Кіріспе

Ежелгі Римде анцилия (латын тілінде, жекеше анциль) – Марс ғибадатханасында сақталған он екі қасиетті қалқан болды. Аңыз бойынша, Римнің екінші патшасы Нума Помпилий билік еткен кезде аспаннан бір құдайлық қалқан түскен. Ол, болашақ ұрыларды шатастыру үшін, он бір дана көшірме жасауды бұйырды, себебі түпнұсқа қалқан – Римді тәуелсіз мемлекет ретінде сақтап тұрған қасиетті кепілдіктердің бірі саналды. Қалқандардың ерекшелігі – Микен өнерінен алынған сегіз пішінді құрылысы. Плутарх сипаттағандай, анцилдің пішіні – дөңгелек не овал емес, екі жағында да иісті ойықтары бар стандартты қалқан. Анцилияны Салийлер сақтады, ол – Нуманың осы мақсат үшін құрған он екі дін қызметкерінен тұратын топ. Салийлер наурыз айында оларды рәсімдік шеруде алып жүретін. Варон айтуынша, анцилия қазан айындағы Армилустриумда ("Қарудың тазалануы") да пайда болуы мүмкін. Салийлер салттық билер орындағанда қалқандарын таяқтармен соғып, "Кармен Салире" әнін шырқаған.

Этимология

Ежелгі дереккөздер анциль сөзінің әртүрлі этимологиясын келтіреді. Бірі болса оны грекше анкилос (ἀγκύλος) сөзінен, яғни "қисайған" деген мағынасынан шығарады. Плутарх бұл сөз грекше ankōn (ἀγκών) – "шынтақ" сөзінен туындаған болуы мүмкін дейді, себебі қару шынтаққа ілініп тасылған. Варо оны ab ancisu деп түсіндіреді, екі жағынан қиылып немесе иіліп, тракийлердің пельта (peltae) деп аталатын қалқандары сияқты болған.

Аңыз

Алғашқы анциль құлағанда, Рим әлемге билік ететінін жариялаған дауыс естілді, егер қалқан сақталса. Бұл қалқанның Юпитер Нұмаға аспаннан жібергені айтылады. Анциль – Римнің палладиі болды. Нұма, айтуынша, Егерия нимфасының кеңесімен, біріншісінің дәл сияқты он бір данасын жасатуға бұйрық берді. Бұл, егер біреу оны ұрлауға тырысса, Одиссей Палладиумды ұрлағандай, нағыз анцильді жалғандарынан ажырата алмайтындай болсын үшін жасалды. Овидийдің "Fasti" еңбегінде айтылғандай, Мамурий Ветурий Нұмадан даңқ алып, "Carmen Salire" жырларында есімі айтылса, түпнұсқа анцильдің он бір көшірмесін жасауға келісті. Осылайша, бұл миф Август дәуірінде кең таралған Мамурий культінің пайда болу тарихын түсіндіреді. Нұмаға анцильдің сыйланғаны – Нұма мен Юпитердің сәтті және игілікті қарым-қатынасын көрсететін аңыз ретінде қарастырылады.

Анциль - Империялық пигнора

Мавр Сервий Гоноратус, 4-ші ғасырдың басындағы грамматик, өзінің "Вергилийдің Энеидасына түсініктеме" (In Vergilii Aeneidem commentarii) еңбегінде анцильді Рим империясының жеті pignora imperii-нің бірі деп есептейді. Сервий анцильмен бірге тағы алты пигнораны тізбектейді: Ана Құдайдың тасы, вейенттердің терракоталық арбасы, Оресттің күлі, Приамның скипетрі, Илионаның жамылғысы және палладий. Ливий "Қаланың құрылу тарихы" (Ab Urbe Condita) еңбегінің 5-ші кітабында анцилияны қайтадан айта келіп, бірақ анцилияға pignus imperii деген атауды тікелей бермейді. Ол бұл атауды тек Палладийге және Вестаның мәңгілік отына ғана қолданады.