдық Франсиско Маркес Лиссабоның (Вила-де-Фамаликао, Миньо провинциясы, 1767 жылы туған) және Евфрасия Хоакина де Азеведо Лиманың (Виамао, Рио-Гранде-ду-Сул қаласында туған) ұлы болды. Ерлі-зайыптылардың көптеген балаларының оныншы ұлы, оның бауырларының арасында Лагунадағы Рагамуффин соғысында соғысқан подполковник Генрике Маркес де Оливейра Лиссабо болды. Франсиско Маркес Лиссабо Рио-Грандеде және қазіргі Сан-Хосе-ду-Норте муниципалитетінде жер иеленді, ол Рио-Грандеден Лагоа-дос-Патосты Атлант мұхитына жалғастыратын каналмен бөлінеді. Болашақ адмирал Рио-Грандеде немесе Сан-Хосе-ду-Нортеде туылғаны туралы көп пікірталас болды. Пікірталас ұлттық жағдайда күшейіп, дауды қоздырды, екі аймақ та Маркес Лиссабоның туған жері екенін мәлімдеді. Туу туралы куәлік толыққанды болмағандықтан, оның туған қаласы Рио-Гранде деп есептеуге болады. 1883 жылдың желтоқсанында Тамандаре Рио-Гранде қалалық кеңесіне сөз сөйлеп, қаланы өзінің туған жері деп жариялады.
Бес жасында ол Рио-де-Жанейроға сапар шекті, онда оның қарындасы Мария Евфрасия және оның күйеуі Хосе Антонио Лиссабо оны күткен. Ол профессор Карвалью мектебінде бірінші сыныпты бітіргенге дейін олардың қамқорлығында болды. 13 жасқа келгенде Жоаким ата-анасымен бірге сол кемемен сотқа келген жеріне қайта оралды. 1821 жылы ол әкесінің қайығына мініп, академиялық білімін жетілдіру үшін қайтадан сотқа келді. Бір жылдан кейін, 22 қарашада, әкесінің тілегімен Жоаким Лиссабо Баияда орналасқан португал әскерлеріне қарсы күреске жіберілген отрядта ерікті болып қызмет ету құрметін қабылдады. Әкесінің өтініші бойынша, 1823 жылдың 4 наурызында жас Хоаким Джон Тейлордың басшылығымен Нитерой фрегатында Императорлық теңіз күштерінің еріктісі ретінде мансабын бастады.
Ол өзінің немересі және балалық шағындағы досы Мария Евфрасияға үйленді. Неке 1839 жылдың 19 ақпанында Рио-де-Жанейродағы Біздің Даңқты Әйел шіркеуінде (Igreja de Nossa Senhora da Glória) өтті. Риачуэло шайқасынан кейін астанаға келген жарақат алған жауынгерлердің саны алаңдатарлық деңгейге жетті, сондықтан оларды жақсы емдеуге болатын панахана құру қажеттілігі туындады. Оның әйелі, Тамандаре виконтессасы (Жовита Альвес Фейтоса) елдегі жағдайға қарамастан, аукциондарды ұйымдастыруға белсенділік танытты, сондай-ақ сауда аукциондары мен көптеген басқа да әлеуметтік шаралар осы патриоттық мақсатына көмектесті. Алғашқы аукцион сәтті өтіп, ол қаржы жинауды жалғастыруға ынталандырды. Бір қызығы, Пиуи штатынан келген жас әйел Мария Квитерияның үлгісімен Отан еріктілері батальонына қосылды, ол бұрын өз елі үшін күресуге ниеттенген. Виконтесса Жовита Фейтоса Рио-де-Жанейрода қайтыс болды. Пернамбуко жағалауындағы шағын ауыл және маңызды порт болды. 1824 жылы оның үлкен ағасы Маноэль Маркес Лиссабо жаңадан құрылған Империяға қарсы Экватор конфедерациясына қару қолданды. 1824 жылдың 8 маусымында аймаққа жасалған императордың алғашқы шабуылын тойтарғаннан кейін, ол сол жерді басып алуға жасалған екінші әрекетте қаза тапты. Тридцать бес жылдан кейін император Педро II Пернамбуко жағалауына сапар кезінде Хоаким Лиссабодан ағасы Мануэльдің сүйегін Рио-де-Жанейродағы отбасылық мүлікке көшіруді өтінді. Дом Педро келісіп, бұл әрекетке риза болды және оған барондық атақ берді. Атау бойынша дау болғандықтан, Педро II Тамандаре ауылындағы оқиғаны және оның Хоакимнің ағасының естелігімен байланысын еске алды, бұл атақтың таңдалуына маңызды рөл атқарды. Бұл процесс осы екі тарихи тұлғаның достығын түсіндіруде маңызды рөл атқарады. Өмірінің барысында Бразилия Португалияның отарлаушы иелігінен Португалия мен Алгарвес Біріккен Корольдігіне, содан кейін 1822 жылы Бразилия империясына және 1889 жылы Республика кезеңіне өтті. Тамандаре елдің қалыптасуына үлкен үлес қосты, ол Бразилияны сақтау міндеті жүктелген теңізшілер, әскерилер және мемлекет қайраткерлерінің келесі ұрпақтары үшін маңызды үлгі болды.
Үгіт-насихат
1825 жылы Цисплатина соғысы кезінде Рио-де-ла-Платаның біріккен провинциялары Бразилия империясына қарасты Цисплатина провинциясын қосып алуға тырысты. Тамандаре лейтенант ретінде көптеген шайқастарда басшылық қабілетімен және батылдығымен көзге түсті. Кармен-де-Патагонес шайқасында басқа бразилиялықтармен бірге тұтқынға алынған ол, жаудан оларды тұтқынға алған әскери кемені тартып алып, 18 жасында оның басқаруын өз қолына алды. Жас Жоаким Маркус Лисбоа британдық офицер Уильям Эйрмен бірге 93 тұтқынды бастап, қауіпсіз қашуға батыл тұрды. Олар аргентиналық «Ана» кемесін, оларды Саладоға алып бара жатқан кемені басып алып, сүйемелдеуші кемелердің болуына қарамастан Монтевидеоға оралуға қол жеткізді. Ол 1851 жылы Тонелеро өтегіндегі шайқасқа қатысты. 1864 жылы Тамандаре бароны атағын алғаннан кейін, Рио-де-ла-Платадағы бразилиялық теңіз операцияларының бас қолбасшысы болып тағайындалды. Парагвай соғысы (1864–1870) кезінде Маркиз Лисбоа 1865 және 1866 жылдар аралығындағы қақтығыстың бастапқы кезеңінде теңіз күштеріне басшылық етті. Ол теңіз блокадасын құрып, операциядағы күштерге логистикалық қолдауды ұйымдастырды, бұл олардың табысы үшін өте маңызды болды. Риачуэло теңіз шайқасында (1865 жылдың 11 маусымында) оның тағайындауымен Парана өзеніндегі дивизияларға қолбасшылық еткен Франсиско Мануэль Баррозу да Силва, соғыстың барысын Үштік одақтың пайдасына өзгерткен жеңіске жетті. Маркиз Лисбоа Пасо-де-Патрия шайқасындағы әскери операцияға басшылық етті, үлкен масштабтағы әскерлерді сәтті түсірді, соның арқасында теңіз күштерінің қолдауымен Парагвай өзенінің бекіністерін бағындырып, одақтастардың алға жылжуын қамтамасыз етті.
Асылдық, медальдар және басқа да сыйлықтар
Империяға көрсеткен жоғары қызметі үшін оған барон атағы берілді (1860 жылдың 14 наурызында), виконт атағы берілді (1865 жылдың 18 ақпанында), граф (1887 жылдың 12/13 желтоқсанында) және Тамандаре маркизі (1888 жылдың 16 мамырында), ол абыройының атағын алған алғашқы офицер болды. Педро II Пернамбукодағы жағажайдың құрметіне Тамандаре атауын таңдады, онда ол болашақ адмиралмен бірге болды, ол императордан сол жердің зиратында жерленген інісі Маноэль Маркес Лисбоның сүйегін жинауды сұрады. 1957 жылғы министрлік бұйрығымен Тамандаре маркизінің гербі бекітілді. 1841 Круз императорлық орденінің офицері; Кабанас төңкерісі кезінде Мараньяода көрсеткен қызметі үшін. 1846 Роза императорлық орденінің офицері; 1846 жылдың 14 қарашадағы жарлығында император бұл жеңілдіктің себебін түсіндірмейді, бірақ "Fragata Joaquim Marques Lisboa капитанын марапаттауға және құрметтеуге ниеттеніп, оны аталған орденнің офицері деп атағым келеді" дейді. 1849 Круз императорлық орденінің қадірлісі; Прайера төңкерісі кезінде Пернамбукодағы қоғамдық тәртіпті қорғауда көрсеткен қызметі үшін. 1849 Таурат пен семсердің әскери орденінің командирі; Рио-де-Жанейроның Бара алдындағы португалиялық "Васко да Гама" кемесін құтқару кезінде көрсетілген қызметтері үшін Д. Мария II-нің ризашылығы ретінде берілген. Круз императорлық орденінің командирі; Тамандаре бұл марапатқа ең үлкен құрметпен қарады, өйткені ол Д. Педро II-ге тиесілі болды. Уругвайдағы қабылдау кезінде Дом Педро II Англияның Торнтон елшісін арнайы аудиенцияға қабылдады, Бразилия мен Англия арасындағы Кристи сұрағынан кейін үзілген қарым-қатынасты қалпына келтіруге тырысты. Тамандаре императордың марапаттамасында кішкентай кемшілік бар екенін байқаған соң, оны 1855 және 1856 жылдары Империяның әртүрлі провинцияларына әсер еткен холера эпидемиясы кезінде көрсеткен қызметі үшін 1859 жылы Роза императорлық орденінің командирі болған Д. Педромен алмастырды. Франциск Иосиф Австрия орденінің Ұлы кресті; аталған императордың сыпайылықпен бергені, оны пайдалануға 1860 жылдың 26 қарашасында рұқсат етілді. 1861 Авиздің қасиетті Бенедикт орденінің командирі; елге 35 жыл бойы көрсеткен жақсы қызметі үшін сыйақы ретінде. 1865 Роза императорлық орденінің кеңесшісі; Уругвай мемлекеттік науқаны кезінде еліне көрсетілген қызметтері үшін. 1867 Роза императорлық орденінің Ұлы кресті; Парагвай үкіметіне қарсы соғыс операцияларында Әскери-теңіз күшінде көрсеткен жақсы қызметтері үшін. 1868 Авиздің қасиетті Бенедикт орденінің бас кресі, елге 45 жыл бойы көрсеткен жақсы қызметі үшін. Роза императорлық орденінің алқасы; Уругвайға және Парагвай үкіметіне қарсы соғыстарда еліне көрсеткен қызметтері үшін. Оның басқаруымен жүргізілген теңіз күштерінің көмегімен Пайсанду қаласын басып алуды еске түсіретін алтын медаль. Уругвайананың берілуін еске алу үшін алтын медаль, оған өзен флотилиясымен тиімді үлес қосты. Парагвай жорығында ерлік көрсеткен барлық офицерлерге берілген 3-ші нөмірлі күміс пассивті қоладан жасалған Әскери еңбегі үшін медаль. Парагвай жорығының жалпы медалі, алтыннан, Мальта кресі сипатымен, Парагвай жорығында Отанға көрсеткен қызметтерін мойындау үшін, жорықта өткізген жылдардың санын, тоғыз айды бір жылға есептеп, тапсырушысымен бірге келтіреді. Аргентина Республикасы Армада және одақтас әскерлердің барлық мүшелеріне Парагвай үкіметіне қарсы соғыстың ескерткіш медалімен марапаттады. Парагвай үкіметіне қарсы соғыстың Мемориалдық медалі, Уругвайдың Шығыс Республикасы аталған науқанға тиімді қатысқан Армада мен одақтас әскерлердің барлық мүшелеріне берді. (Өлімнен кейін берілген медаль) Тәуелсіздік соғысының овалды медалі; салтанатты шараларда оған ерекше мән берді, әрқашан оны көбірек көрсетіп, мойнынан іліп, Нитерой бортында Бразилияның бостандығына үлес қосқаны үшін мақтанышын білдірді. Алтын медаль, жарқыраған лентамен; Монтевидео әйелдері ұсынды. Алтын медаль; Ливерпуль кеме апаттарынан құтқарылған адамдар қоғамы ұсынған, арнаумен, "Монарх" кемесінің жолаушыларын және экипажын құтқарып қалғандығына орай. Алтын медаль; Ливерпульдің Лорд-мэрі ұсынған, арнаумен, "Монарх" пароходтың жолаушыларын және экипажын құтқаруына арналған. Алтын хронометр; Британ үкіметі ұсынған, келесі арнауды қамтиды: "Британ үкіметінің командашысы Жоаким Маркес Лисбоаға, Fragata Afonso da Marinha Imperial Brasileira, оның батырлығы мен гуманитарлық көрінісіне құрмет ретінде, Океан монархының өртінде көптеген азаматтарды құтқаруға арналған сыйлық". Алтын қылыш, арнаумен ойылған; Рио-де-Жанейро португалиялық колониясы ұсынған, "Васко да Гама" кемесін құтқаруына орай.
1859 Commander of the Imperial Order of the Rose; for services rendered during the epidemic of cholera morbus that affected different Provinces of the Empire in the years 1855 and 1856. Great Cross of the Order of Francis Joseph of Austria; granted gracefully by said Emperor, was authorized to use it on November 26, 1860. 1861 Commander of the Order of St. Benedict of Aviz; in reward for its 35 years of good services rendered to the country. 1865 Gentleman of the Imperial Order of the Rose; for the relevant services rendered to the country, during the Uruguayan State Campaign. 1867 Great Cruz effective of the Imperial Order of the Rose; in attention to the good services rendered in the Naval Force in Operations of War against the Government of Paraguay. 1868 Grand Cross of the Order of Saint Benedict of Aviz, in reward for his 45 years of good service to the country. Necklace of the Imperial Order of the Rose; in view of the relevant services rendered to the country in the wars against Uruguay and the Government of Paraguay. Gold medal commemorating the taking of the city of Paissandu, with the help of naval forces under his command. Gold medal in commemoration of the surrender of Uruguaiana, to which it contributed effectively with its River Flotilla. Medal of Military Merit, of bronze with silver passer, bearing the number 3, granted to all the officers who obtained prizes by acts of bravery in the Campaign of Paraguay. General Medal of the Paraguayan Campaign, in gold, with the character of the Cross of Malta, in recognition of the services rendered to the Homeland in the Campaign of Paraguay, bringing in the passer the number of years spent in the campaign, counting nine months for a year. Commemorative Medal of War against the Government of Paraguay, granted by the Argentine Republic to all members of the Armada and Allied Armies. Medal Commemorative of the War against the Government of Paraguay, conferred by the Eastern Republic of Uruguay to all members of the Armada and Allied Armies, who took an effective part in said Campaign. (Medal awarded post mortem)
Oval Medal of the War of Independence; at the gala ceremonies, gave her special importance, always putting her in more evidence, hanging from her neck, displaying her pride of having contributed, on board the Niterói, to Brazil's freedom. Gold medal with lace of brilliant; offered by the Montevidean ladies. Gold medal; offered by the Liverpool Shipwreck Human Society, with dedication, in honor of the rescue of the passengers and crew of the Steam Ocean Monarch. Gold medal; offered by the Lord Mayor of Liverpool, with dedication, in honor of the rescue of the passengers and crew of the Steam Ocean Monarch. Gold chronometer; offered by the British Government, containing the following dedication: "Present of the British Government to Commander Joaquim Marques Lisboa, of the Fragata Afonso da Marinha Imperial Brasileira, in testimony of his admiration for the bravery and humanitarian manifestation to the rescue to many subjects of the fire of the ship Ocean Monarch, August 1848. " Sword of gold, carved with dedication; offered by the Portuguese Colony of Rio de Janeiro, in honor of the rescue of Nau Vasco da Gama.
Кемелер
Уақыт өте келе Бразилия әскери-теңіз флоты өзінің қамқоршысының құрметіне бірнеше кемеге Тамандаре деген ат қойды. Темірлі Тамандаре: Соттың әскери-теңіз арсеналында салынған және 1865 жылы Императорлық әскери-теңіз флотына қосылған. Бұл Бразилияда салынған алғашқы темір кемелердің бірі болды. Ол Үштік одақ соғысында Парагвай өзенінде маңызды рөл атқарды. «Almirante Tamandaré» қоршалған крейсері: Рио-де-Жанейро әскери-теңіз арсеналында теңіз инженері Жоау Кандиду Бразилдің жоспары бойынша салынған аралас қозғалтқышты кеме. 1891 жылы флотқа қосылды, ал 1915 жылы қызметтен шығарылды. Бұл Бразилияда салынған 4500 тонналық ең ірі әскери кеме болды. Жеңіл крейсер «Tamandaré»: 1938 жылы АҚШ-та салынған, Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан, сол елдің әскери-теңіз флотына «Сент-Луис» деген атпен қосылған. Өзара көмек туралы заңға сәйкес Бразилия әскери-теңіз күштеріне берілді. 1951 жылы флотқа қосылды және 1976 жылы активтік қызметтен шығарылды.
ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік естелігі
Әскери-теңіз флотының мұрағатында шамамен 1500 құжаттан тұратын, "Тамандаре мұрағаты" деп аталатын, каталогталған жинақ бар. Бұл жинақ 17 кітапқа бөлінген 1492 құжаттан тұрады және Бразилия Әскери-теңіз флотының қамқоршысы туралы мол тарихи материалдың көзі болып табылады. Жинақ 1949 жылы Теңіз флотының сол кездегі министрлігі Леон Виктор Луи Робишеспен, Луиза Маркес Лисбон Робишестің жесірімен, Тамандаре графының немересімен бірге құжаттар мен заттарды сатып алғанын жариялаған кезде құрылды. Олардың ішінде Парагвай соғысы кезіндегі Теңіз флоты министрінің 153 кеңсесі, "Жекитинхона" кемесінің құрылуы, Жоаким Маркес Лиcбонаның лауазымға көтерілуі мен тағайындалулары туралы дипломдар және Теңіз флоты мен Бразилия тарихы үшін баға жетпес құнды көптеген басқа да құжаттар бар. Бразилия тарихнамасы үшін маңызды осы құжаттар 2010 жылы ЮНЕСКО-ның "Дүниежүзілік жад" комитетінің отырысында ұсынылып, "Дүниежүзілік жад – Бразилия" деп танылды және ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енген, жалпыға ортақ құнды орындарға арналған сияқты, Құжаттық мұра тіркелімінің бір бөлігіне айналды.