Жаңа Гвинея аумағы: 1919-1949 жылдардағы Австралия билігі

Кіріспе

1919–1949 жылдар аралығында Жаңа Гвинеяның солтүстік-шығысындағы Австралия аумағы.

Жаңа Гвинея территориясы 1914 жылдан 1975 жылға дейін Жаңа Гвинея аралындағы Австралия басқаратын Ұлттар Лигасы, кейін Біріккен Ұлттар Ұйымының сенімгерлік территориясы болды. 1949 жылы Папуа және Жаңа Гвинея территориясы деген атпен әкімшілік одақ құрылды. 1971 жылы бұл әкімшілік одақ Папуа-Жаңа Гвинея деп аталды. Жаңа Гвинея территориясы әкімшілік одақтың бір бөлігі болғанына қарамастан, Ппуа – Жаңа Гвинея тәуелсіз мемлекеті құрылғанға дейін әрқашан ерекше құқықтық мәртебесін және жекелігін сақтап келді. Бастапқы австралиялық мандат, «Экватордың оңтүстігінде орналасқан Тынық мұхитындағы неміс иеліктеріне мандат» (Неміс Самоасы мен Наурудан басқа), бұрынғы неміс Жаңа Гвинеясына негізделген, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде австралиялық әскерлер тарапынан басылып алынған және оккупацияланған еді. Жаңа Гвинея территориясының көп бөлігі 1942 және 1945 жылдар аралығында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапония тарапынан оккупацияланды. Осы кезеңде Жаңа Британия аралындағы Рабаул маңызды жапондық базаға айналды (Жаңа Гвинея науқанына қараңыз). Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Папуа және Жаңа Гвинея территориялары «Папуа – Жаңа Гвинея уақытша әкімшілік актісі» (1945–1946) бойынша әкімшілік одаққа біріктірілді.

Өмірбаян

1884 жылы Германия Жаңа Гвинеяның солтүстік-шығыс бөлігін ресми түрде иеленді және ол Неміс Жаңа Гвинеясы деп аталды. Сол жылы Ұлыбритания үкіметі Жаңа Гвинеяның оңтүстік-шығыс бөлігін протекторат деп жариялады. Британдық Жаңа Гвинея деп аталған протекторат 1888 жылдың 4 қыркүйегінде Ұлыбританияға толыққанды қосылды. Аумақ 1902 жылдың 18 наурызында жаңа құрылған Австралия Ұлттық Достастығына берілді, ал Британдық Жаңа Гвинея Папуа аумағына айналды, Австралияның басқаруы 1906 жылы басталды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс Ұлттар Лигасының мандатына

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австралия қарулы күштерінің алғашқы әрекеттерінің бірі 1914 жылдың қазан айында Австралияның әскери-теңіз және әскери экспедициялық күштерінің Германияның Жаңа Гвинеясын және Бісмарк архипелагының көршілес аралдарын басып алуы болды. Германия Оңтүстік және Орталық Тынық мұхитындағы бірнеше аумақтарды басқарып отырды, оларды британдықтар Австралия мен Жаңа Зеландия күштерінің басып алуын сұрады. 1914 жылдың 11 қыркүйегінде Австралия Корольдік Әскери-теңіз күштері Рабаулға Австралияның әскери-теңіз және әскери экспедициялық күштерімен келді және әскери әскерлер Герберцохе мен Кабакульге неміс радиостанцияларын іздеу үшін келді, олар неміс қарсылығына тап болды. Рабаул 12 қыркүйекте қарсылықсыз басып алынды. 17 қыркүйекте Германия үкіметі Германияның Жаңа Гвинеясын тапсырды. Австралия әскерлері мен кемелері Германияның басқа аумақтарын, соның ішінде Жаңа Гвинея материгін, Жаңа Ирландияны, Адмиралтейство аралдарын, Батыс аралдарын, Бугенвиллді және Германияның Соломон аралдарын басып алуға жіберілді. 1921 жылға дейін колония австралиялық әскери бақылауда болды. Версаль шартының 22-бабы Германия мен Орталық державалардың императорлық иеліктерін Бірінші дүниежүзілік соғыста жеңіске жеткен одақтастар арасында бөлуді көздеді. Тынық мұхитында Жапония Германияның экватордан солтүстікке қарай орналасқан аралдарын (Маршалл аралдары, Каролин аралдары, Мариан аралдары, Палау аралдары) және Қытайдағы Киаутсхоуды иеленді. Неміс Самоасы Жаңа Зеландияға; Неміс Жаңа Гвинеясы, Бисмарк архипелагы және Науру Австралияға Ұлттар Лигасының мандаттары ретінде тағайындалды: "бұрын [Орталық державалар] басқаратын және қазіргі заманғы әлемнің ауыр жағдайларында өз бетінше тұра алмайтын халықтар мекендейтін" аумақтар. 22-бапта былай делінген: Оңтүстік-Батыс Африка және Оңтүстік Тынық мұхит аралдарының кейбірі сияқты территориялар бар, олар халықтың аздығына, олардың шағын көлеміне, өркениет орталықтарынан алыстауына, немесе мандаторлық мемлекеттің аумағына географиялық жағынан жанасатын және басқа да жағдайларға байланысты, мандаторлық мемлекеттің заңдары бойынша оның аумағының ажырамас бөлігі ретінде жоғарыда аталған кепілдіктерге сәйкес жергілікті халықтың мүддесі үшін жақсы басқарылуы мүмкін. Британ үкіметі Австралия атынан 1920 жылы 17 желтоқсанда Аумақты басқаруға Ұлттар Лигасынан мандат алды. Мандат шарттары 1921 жылдың сәуірінде ғана Австралияда қабылданды. Бұл мандатты Австралия үкіметі 1920 жылғы Жаңа Гвинея туралы заң арқылы қабылдады және оны 1941 жылдың желтоқсанында Тынық мұхит соғысы мен жапондық басқыншылығы басталғанға дейін тоқтатты. Бастапқыда неміс миссионерлері де қуылмақ еді. Алайда америкалық және австралиялық лютерандардың ықпалымен Нюендетелсау миссионерлері өз жұмысын жалғастыра алды және 1928 жылдан бастап Жаңа Гвинеяға қайтадан саяхаттауға рұқсат етілді. Стайлер миссионерлері мен Стайлер миссионер әйел бауырлары да жоспарланған жер аударылудан зардап шекті. Австралиядағы Апостолдық делегаты, архиепископ Бартоломео Каттанео (1866-1933) 1917 жылдан 1933 жылға дейін Австралияда осы лауазымға ие болған Қасиетті Жүрек Миссионерлері (MSC), Маристер (SM) және Діни Сөз Қоғамы (SVD) ордендерінен шыққан неміс тілді католик миссионерлерінің қайда екендігін қорғады. Сидней мен Нью-Йорк архиепископтары да Австралия мен Америка үкіметтеріне жүгіну арқылы, оларды елден шығару жоспарларын тоқтатуды өтінді. Бүгінгі күнге дейін Папуа-Жаңа Гвинеяда протестанттық Neuendettelsauer Mission және Католиктік Исаның қасиетті жүрегі мен Штайлер миссионерлерінің неміс миссионерлері жұмыс істейді. 1926 жылдан бастап Германия Ұлттар Лигасына қосылғаннан кейін, немістерді Ұлттар Лигасының мандаты бар аумақтан шығаруға болмайды. 1930 жылдары Мандаттық Жаңа Гвинеяда 4500 шетелдік болды, бұл Папуаға қарағанда төрт есе көп, оның ішінде 1000 қытайлық және 400 неміс болды. 1921 жылы Вау қаласында алтын табылды. Бірнеше жылдан кейін алтын іздеушілердің көпшілігі Саламауа портынан Уауға аттанады. 1926 жылы Вау қаласының маңында Эди-Крик өзенінде тағы бір пайдалы алтын кен орны табылды. Жолдар әлі болмағандықтан, тау жолдары арқылы тасымалдау алтын іздеушілер үшін өте ауыр болғандықтан, ауыр жабдықты ұшақпен жеткізу қажет болды. 1937 және 1938 жылдары Bulolo Gold Dredging & Co және Guinea Airways төрт Junkers G 31 жүк ұшақтарымен Лаэ мен Вау арасында әлемнің қалған бөліктеріне қарағанда көбірек әуе жүгін тасымалдады. 1933 жылдың 13 маусымында Висдом Бригадир-генерал Томас Гриффитспен ауыстырылды. 1934 жылдың 13 қыркүйегінде Бригадир-генерал Уолтер Рамсей Макниколл оны алмастырды. Рабаулда 1937 жылдың 29 мамырындағы Вулкан аралындағы Тавурвур жанартауы мен оның көршілес шыңы Матупиттың атқылаулары инфрақұрылымның кең ауқымды бұзылуына әкеліп, қаланы дерлік тұруға жарамсыз етті. Аумақтың әкімшілік орталығы Жаңа Гвинея аралындағы Лаэге көшірілді. Лаэ 1942 жылдың 20 қаңтарында жапондық әуе шабуылынан қиратылғанда, әкімші Макниколл әкімшілікті Вауга көшірді. Макниколл малярияға шалдығып, 1942 жылдың соңында отставкаға кесуге мәжбүр болды.

One of the first actions of Australia's armed forces during World War I was the seizure by the Australian Naval and Military Expeditionary Force of German New Guinea and the neighbouring islands of the Bismarck Archipelago in October 1914. Germany administered several territories in the south and central Pacific which the British requested be captured by Australian and New Zealand forces. On 11 September 1914, a Royal Australian Navy force arrived off Rabaul with the Australian Naval and Military Expeditionary Force and naval troops were landed at Herbertshohe and Kabakaul to search for German radio stations, facing some minor German resistance. Rabaul was occupied, unopposed, on 12 September. The German administration surrendered German New Guinea on 17 September. Australian troops and vessels were subsequently dispatched to occupy Germany's other territories including the New Guinea mainland, New Ireland, the Admiralty Islands, the Western Islands, Bougainville, and the German Solomons. The colony remained under Australian military control until 1921. Article 22 of the Treaty of Versailles provided for the division of Germany and the Central Powers' imperial possessions among the victorious Allies of World War I. In the Pacific, Japan gained Germany's islands north of the equator (the Marshall Islands, the Caroline Islands, the Marianas Islands, the Palau Islands) and Kiautschou in China. German Samoa was assigned to New Zealand; German New Guinea, the Bismarck Archipelago and Nauru to Australia as League of Nations Mandates: territories "formerly governed [by the Central Powers] and which are inhabited by peoples not yet able to stand by themselves under the strenuous conditions of the modern world". Article 22 said:

There are territories, such as South West Africa and certain of the South Pacific Islands, which, owing to the sparseness of their population, or their small size, or their remoteness from the centres of civilisation, or their geographical contiguity to the territory of the Mandatory, and other circumstances, can be best administered under the laws of the Mandatory as integral portions of its territory, subject to the safeguards above mentioned in the interests of the indigenous population. The British Government, on behalf of Australia, assumed a mandate from the League of Nations for governing the Territory on 17 December 1920. The terms of the mandate were not received in Australia until April 1921. This mandate was enacted and administered by the Australian Government through the New Guinea Act 1920 until the outbreak of the Pacific War and Japanese invasion in December 1941 brought about its suspension. Originally, the German missionaries should also be expelled. However, through the influence of American and Australian Lutherans, the Neuendettelsau missionaries were able to continue their work and were allowed to travel to New Guinea again from 1928. The Steyler missionaries and the Steyler Missionary Sisters were also affected by the planned deportation. The Apostolic Delegate in Australia, Archbishop Bartolomeo Cattaneo (1866–1933), advocated the whereabouts of the German speaking Catholic missionaries, from the orders of the Sacred Heart Missionaries (MSC), Marists (SM) and the Society of the Divine Word (SVD) ), who held this post in Australia from 1917 to 1933. The Archbishops of Sydney and New York also appealed to the Australian and American governments, asking that the deportation plans be withdrawn. To this day, German missionaries from the Protestant Neuendettelsauer Mission and the Catholic Sacred Heart of Jesus and Steyler missionaries work in Papua New Guinea. From 1926, after Germany joined the League of Nations, Germans could no longer be expelled from the territory of a League of Nations mandate. In the 1930s there were 4,500 foreigners in the Mandate New Guinea, four times more than in Papua, including 1,000 Chinese and 400 Germans. In 1921 gold was found in Wau. A few years later, as a result of the gold rush, gold seekers streamed through the port of Salamaua to Wau. In 1926 another, more productive gold field was found on Edie Creek near Wau. Since there were no roads yet and the transport over mountain paths was very laborious for the gold prospectors, it was necessary to fly in the heavy equipment. In 1937 and 1938, Bulolo Gold Dredging & Co and Guinea Airways moved more air freight with four Junkers G 31 cargo planes between Lae and Wau than in the rest of the world combined. Wisdom was replaced on June 13, 1933, by Brigadier General Thomas Griffiths. Brigadier General Walter Ramsay McNicoll followed on September 13, 1934. In Rabaul, the eruptions of the volcano Mount Tavurvur and its neighbouring summit Matupit on the Vulcan Island on May 29, 1937, led to extensive destruction of the infrastructure and made the city almost uninhabitable. The seat of the administration of the territory was moved to Lae on the island of New Guinea. When Lae was destroyed by a Japanese air raid on January 20, 1942, Administrator McNicoll moved the administration to Wau. McNicoll contracted malaria and had to resign at the end of 1942.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Тынық мұхиты соғысы басталғаннан кейін көп ұзамай, Жапония Жаңа Гвинеяға шабуыл жасады. Батыс Папуаның көп бөлігі, сол кезде Голланд Жаңа Гвинеясы деп аталған, және Жаңа Гвинея территориясының үлкен бөлігі жапондықтар бақылауына өтті. Бірақ Папуа территориясы, оңтүстік орналасуы мен солтүстіктегі қиын өтілетін Оуэн Стэнли тауларының арқасында үлкен дәрежеде қорғалды. Жаңа Гвинея кампаниясы 1942 жылы Жаңа Гвинея территориясындағы Жаңа Британия және Жаңа Ирландия үшін болған шайқастармен басталды. Территорияның астанасы Рабаул 22-23 қаңтарда жапондықтар бақылауына өтті және жапондықтардың негізгі базасы ретінде пайдаланылды, одан олар Жаңа Гвинеяның құрлығына қонды және Порт-Морсби мен Австралияға қарай жылжыды. Порт-Морсбиді теңізден басып алуға жасалған алғашқы әрекеттері АҚШ Әскери-теңіз күштерімен Корал теңізі шайқасында тоқтатылғаннан кейін, жапондықтар Кокода жолы арқылы солтүстіктен құрлыққа шабуыл жасауға тырысты. 1942 жылдың шілдесінен бастап, бірнеше австралиялық резервтік батальон, олардың көпшілігі жас және тәжірибесіз болған, Кокода жолында, Порт-Морсбиге қарай, қиын Оуэн Стэнли таулары арқылы жапондықтардың ілгерілеуіне қарсы қатал қарсылық көрсетті. Жергілікті папуастар, австралиялықтар оларды "Жұмсақ Ангелдер" деп атады, жараланған австралиялық әскерлерге көмектесіп, Кокода жолымен эвакуациялады. Көптеген жазаға ұшыраған және шаршаған олардың орнына, тамыз айының соңында Жерорта теңізіндегі операциялардан оралған Екінші Австралия Империялық күштерінің әскерлері келді. Жапондықтар Кокода жолынан жағалауға шегінуге бұйрық берілді, осылайша олар Гуадалканал шайқасына күшін жұмылдыра алды, ал австралиялықтар оларды Буна-Гона аймағына дейін қуды. Содан кейін Буна-Гона шайқасы болды, онда Австралия және АҚШ күштері Жаңа Гвинеядағы жапондықтардың негізгі жағажайларын – Буна, Санананда және Гонаны шабуылдады. Тропикалық ауруларға, қиын жерге және жақсы бекітілген жапондық қорғанысқа тап болған одақтастар көптеген шығындардан кейін жеңіске жетті. 1943-1944 жылдардағы Папуа және Жаңа Гвинеядағы шабуылдар Австралия қарулы күштерінің тарихындағы ең ірі және байланысты операциялар сериясы болды. Операциялардың Жоғарғы Бас қолбасшысы АҚШ генералы Дуглас Макартур болды, ал Австралия генералы Томас Блей жоспарлауға тікелей қатысты, ал операциялар Порт-Морсбидегі Жаңа Гвинея күштерінің штабындағы қызметкерлермен басқарылды. Жапонияның 1945 жылдың 2 қыркүйегіндегі капитуляциясына дейін Жаңа Гвинеяда негізінен австралиялық күштер мен жапондық 18-ші армия арасында қатал шайқастар жалғасты. Жаңа Гвинея кампаниясы Тынық мұхиты соғысының маңызды кампаниясы болды. Барлығы шамамен 200 000 жапондық сарбаз, теңізші және әуеші қаза тапты, ал оларға қарсы шамамен 7 000 австралиялық және 7 000 американдық әскери қызметкер қаза тапты.

Shortly after the start of the Pacific War, New Guinea was invaded by the Japanese. Most of West Papua, at that time known as Dutch New Guinea, was occupied, as were large parts of the Territory of New Guinea but the Territory of Papua was protected to a large extent by its southern location and the near impassable Owen Stanley Ranges to the north. The New Guinea campaign opened with the battles for New Britain and New Ireland in the Territory of New Guinea in 1942. Rabaul, the capital of the Territory was overwhelmed on 22–23 January and was established as a major Japanese base from whence they landed on mainland New Guinea and advanced towards Port Moresby and Australia. Having had their initial effort to capture Port Moresby by a seaborne invasion disrupted by the U. S. Navy in the Battle of the Coral Sea, the Japanese attempted a landward invasion from the north via the Kokoda Track. From July 1942, a few Australian reserve battalions, many of them very young and untrained, fought a stubborn rearguard action against a Japanese advance along the Kokoda Track, towards Port Moresby, over the rugged Owen Stanley Ranges. Local Papuans, called Fuzzy Wuzzy Angels by the Australians, assisted and escorted injured Australian troops down the Kokoda track. The militia, worn out and severely depleted by casualties, were relieved in late August by regular troops from the Second Australian Imperial Force, returning from action in the Mediterranean theater. The Japanese on the Kokoda Track were ordered to retreat to the coast so the Japanese could focus their efforts on the Battle of Guadalcanal, and the Australians pursued them back to the Buna Gona area. The bitter Battle of Buna Gona followed in which Australian and United States forces attacked the main Japanese beachheads in New Guinea, at Buna, Sanananda and Gona. Facing tropical disease, difficult terrain and well constructed Japanese defences, the allies finally achieved victory after experiencing heavy casualties. The offensives in Papua and New Guinea of 1943–44 were the single largest series of connected operations ever mounted by the Australian armed forces. The Supreme Commander of operations was the United States General Douglas Macarthur, with Australian General Thomas Blamey taking a direct role in planning and operations being essentially directed by staff at New Guinea Force headquarters in Port Moresby. Bitter fighting continued in New Guinea between the largely Australian force and the Japanese 18th Army based in New Guinea until the Surrender of Japan to end the war on 2 September 1945. The New Guinea campaign was a major campaign of the Pacific War. In all, some 200,000 Japanese soldiers, sailors and airmen died during the campaign against approximately 7,000 Australian and 7,000 American service personnel.

Папуамен әкімшілік бірігу

Соғыстан кейін Папуа мен Жаңа Гвинеяның азаматтық басқаруы қайта орнатылды, ал 1945–46 жылдарғы Папуа – Жаңа Гвинея уақытша басқару актісіне сәйкес Папуа мен Жаңа Гвинея жаңа әкімшілік бірлестікке біріктірілді. 1949 жылғы Папуа және Жаңа Гвинея актісі Папуа және Жаңа Гвинея территорияларын Папуа және Жаңа Гвинея территориясы ретінде біріктірді. Дегенмен, Австралия азаматтығы үшін екі территория арасында ерекшелік сақталды. Аталған акті Заң шығару кеңесін (1951 жылы құрылған), сот жүйесін, мемлекеттік қызметті және жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін көздейтін.