Шарп: 1811 жылғы шайқас

Кіріспе

1995 жылы Бернард Корнуэллдің тарихи романы, теледидарға бейімделуі.

Шарптың шайқасы – Бернард Корнуэллдің Ричард Шарп сериясындағы он екінші тарихи романы, алғаш рет 1995 жылы жарық көрген. Оқиға 1811 жылы Испаниядағы Пиреней соғысы кезінде өтеді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Испания мен Португалия шекарасына жақын жерде жоғалған Шарп пен оның жасағы, ерекше сұр түсті форма киген француз әскерлерінің тобын күтпеген жерден шабуылдайды. Олар бір жасөспірім испан қызын зорлап жатқанда ұсталады. Бірнеше француздарды өлтіріп, екеуін тұтқынға алады. Олардың басшысы, бригадир-генерал Гай Луп, адамдарын алмастыру шартымен Шарпқа қауіпсіз өтуді ұсынады, бірақ Шарп, зорлау мен басқа ауыл тұрғындарының, оның ішінде балалардың қаны төгілгеніне ашуланып, тұтқындарды атуға бұйырады. (Лұп испан партизандары жасаған қиянаттарға жауап ретінде өз әскерлеріне одан да қорқынышты істер жасауды бұйыратынын айтады.) Луп олардан кек алуға ант етеді. Штабда Майкл Хоган Шарпқа Испания королінің жеке күзетшілері – «Реал Компания Ирландса» Уэлсли әскерлеріне қосылуға жіберілгенін хабарлайды. Британдықтар Уэлслиді испан армиясының бас қолбасшысы етіп тағайындауды қалайтындықтан, бұл әскерлерге құрметпен қарау қажет, бірақ олар ирландтық эмигранттар мен олардың ұрпақтарынан құралған (Ирландияны басып алғандықтан британдықтарға деген құрметі жоқ) және жауынгерлік тәжірибесі жоқ. Уэлсли Шарпқа оларды француздарға жақын бекініске алып барып, қатал жаттығулар жасау арқылы дезертирлікке итермелеуді тапсырады. Сол жерде Шарп бұрынғы вагон шебері, генерал-полковник Клод Рансиманмен де күресуге мәжбүр болады, ол өте семіз және жалқау адам. Пьер Дюкос, Наполеонның тікелей бағыныштысы француз барлау офицері, «Компания Ирландса» ішінде испан аристократы, Дона Хуанита де Элияны агент ретінде орналастырады, ол бөлім командирі лорд Килидің де, Луптың тағылымдысы. Британдықтардың Ирландиядағы зұлымдықтары туралы жалған ақпарат, жалған американдық газеттермен расталған, тек «Компанияны» ғана емес, сонымен қатар британдық армиядағы көптеген ирландтарды да мазалайды. Уэлслидің ниеттерін білгеніне қарамастан, Шарп рухсыз эмигранттарды нағыз сарбаздарға айналдыруға шешім қабылдайды. Ол Рансиманды қару-жарақ пен оқ-дәріні «Компанияға» аударуға көндіреді және жергілікті партизан Эль Кастрадормен бірге кейбір дезертирлерді өлтіріп, мүкіс етуге келіседі, осылайша француздар кінәлі деп есептеліп, одан әрі дезертирліктерді болдырмауға тырысады. «Компанияға» фортта португалдық жаяу әскер батальоны қосылады. Шарп Луптың жеке кек алу ниетінен алаңдап, Луптың әскерлерін заңсыз өлтіргенін бірнеше офицерге мойындайды. Сол түні Луп фортқа шабуыл жасап, португалдарды қырғынға ұшыратады, бірақ Шарптың досы Том Гаррард оқ-дәрі вагондарын жарып, өзін құрбан еткенде ғана одан қорғанады. Шарптың бұл жайтты ашық мойындауы және апатты тергеуге алу қаупі оның мансабына қауіп төндіреді. Уэлсли, тіпті қарсы болса да, португалдарды татуластыру үшін оны күнәлі ететін болса, келіседі. Осыдан аулақ болу үшін Шарп Луптың жасырындығына шабуыл жасайды, бірақ ол бос екенін көреді, бірақ Дона Хуанита жау агенті және жалған газеттердің курьеры екені анықталады. Шарп Хуанитамен бірге болады, ал келесі күні таңертең оны жібереді, осылайша Хоганның «Компаниядағы» оның серігін табу үмітін күйретеді. Намысқа ұшыраған Кили өзін-өзі өлтіреді, ал оның жерлеу рәсіміне полк капелланы, отец Сарсфилд басшылық етеді. Ашық қабірдің үстінде жеке әңгімелесу кезінде Хоган Сарсфилдке оның сатқындығын білетінін, бірақ дәлелдері жоқ екенін айтады. Сарсфилд Хоганды өлтіруге тырысады, бірақ Шарп оны атып өлтіреді және Килимен бірге жерлейді. Маршал Андре Массена бастаған француздар британдықтарды жалғыз шегіну жолынан айырып, Велслиді шайқасқа тартуға дайындалады. Веллингтон өз күштерін Фуэнтес-де-Оноро ауылына шоғырландырады. Әлі де ұятқа ұшыраған Шарп, Рансиман және «Реал Компания Ирландса» оқ-дәрі вагондарын күзетуге тағайындалады. Француз шабуылдары ағылшындарды ауылдан қуып шығады және бірте-бірте төбеге қарай кері шегінеді. Веллингтон француздарды ауылға қайтару үшін резервтерді жібереді. Алайда, британдықтар өз кезегінде Луп бригадасының қарсы шабуылына ұшырайды. Шарптың жігерлендіруімен Рансиман «Компанияны» шайқасқа тартуды ұсынады. Олар шайқастың бағытын өзгертеді; Луп бригадасы әлсіреп, француздар кері шегінеді, ал Веллингтон өз әскерлерін алға жіберіп, шайқаста жеңіске жетеді. Ұрыстар кезінде Луп пен Шарп өзен арғы жағындағы боғада дуэль жасайды. Шарпты Дона Хуанита атып жаралайды, оны Харпер өлтіреді. Жарақатына қарамастан, Шарп Лупты қарусыздатып, суға батырады. «Реал Компания Ирландса» құрметпен Кадистегі испан хунтасына жіберіледі. Шарп пен Рансиманға қарсы қозғалған іс олардың батылдығы және Шарптың мойындауына куә болғандардың барлығының қазасы салдарынан тоқтатылады, Рансиман болса Шарптың пайдасына жалған куәлік береді.

While lost near the Spanish Portuguese border, Sharpe and his company surprise a group of French soldiers in unusual grey uniforms, caught in the act of raping a teenage Spanish villager. They kill some Frenchmen and take two prisoner. During a parlay, their leader, Brigadier General Guy Loup, offers to give Sharpe safe passage in exchange for the men, but Sharpe, appalled by the rape and massacre of the other villagers, including children, orders the prisoners shot. (Loup reveals that he counters the atrocities committed by Spanish guerrillas by having his men commit more heinous ones.) Loup swears to avenge them. Back at headquarters, Sharpe is informed by Major Michael Hogan that the Real Compania Irlandesa, the royal bodyguard of the captive King of Spain, have been sent to join Wellesley's forces. As the British wish for Wellesley to be appointed Generalissimo of the Spanish Armies, it is imperative that the unwanted soldiers be treated with honour, though they are composed of Irish exiles and their descendants (who have no love for the British due to their occupation of Ireland) and have no combat experience. Wellesley assigns Sharpe to encourage them to desert by taking them to a fort close to the French and drilling them mercilessly. There Sharpe also has to deal with former Wagon Master General Colonel Claude Runciman, a grossly fat and indolent man. Pierre Ducos, a French intelligence officer answering to Napoleon himself, has planted an agent within the Compania Irlandesa, Dona Juanita de Elia, a Spanish noblewoman, the mistress both of the unit's commander, Lord Kiely, and of Loup. False rumours of British atrocities in Ireland, backed up by forged American newspapers, target not only the Compania, but also the many Irishmen in the British army. Despite knowing Wellesley's intentions, Sharpe decides to turn the demoralised exiles into real soldiers. He persuades Runciman to divert arms and ammunition to the Compania, and conspires with a local partisan, El Castrador, to kill and mutilate some deserters, making it look like the French are responsible, to deter further desertions. The Compania are joined at the fort by a Portuguese infantry battalion. Sharpe, concerned by the threat posed by Loup's personal vendetta against him, acknowledges his illegal execution of Loup's men to a few officers. That night, Loup attacks the fort, massacres the Portuguese, and is only driven off when Sharpe's friend, Tom Garrard, sacrifices himself to blow up the ammunition wagons. Sharpe's carelessly public admission and the imminent enquiry into the disaster endanger his career. Wellesley, though reluctant, is willing to make him a scapegoat to conciliate the Portuguese. To avoid this, Sharpe attacks Loup's hideout but finds it deserted, except for Dona Juanita, who is exposed as the enemy agent, and courier of the forged newspapers. Sharpe sleeps with Juanita, and lets her go the following morning, thus frustrating Hogan's hopes of uncovering her accomplice in the Compania. The disgraced Kiely commits suicide, and his funeral is presided over by the regiment's chaplain, Father Sarsfield. In a private conversation over the open grave, Hogan informs Sarsfield that he is aware of his treachery, but lacks proof. Sarsfield attempts to kill Hogan, but is shot by Sharpe, and buried with Kiely. The French, led by Marshal André Masséna, prepare to cut the British off from their only route of retreat and bring Wellesley to battle. Wellington concentrates his forces at the village of Fuentes de Onoro. Still in disgrace, Sharpe, Runciman and the Real Compania Irlandesa are assigned to guard the ammunition wagons. French assaults push the British out of the village and steadily back up a hill. Wellington releases his reserves, who drive the French back into the village. However, the British are in turn counter attacked by the Loup Brigade. With Sharpe's encouragement, Runciman "offers" to throw the Compania into the fray. They turn the tide of battle; as the Loup Brigade falters, the French fall back, and Wellington sends his men forward, winning the battle. During the fighting, Loup and Sharpe duel in the ford over the river. Sharpe is shot and wounded by the Dona Juanita, who is in turn killed by Harper. Despite his wound, Sharpe disarms and drowns Loup. The Real Compania Irlandese are sent to the Spanish Junta in Cadiz with honour. The case against Sharpe and Runciman is dropped, in light of their bravery and the deaths of all eyewitnesses to Sharpe's admission other than Runciman, who lies on Sharpe's behalf.

Басқа романдарға сілтемелер

Луп өзінің адамдарының өмірі үшін Шарп бұрынғы романдарда істегендей жалбарынды. Кек алу Шарптың мінезінде жоқ емес. Гаррард пен Шарп «Шарптың жолбарысы» романында қатарда танысты. Екеуі де әскерде қалды, бірақ Гаррард португал армиясына қабылданып, капитан шеніне көтерілді. Біз британ армиясының қатардан офицерлерді тағайындауға қарсылығын, ал португал армиясының осы практиканы қолдайтынын көреміз. Егер Шарп португал армиясына қабылданып, капитан емес, майор болар еді. «Шарптың алтыны» романында Шарп пен Харпер Альмейдадағы жарылғыш заттар қоймасын жарып, Гаррардтың өзімшілдікке толы әрекетіне қызықты бұрылыс жасады. Луптың бөлмесінде болған төбелеснен кейін Шарп пен Хуанита жақындыққа түседі. Ол жасырынған жерінен шығар алдында Перкинстің күртесін ұрлап алады. Перкинс, жасөспірім атқыш, телесериалда көрсетілген, бірақ бұл оның пайда болатын алғашқы роман (жазылу бойынша; тарихи тізбек бойынша екінші). Шарптың «Шарптың бүркіті» атты алғашқы романында Корнуэлл Талаверада қаза тапқан Пендлтон есімді жасөспірім атқышты бейнелейді. Бұл роман Талаверадан екі жыл өткен соң жазылған, онда Пендлтон тағы да еске алынады. Бұл, мүмкін, «Бүркіт» романын қайта оқымағанын мойындаған Корнуэллдің қателігі. Осыған ұқсас, «Шарптың мылтығы» романында Корунаға шегіну кезінде қаза тапқан Купер есімді атқыш суреттелген. Кейіпкер аман қалды және телесериалда қайта-қайта пайда болатын тұлғаға айналды, сондай-ақ осы роман мен Корунадан кейінгі романдарда ешқандай түсіндірмесіз қайтадан көрінеді. Телесериалға жасалған тағы бір сілтеме ретінде, роман Шарптың рөлін сомдаған Шон Бинге арналған. Рунсиман кейінгі ешбір кітапта пайда болмайды және ол Англияға милиция қолбасшысы болуға жіберілгені айтылады.

Кино және теледидар бейімделулері

Бұл роман 1995 жылы ITV телеарнасында қойылды және романға өте адал бейімделу болып табылады. Фильмде Дукос пен Сарсфилд көрінбейді, ал Лорд Килидің әйелі бар. Сюжет негізінен сол күйінде сақталады: француз газеттері ирланд әскерлері дезертирлік жасайды деген үмітпен, британ әскерлерінің Ирландиядағы ойдан шығарылған жаппай қырғындарын сипаттайды. Майор Манро романның майор Хоганының рөлін анық қайталайды. Фильм Луп бригадасының жойылғандығымен аяқталады және Фуэнтес де Оноро оқиғаларын қамтымайды. Кили фильмде өзін-өзі өлтірудің орнына Луппен өлтіріледі; сондай-ақ, Rifleman Perkins қаза табады, ал кітапта ол тірі қалады.