Кіріспе
Еврей тілін қарқынды оқу институты немесе мектебі. Ульпан – "студия", "оқыту" немесе "нұсқау" деген мағынаны білдіретін еврей сөзі. Ульпан Израильге көшіп келген ересектерге күнделікті сөйлесу, жазу және түсінудің негізгі тілдік дағдыларын үйрету үшін құрылған. Көптеген ульпандар Израильдің мәдениетінің, тарихының және географиясының негіздерін де оқытады. Ульпанның басты мақсаты – жаңа азаматтардың жаңа елінің әлеуметтік, мәдени және экономикалық өміріне мүмкіндігінше жылдам және оңай бейімделуіне көмектесу.
An ulpan , plural ulpanim, is an institute or school for the intensive study of Hebrew. Ulpan is a Hebrew word meaning "studio", "teaching", or "instruction". The ulpan is designed to teach adult immigrants to Israel the basic language skills of conversation, writing, and comprehension. Most ulpanim also provide instruction in the fundamentals of the culture of Israel, history, and geography. The primary purpose of the ulpan is to help new citizens to be integrated as quickly and as easily as possible into the social, cultural, and economic life of their new country.
Тарих
Ұлпан идеясы 1948 жылы Израиль құрылғаннан кейін көп ұзамай басталды. Жаңа елге жаңа иммигранттар, соғыстан қашып келген Еуропадан, Африка мен Таяу Шығыстан келген қанаушылық пен кемсітушілікке ұшыраған қауымдар, сондай-ақ әлемнің барлық бөліктерінен келгендер ағылып келді. Олардың тілі мен мәдениеті өте әртүрлі болды. Ұлпан еврей тілін үйренуге және мәдениетке бейімделуге көмектесу үшін құрылды. Иерусалимнің Бака ауданындағы Ульпан Эцион 1949 жылы Мордехай Камератпен Израильде қолданылатын еврей тілінде білім берудің үлгісі ретінде құрылды. Бұл 21 мен 35 жас аралығындағы, бакалавр дәрежесі бар бойдақ иммигранттарға арналған жатақ. Қызметкерлер мен студенттердің айтуынша, кампустың атмосферасы, оның орталық орналасқан жері және оқытудың жоғары сапасы оны ізделіс орынға айналдырды. Ульпан Эционның белгілі түлектерінің бірі – израильдік сатирик Ефрем Кишон. Жаңалықтарды жүргізуші Хаим Явин онда сабақ берді. Ұлпан институты бүгінгі күнге дейін иммигранттарға қызмет етуде. Жекеменшік мекемелер көп, бірақ көпшілігін Еврей агенттігі, муниципалитеттер, кибуцтар және университеттер басқарады. Бұрын Ұлпаним жаңа иммигранттар үшін тегін болған. Қазіргі уақытта курстың түрі мен ұзақтығына байланысты құны өзгеруі мүмкін. 1949 жылы Иерусалимде алғашқы ұлпан ашылғаннан бері 1,3 миллионнан астам жаңа иммигрант ұлпанимді бітірді. Ұлпан жүйесі өздерінің жойылып бара жатқан немесе жоғалған тілдерін қайта жаңғыртуға тырысатын басқа да елдер тарапынан қабылданып алынды. Уэльс, Шотландия және Норвегия ана тілін оқытуда ұлпан моделін қолданды. Уэльс пен Шотландиядағы кейбір тіл курстары тіпті ұлпан атауын сақтап қалды (уэльс тілінде wlpan, ал шотланд гаэлінде ùlpan деп жазылады). Норвегияның саам халқы 2012 жылы Израильдің ұлпан бағдарламасын тәжірибелеу және оның әдістерін өзінің қауіп төндіретін тілдік мұрасын сақтау үшін қолдану мақсатымен Израильге делегация жіберді.
Кибуц-улпан
Израильдегі көптеген кибуцтар ulpan курстарын ұсынады. Курс әдетте 5 айға созылады, ал ulpan студенттері оқуларымен қатар кибуцта жартылай жұмыс істейді (кибуцқа байланысты күніне 4 сағат немесе әрбір екінші күні 8 сағат). Қатысушылар діни кибуцтар қозғалысындағы (HaKibbutz HaDati) діни кибуцтарда немесе зайырлы кибуцтардағы ulpan бағдарламаларын таңдауға мүмкіндік алады.
Сын
2007 жылы жүргізілген үкіметтік зерттеу көрсеткендей, тіпті 5 ай бойына олпанда қарқынды түрде еврей тілін оқығаннан кейін де, 30 жастан асқан жаңа көшіп келгендердің 60% еврей тілін оқуға, жазуға немесе сөйлеуге қабілетсіз. Ресейден келген иммигранттар арасындағы жағдай одан да қиын – иммигранттардың 70% еврей тіліндегі телеарналардың жаңалықтарын түсінбейді. Осы зерттеудің нәтижесінде Кнессет ведомствоаралық комиссия құрып, жағдайды зерттеп, олпан жүйесін жақсарту және өзгерту бойынша ұсыныстар дайындауға кірісті. Олпан аясында бірнеше балама оқыту жүйелері қарастырылуда.