Кіріспе

Жапон армиясының офицері (1891–1945)

Масахико Амакасу (甘粕 正彦) – Жапон императорлық армиясының офицері, 1923 жылғы Ұлы Канто жер сілкінісінен кейін анархистерді соттан тыс атқылаған Амакасу оқиғасына қатысқандығы үшін түрмеге қамалған. Кейіннен Маньчжуко кино қауымдастығының төрағасы болды.

Өмірбаян

Амакасу Мияги префектурасында бакуфудың Ёнэдзава доменының самурайының үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. Жапониядағы қоғам саудагерлерге, қолөнершілерге, шаруаларға және самурайларға бөлінген касталық жүйе 1871 жылы Мейдзи дәуірінің реформаларының бірі ретінде жойылды, бірақ көп уақыттан кейін касталық айырмашылықтар сақталды, самурай кастасының 1945 жылға дейін Императорлық теңіз флотының және армиясының офицерлер корпусында пропорционалды түрде көп өкілдік еткені байқалды. Амакасу Мие префектурасы мен Нагоядағы әскери мектеп-интернаттарда білім алып, 1912 жылы Жапон императорлық армия академиясына түсті. Бітіргеннен кейін ол жаяу әскерде, содан кейін әскери полицияда Жапония мен Кореяның әртүрлі аймақтарында қызмет етті. 1923 жылғы 16 қыркүйекте Амакасу Кенпейтай әскери полициясының жасағының бастығы болған кезде, 1923 жылғы 1 қыркүйектегі Ұлы Канто жер сілкінісінен кейін болған хаоста, ол және оның офицерлері танымал анархистер Сакаэ Осуги мен Ноэ Итоны, сондай-ақ Сакаэдің алты жасар немере інісі Мунеказу Тачибананы тұтқындады. "Амакасу оқиғасы" деп аталған оқиғада күдіктілер ұрып-соғылып, өлтіріліп, денелері құдыққа лақтырылды. Мұндай жоғары беделді анархистердің, сондай-ақ жас баланың өлтірілуі бүкіл Жапонияда таңғалу мен ашу тудырды. Дегенмен, мыңдаған адам Амакасуға қатысты кешірімділік сұраған петицияларға қол қойды. Бұл қылмыстар АҚШ-та да назар аударды, өйткені Мунеказу Тачибана Портлендте (Орегон) туылған, американдық азаматтығымен екі азаматтықты иеленген. Америка елшілігін араластыруға тырысқандары сәтсіз аяқталды. Елшіліктің бір өкілі бұл жағдай туралы қысқаша мәлімдеме жасады: "Егер, тіпті, шетелдік сотқа қатысы жоқ америкалық азаматтың да ісі болса, сол елдің заңы өз жолын табуы керек, ал біз тек сот әділ болып, заңның бейтарап қолданылуын көруге мүдделіміз". Амакасу мен тағы төрт жапон әскері кісі өлтіргені үшін сотқа тартылды. Сот барысында Амакасудың адвокаттары оны әскери міндеттермен, өздігінен, шын жүректен және таза ниетпен өлтіргенін айтты. Олар Сакаэ мен Ноэнің сатқын екенін, Амакасудың оларды елді қорғау үшін өлтіргенін мәлімдеді. Баланың өлтірілуіне қатысты олар бұны қоғамдық игілік үшін әлі де ақтауға болатынын айтты. Сот залында көптеген адамдар осы дәлелдерге жанашырлық танытты, көрермендер Амакасуды қатты дауыспен "кокуси" (батыр) деп атады. Судья ештеңе істемеді. Тіпті әскери прокурор да қорғаныс жақтауының дәлелдерін ақтауға дайын болмағанмен, оған жанашырлық танытты. Ол Амакасу тек қана шамадан тыс әрекет етті деп сеніп, офицердің патриотизмі "көзге жас әкелді" деді. Ол Амакасу үшін 15 жылға бас бостандығынан айыруды және басқа айыпталушыларға жеңіл жаза қолдануды талап етті. Сотталушы одан да мейірімді болды. Амакасу он жылға бас бостандығынан айырылды, ал IJA сержанты Кейдзиро Мори үш жылға бас бостандығынан айырылды. Қалған үш адам ақталды, екеуі жоғары тұрған бұйрықтарға сүйенді, ал екіншісі жеткіліксіз дәлелдерге байланысты. Алайда, ол 1926 жылдың қазан айында Хирохитоның Жапония императоры болып тағайындалуына орай жарияланған жалпы рақымшылыққа байланысты түрмеден босатылды. Бостандыққа шыққаннан кейін Амакасу 1927 жылдың шілдесінен бастап Жапон армиясы Францияға оқуға жіберді. Францияда жүргенде ол белгілі суретші Цугухару Фужитамен танысты. Ол 1930 жылы Жапонияға оралды, бірақ дереу Маньчжуриядағы Мукденге көшіп барды. Ол жапондық тыңшы Кенджи Дойхараның басқаруымен жұмыс істеді. Маньчжуриялық оқиғадан кейін ол Харбинге көшіп барды, онда бұрынғы Цин императоры Пуйиді Тяньцзиньдегі шетелдік концессиядан Маньчжурияға әкету әрекетіне қатысқан, онда ол Маньчжукоо жаңа мемлекетінің қуыршақ билеушісі болады. 1931 жылы қарашада Пуи Порт-Артурға келгенде, оны кемежайда қарсы алып, Ямато қонақ үйіне апаратын пойызға дейін ертіп бара жатқан Амакасу болды. Пойызда болған кезде Амакасу Пуиге Ито, Осуги мен Тачибананы "Императордың жаулары" болғандықтан өлтіргенін және егер ол "Императордың жауы" болып шықса, Пуиді өзі қуана өлтіретінін мақтанып айтты. Маньчжукоода Амакасу жаңа астана Синьцзиньде азаматтық полиция күшін құруға көмектесті, өйткені Чанчунь қаласының аты өзгертілді. Маньчжукодағы уақытында Амакасу өзінің қатыгездігімен әйгілі болды, ал американдық тарихшы Луиза Янг Амакасуды адамдарды азаптау мен өлтіруді ұнататын "садистік" адам ретінде сипаттады. 1934 жылы Пуйидің Маньчжуко императоры болып таққа отырғызылуы кезінде Амакасу тағы да Пуидің күзетшісі рөлін атқарды, императордың таққа отыруын түсірген фильм тобының директоры қызметін атқаруымен. 1937 жылы болған Марко Поло көпірі оқиғасынан кейін, Қытаймен соғыстың басталуын белгіледі, Амакасу Қытайға қарсы жасырын операцияларда маңызды рөл атқарды. 1939 жылы, Нобусуке Кисидің қолдауымен, ол Маньчжуко Фильмдер қауымдастығының басшысы болып тағайындалды, ол Квантун армиясының Маньчжуконы қолдау үшін және Қытай үкіметіне қарсы соғыс үшін негізгі пропаганда құралы болды. Амакасу өндірілетін жұмыстардың сапасын жақсартуға тырысты, ең жаңа кинокамералар мен өндіріс техникаларын алу үшін Германияға сапар шекті және танымал жапондық киножұлдыздарды, режиссерлерді және дирижерлерді (мысалы, Такаси Асахинаны) Маньчжукоға шақырып, олардың өндірісіне қатыстырды. Оның күш-жігері Ёсико Отаканың, жапон тілінде "Ри Коран" деп белгілі болған мансабын бастауға септігін тигізді. 1940 жылы Амакасу "Қытай түндері" фильмін жасады; 支那の夜; Shina no yoru, ол сол жылдың ең танымал жапон фильміне айналды. Ёсико Ямагучи, Қытайда өскен және ағымдағы мандарин тілінде еркін сөйлейтін жапондық актрисасы басты рөлде ойнады, фильмде Қытай әйелі Кей Ранның әңгімесі айтылды, оның ата-анасы жапондық бомбалау шабуылында қаза тапқан және нәтижесінде жапондарға қарсы болған. Ылғалды және қамқор жас жапондық теңіз офицері Тетсуо Хасе оған ғашық болады, бірақ ол оның ұсынысына қарсы тұрады, тіпті оның көз жасы мен тоқтауын өтінгеніне қарамастан, ол оны бетінен ұрып, содан кейін оған деген махаббатын жариялайды. Бетінен ұрылғаннан кейін, ол жапондарға қарсы мәлімдемелері үшін кешірім сұрайды, және шынайы Пан Азиялық одақтастықта екеуі үйленеді және бақытты өмір сүреді. Фильм Қытайда және бүгінгі күні де өте даулы болып табылады, көптеген қытайлықтар, әсіресе бетке ұру көрінесінен ұялып, қытай әйелін ұрып-соғу арқылы оған ғашық болуға мәжбүрлеуге болатынын сезінеді. Жапон тарихшысы Хотта Эри "Shina no yoru" мәдени нюанстарын қытайлық көрермендер түсінбегенін айтты. Жапонияда, халықты балаландыру мақсатымен, император әрқашан гермафродит фигурасы ретінде бейнеленді, ұлттың анасы да, әкесі де болды, ал оның/оның сүйкімді поддандылары мәңгілік балалар болды, өзіндік ойлауға қабілетсіз, сондықтан ұлттың ата-анасы ретінде император оның/оның сүйкімді поддандылары үшін барлық қажетті ойлауды жасауы керек болды. Сонымен қатар, император құдай ретінде өте зор жауапкершіліктерге ие болғандықтан, ол кейбір өкілеттерін қарапайым адамдарға жүктеуге мәжбүр болды, осылайша оның/оның маңызды мәселелерге назар аударуына мүмкіндік берді. Жапон императорлық армиясы мен теңіз күштерінде офицерлер берген бұйрықтарды орындағанда, өздерінің бағыныштарының бетін әдетте ұрып, бұл жеңіл қорлау емес, махаббат актісі ретінде бейнеленді, императордың өзінің "балаларын" ұрып-соғуға мәжбүр болған офицерлері императордың өкілдері ретінде әрекет етті. Хотта жапондық батыр қытай әйелінің бетін оған ғашық болуға мәжбүрлейтін көрінесін Жапонияда ...

Танымал мәдениетте

Амакасуды 1987 жылы шыққан «Соңғы император» фильмінде жапон музыканты Рюичи Сакамото сомдады, бірақ фильмде ол өзін-өзі атып өлтіргені көрсетілген. Амакасу Хироси Араматаның «Тейто Моногатари» тарихи фантастикалық романының кейіпкері. Романда ол масондармен байланысты. Амакасу 2008 жылы жарық көрген Ян Буруманың «The China Lover» романында да кездеседі. Амакасу – Кристиан Крахттың 2016 жылғы «Өлілер» романының басты кейіпкері.