Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гродно шайқасы 1939 жылдың 20 қыркүйегі мен 22 қыркүйегі аралығында, Польшаға Кеңес Одағының басып кіру кезінде болды. Ол генерал Вацлав Пжездецкий басқаратын импровизацияланған поляк бөлімдері мен Комкор Иван Болдиннің Дзержинский атты-механикаландырылған тобының Совет Қызыл Армиясының әскерлері арасында өтті. Бұл шайқас, нацистік Германиямен Риббентроп-Молотов пактісі бойынша бейтараптық келісімі болған кезде орын алды.
The Battle of Grodno took place between 20 September and 22 September 1939, during the Soviet invasion of Poland. It was fought between improvised Polish units under Gen. Wacław Przeździecki and Soviet Red Army troops of Komkor Ivan Boldin's Dzerzhinsky Cavalry Mechanized Group, at the time in a non aggression agreement with Nazi Germany under the Ribbentrop Molotov Pact.
Кіріспе
Кеңес агрессиясы Польшаның шығысындағы көп бөлігін дерлік қорғаныссыз қалдырды, өйткені аймақтағы поляк күштерінің көп бөлігі неміс майданына бұрыннан ауыстырылған еді. Шекара қорғаныс корпусының нашар қорғанысын бұзғаннан кейін, Кеңес Одағының 15-ші танк корпусы Гродно қаласына қарай жылдам ілгерілеуді бастады. Соғысқа дейінгі Гродно әскери округінің командирі генерал Йозеф Олшина-Вильчинский, қала әкімі Роман Савицкиймен бірге, негізінен марш батальондары, еріктілер, скауттар мен полиция күштеріне негізделген қала қорғанысын ұйымдастыруға кірісті. Ұрыс аралық кезеңде Гродно поляк армиясының ең күшті гарнизондарының бірі болды. 3-ші округтік корпус штабы мен 29-шы жаяу әскер дивизиясы, екі жаяу әскер полкі және бір жеңіл артиллерия полкі сонда орналасқан еді. 1938 жылдың қаңтарынан бастап 3-ші округтік корпустың құрамына бригадир генерал Йозеф Олшина-Вильчинский басшылық етті. 1939 жылдың тамызында, жұмылдырудан кейін, полковник Игнаци Озиевич басқаратын 29-шы жаяу әскер полкі "Пруссия" армиясының шоғырлану аймағына жіберілді. Артық әскерлерден "Гродно" операциялық тобы (шамамен 7 мың сарбаз) құрылды, оның мақсаты қаланың батыс және солтүстік-батыс жақтарын қорғау болды. Алайда, 10 қыркүйекте ОГ таратылды және ең жақсы әскерлер Львовты қорғауға жіберілді. 12 қыркүйекке дейін Гродноның бекітілген аймағының ресми басшысы полковник Богдан Гулевич болды, ол қаланың қорғанысы бойынша бұйрықтар берді, бірақ неміс әскерлеріне қарсы. Оның маңызды шешімдерінің бірі – өте тұтанатын қоспасы бар бөтелкелерді дайындау болды. Әскерлер мен еріктілер оларды қолдануға үйретілді. Гродно 1 қыркүйектен бері соғыс қиындықтарын басынан өткеріп жатыр. Сол күні неміс бомбалаушылары Каролин маңындағы қару-жарақ қоймаларын және әскери қоймаларды қиратты. Қаланың әскери техникасы мен оқ-дәрілерінің шамамен жартысы осылайша жойылды. Зардап шеккендер де болды, ал шабуылдар жалғасты. 17 қыркүйекте Польшаға қарсы кеңес агрессиясы туралы қауесеттердің нәтижесінде қалада коммунистік саботаж болды, бірақ ол тез арада тоқтатылды. 18 қыркүйекте генерал Й. Олшина-Вильчинский Пинскіден қалаға келді. Ол қаланы енді қорғау мүмкін емес деп ойлады және кейбір әскерлерге Литваға қарай жылжыған күштерді жабу үшін Сопоцкин және Калет аймағына шегінуге бұйрық берді. Сол күні округтік корпус командирі қаладан кетіп, әрі қарай қорғанысқа жауапты офицерді тағайындамады. Округ басшысы Валицкий және қала президенті Ценский де кетіп қалды. Коммунистік жақтастардың тағы бір толқыны шықты; бұл жолы олар қала орталығындағы Батори алаңын басып алды. 31-ші гвардиялық батальонның дайындық взводы әрекетке кірісіп, қауіптің жойылғанын көрсетті. Поляктар қала маңындағы шіркеулердің мұнараларына пулеметтер орнатты.
The Soviet aggression caught much of the eastern Poland virtually undefended, as most of the Polish forces from the area had already been transferred to the German front. After breaking through overstretched defences of the Border Defence Corps, the Soviet 15th Tank Corps began a fast advance towards the city of Grodno. Commander of the pre war Grodno Military Area Command Gen. Józef Olszyna Wilczyński, together with the mayor of Grodno Roman Sawicki, embarked on organizing city defences, based mostly on march battalions, volunteers, Boy Scouts and police forces. In the interwar period, Grodno was one of the strongest garrisons of the Polish Army. The commands of District Corps No. 3 and the 29th Infantry Division were quartered there, as were two infantry regiments and one light artillery regiment. Beginning in January 1938, the District Corps No. 3 was commanded by brigadier general Józef Olszyna Wilczyński. In August 1939, after the mobilization, the 29th infantry regiment under command of colonel Ignacy Oziewicz was sent to the region of concentration of "Prusy" Army. From the excess of troops there was formed the Operational Group "Grodno" (about 7 thousand soldiers) with a goal of defending western and northwest sides of the city. Nonetheless, on 10 September OG was disbanded and the best troops were sent for defense of Lwów. Up to 12 September, the certified leader of the Fortified Zone of Grodno was colonel Bohdan Hulewicz, who made orders for defense of the city, however, against German troops. One of his crucial decisions was to create a stock of bottles with highly flammable mixture. Soldiers and volunteers were trained in using these. Grodno had been suffering from warfare since 1 September. That day, German bombers destroyed weaponry storehouses and military warehouses by Karolin. Roughly half of the city's military equipment and ammunition were destroyed this way. There were also casualties, and the attacks continued. On 17 September, as a result of rumours about Soviet aggression on Poland, a communist sabotage happened to the city, which was however suppressed quickly. On 18 September, general J. Olszyn Wilczyński arrived to the city from Pińsk. He did not believe the city could or should be defended any longer and ordered some troops to retreat into the region of Sopoćkiń and Kalet to cover forces moving into Lithuania. The same day, the leader of the command of District Corps left the city, without appointing any officer responsible for further defense. District head Walicki and president of the city Cieński also moved out. Another wave of communistic supporters came out; this time they took over the square of Batory in the city centre. The 31st guard battalion had its alert platoon in action, resulting in elimination of the threat. Poles mounted machine guns on the towers of nearby churches of the city.
Польша тілі
Генерал Вацлав Пжездецкийдің Гродно қорғаныс тобына Эдмунд Хелдут Тарнасевичтің Волковыск атты әскер бригадасы, Станислав Шостақтың 32-ші бронетанкті барлау тобы және 94-ші артиллериялық батарея кірді.
General Wacław Przeździecki's Grodno Defense Group included Edmund Heldut Tarnasiewicz's Wołkowysk Cavalry Brigade, Stanisław Szostak's 32nd Armored Reconnaissance Group, and the 94th Artillery Battery.
Кеңес одағы
Комкор Иван Болдиннің Дзержинский атты-механикаландырылған тобына 6-шы атты корпусы (4-ші, 6-шы және 11-ші атты дивизиялары), 5-ші атқыштар корпусы (4-ші және 13-ші атқыштар дивизиялары) және 15-ші танк корпусы кірді. Михаил Петров басқаратын 15-ші танк корпусына комбриг Алексей Куркиннің 2-ші танк бригадасы, полковник Иван Ющуктың 27-ші танк бригадасы және полковник Бердниковтың 20-шы мотоатқыштар және пулеметтер бригадасы кірді. Кеңес әскерлерінің құрамында 21-ші танк бригадасы да болды.
Komkor Ivan Boldin's Dzerzhinsky Cavalry Mechanized Group included the 6th Cavalry Corps (4th, 6th, and 11th Cavalry Divisions), the 5th Rifle Corps (4th and 13th Rifle Divisions), and the 15th Tank Corps. The 15th Tank Corps, commanded by Mikhail Petrov, included Kombrig Alexey Kurkin's 2nd Tank Brigade, Colonel Ivan Yushchuk's 27th Tank Brigade, and Colonel Berdnikov's 20th Motor Rifle and Machine Gun Brigade. The Soviet troops also included the 21st Tank Brigade.
Шайқас
Польша қорғанышы танкіге қарсы қару-жарақтары жетіспей, адам күші аз және танкіге қарсы артиллериясы болмағандықтан, көбінесе бензин немесе терпентин бөтелкелері, қолдағы қару атысы және танкіге қарсы тосқауылдар сияқты импровизацияланған құралдарға сүйенді. 20 қыркүйекте 15-ші танк корпусының 27-ші жеңіл танк бригадасының танктері қала шетіне жетті. Совет әскерлері санда да, техникалық жағынан да басым болғанымен, жаяу әскердің қолдауы мен жанармай жетіспеді, бұл көптеген танктерді тоқтатты. Сонымен қатар, танк экипаждары қалалық жағдайдағы шайқас тәжірибесіне ие болмады, бұл қорғаушыларға үлкен көмек болды. Совет әскері Неймен өзені арқылы соғып, қалаға оңтүстіктен енуге тырысты. Бірақ алғашқы шабуылдар тойтарылды. 21 қыркүйек таңында қорғаушыларға бригадир генерал Вацлав Пжездецкий басқаратын Волоковыск атты әскер бригадасының қалдықтары қосылды. Екі күнге созылған қатты шайқастардың нәтижесінде, көбінесе жақын арада, қала орталығының көп бөлігі совет артиллериясымен қиратылды. Бұдан әрі қорғану мүмкін емес деп есептеген соң, 22 қыркүйекте қалған поляк әскері Литва шекарасына қарай шегінді. Совет деректеріне сәйкес, Қызыл Армия 57 адам қаза тапты және 159 адам жараланды. Алайда, поляк тарихшылары Анджей Кшиштоф Кунерт және Зигмунт Вальковский Қызыл Армияның шамамен 800 адамды өлтіргені, жоғалғаны немесе жараланғаны туралы мәлімдеді. Олар сондай-ақ 19 танк және 4 бронеавтомобильді жоғалтты. Польшаның азаматтық және әскери шығындары әлі белгісіз, бірақ советтік деректер бойынша 644 адам қаза тауып, 1543 адам тұтқынға алынды (66 офицер және 1477 сарбаз). Совет әскерлері 514 мылтық, 146 пулемет, бір миномет және бір зениттік қаруды жаулап алғанын хабарлады. Польша тарапынан көзге түскен қаза болған 15 жасар Тадеуш Ясинский, ол отты бомба лақтырып тұтқынға алынып, совет танкысына адам қалқаны ретінде байланды.
Ill equipped, undermanned and lacking any anti tank artillery, the Polish defenders relied mostly on improvised anti tank means such as bottles of gasoline or turpentine, small arms fire, and anti tank obstacles. On 20 September, the tanks of the Soviet 27th Light Tank Brigade of the 15th Tank Corps reached the city's outskirts. Although both numerically and technically superior, the Soviet forces lacked infantry support and oil, which stopped many tanks. Also, the tank crews had no experience in urban warfare, which was a significant help for the defenders. The Soviets tried to seize the city from the south through the bridge over the Niemen River. However, the initial assault was repelled. In the early morning of 21 September, the defenders were joined by the remnants of the reserve Wołkowysk Cavalry Brigade under Brigadier General Wacław Przeździecki. After two days of heavy fighting, often in close quarters, much of the city centre was destroyed by Soviet artillery. Seeing no chance for further defence, on 22 September the remainder of the Polish forces withdrew towards the Lithuanian border. According to Soviet sources, the Red Army suffered casualties of 57 killed and 159 wounded. However, Polish historians Andrzej Krzysztof Kunert and Zygmunt Walkowski claim that the Red Army lost around 800 killed, missing or wounded. They also lost 19 tanks and four armored cars. Polish losses, both civilian and military, remain unknown, although Soviet records claim 644 killed and 1,543 captured (66 officers and 1,477 soldiers). The Soviet troops reported the capture of 514 guns, 146 machine guns, a mortar, and an anti aircraft gun. One notable casualty on Polish side was 15 years old Tadeusz Jasiński who was captured throwing a petrol bomb and tied to a Soviet tank as a human shield.
Салдары
Ұрыстан кейін Волкоуск атты әскер бригадасының қалған күштері Кодзовец шайқасында 2-ші жеңіл танк бригадасының барлау батальонының шебін бұзып, Августов орманына қарай жол тартты. Шайқастан кейін кеңес әскері қаланы қорғаған 300-ге жуық поляк, оның ішінде жасөспірімдерді де өлтірді. Құрбан болғандардың арасында 20 поляк студенті, 30 сарбаз және белгісіз саны азаматтар болды. Поляктар қаланың қорғанысына қатысқандары үшін совет әділет органдарының алдында сотталды, Қызыл Армияға қарсы қарулы қарсылық көрсеткені үшін айыпталып, жазаланды.
After the battle, the remaining forces of the Wołkowysk Cavalry Brigade broke through the lines of the reconnaissance battalion of the 2nd Light Tank Brigade in the Battle of Kodziowce and headed for the Augustów Forest. About 300 Polish defenders of the city, including teenage boys, were murdered by the Soviets after the battle. The victims were both Polish students (20) and soldiers (30) as well as an unknown number of civilians. Poles were judged by the Soviet justice organs for their participation in the defense of the city and were reproached with the participation in the armed resistance movement against the Red Army and sentenced.