Кіріспе

Англия мен Уэльсте әр түрлі жынысты және бір жынысты жұптар некеге тұруға құқылы, және бұл неке азаматтық және діни түрде заңды түрде мойындалады. Неке туралы заңдар тарихи тұрғыдан Ұлыбританияның басқа аймақтарындағы заңдардан бөлек дамыған. Діни қызметкерлермен өткізілетін діни некелер мен мемлекеттік тіркеушілермен өткізілетін азаматтық некелер арасында ерекшелік бар. Англия мен Уэльсте некеге тұрудың заңды ең төменгі жасы 2023 жылдың 27 ақпанынан бастап 18 жасқа дейін белгіленген. Бұрын, ата-ананың рұқсатымен 16 жаста некеге тұруға болады (1929 жылғы Неке туралы заң). Бұл азаматтық серіктестікке де қатысты. Шет ел азаматтары үшін некеге тұруға рұқсат алу үшін тұру шарттарын орындау қажет. Бір жынысты некелер 2014 жылдың наурызында «Неке (бір жынысты жұптар) туралы» заңға сәйкес енгізілді. Англия мен Уэльстегі үйлену рәсімдеріне қатысты заңдарды Заң комиссиясы қарады. 2022 жылдың шілдесінде Комиссия бұл заңдардың шатастыратын және ескіргенін анықтап, толық қайта қарау қажет екенін мәлімдеді. Комиссия «ұсыныстар қазіргі неке заңның негізгі бөліктерін, олардың көп бөлігі 1836 жылға дейін, тіпті одан да ертерекке дейін жатады, толыққанды жаңартуды білдіреді» деп атап өтті. Ажырасу мәселелері Англия мен Уэльстің отбасылық сот жүйесі арқылы ағылшын отбасылық заңнамасына сәйкес шешіледі.

Некеге тұру тәртібі

Неке рәсімдерін "уәкілетті тойлаушылар" (кейде, бірақ әрқашан емес, дін қызметкері) немесе "уәкілетті тіркеуші" жүргізе алады. Заңдық күшіне енуі үшін олар кемінде екі басқа құзыретті куәнің қатысуымен өткізілуі тиіс. Неке тіркеліміне күйеу мен күйеуі, тойлаушы және екі куә қол қояды. Азаматтық некелер діни орындарда өткізілмейді, бірақ 1994 жылғы Неке туралы заңнан бастап басқа лицензияланған орындарда өткізілуі мүмкін. Англия шіркеуі мен Уэльс шіркеуінің дін қызметкерлері, күйеу мен күйеуі дінге берілген болса да, егер олардың біреуі жергілікті приходтан болса, әртүрлі жынысты адамдармен некеге тұруға міндетті. Приходтан тыс некеге арнайы рұқсат алуға болады. Англия шіркеуінің 2008 жылғы Неке шарасы мен 2010 жылғы Неке (Уэльс) заңына сәйкес, шіркеуде некеге тұру құқығы олардың ата-аналары немесе әже-шешелері некеге тұрған, немесе олар сол шіркеуде шомылдырылған немесе расталған шіркеулерге таратылды. Англия және Уэльс шіркеулері олардың некесін баталау үшін тиісті литургияны бекітті. Азаматтық неке туралы хабарлама тиісті тіркеу кеңсесінде 28 күндік мерзімге жариялануы тиіс. Англия шіркеуінің некелері үшін, егер арнайы лицензия алынбаса, тиісті шіркеуде немесе шіркеулерде үш рет хабарлама оқылуы керек. Көп жағдайда, тиісті шіркеулер – күйеу мен күйеуі тұратын және рәсім өтетін жердегі приход шіркеулері болады. Он алты жасқа толмаған адамдардың арасында жасалған неке жарамсыз деп есептеледі. Бұл жағдай "жасы жетпегендік" деп аталады.

Заң комиссиясының тексеруі

2022 жылы Заң комиссиясы Англия мен Уэльстегі үйленулерге қатысты заңдардың жай-күйі туралы есебін жариялады. Комиссия жұбайлардың маңызды деп санайтыны мен заңның бюрократиялық рәсімдері арасында алшақтық бар екенін анықтады. Бұл үйлену заңдары түп тамырымен ескірген, өйткені олардың негізгі құрылымы 18-шы және 19-шы ғасырларда қалыптасқан. Комиссияның мәлімі бойынша, үйлену заңдары шатастыратын, күрделі, үйлесімсіз және әділетсіз, сондай-ақ әртүрлі жұбайлар үшін әртүрлі талаптар қарастырылған. Англия мен Уэльс ескірген үйлену заңдарын реформалау бойынша дерлік барлық басқа ортақ құқық жүйесіндегі елдерден (Шотландия, Солтүстік Ирландия және басқа елдерді қоса алғанда) қалып қойды.

Пайдасы мен салдары

Жұбайдың қайтыс болуымен, екінші жұбайға қалдырылған мүлік мұралық салықтан босатылады. Мүліктің иесіз қалған жағдайында, ол әдепкі бойынша жұбайға өтеді. Зейнетақының бір бөлігі де мұраға беріледі. Сотта бір жұбайды екіншісіне қарсы куәлік беруге мәжбүрлеуге болмайды. Ұлыбритания азаматының ұлыбританиялық емес жұбайы, егер азаматтың жылдық кірісі кемінде 18 600 фунт стерлинг болса, тұруға рұқсат ала алады. Баласы бар отбасылар үшін бұл көрсеткіш 22 400 фунтқа, ал әр келесі бала үшін тағы 2 400 фунтқа өседі. Жұбайлар бір-біріне күтім жасауға міндетті, сондай-ақ, әлеуметтік қамсыздандыру төлемдері жалғыз адамдарға берілетін төлемдерден өзгеше есептеледі.

Ұлыбританияда некеге тұруға ниет білдірген шетелдік азаматтар

2005 жылдың 1 ақпанынан бастап, Ұлыбританияда некеге тұруға ниеттенген және Еуропалық экономикалық аймаққа (ЕЭА) мүше емес елдің азаматы болған адамдар, саяхатқа шығар алдында виза алуға міндетті. Визасыз тіркеуші неке туралы хабарламаны қабылдай да, неке рәсімін де өткізе алмайды. Егер некеге тұруға ниеттенген адамдардың бірі көші-қон бақылауында болса, неке туралы хабарламаны белгіленген тіркеу кеңсесінде ғана беруге болады, және екі тарап та бірге қатысуы керек. Неке екі адам арасында болуы тиіс, олардың ешқайсысы да азаматтық серіктестікте немесе басқа некеде болмауы керек (шетелдегі ажырасулар көбінесе мойындалады, бірақ шетелдік некеде тұрған адам Ұлыбританияда некеге тұра алмайды, себебі бұл бигамия болып есептеледі).

Орта ғасырлар

Орта ғасырлардағы Еуропада некеге канондық құқықпен қарастырылды, ол тараптар куәгерлердің қатысуына немесе болмауына қарамастан, бір-бірін ерлі-зайыпты деп қабылдаған некелерді ғана жарамды деп таныды. Сондықтан да, кез келген лауазымды адам не дін қызметкері некеге тұруы қажет емес еді. Төртінші Латерандық кеңес (1215) жасырын некеге тыйым салды және діни қызметкерлердің шіркеулерде некелерін жариялауын талап етті. 12-17 ғасырларда Англияда "қол ұстасу" кең тараған. Бұл "некеге тұруға уәде беру" деген мағынаны білдірді, немесе мұндай келісім-шарт кезінде, әдетте шіркеуде өткен некеден бір ай бұрын, некелесушілер бір-бірін жұбай ретінде қабылдағанын ресми түрде жариялаған рәсім болды. Қол ұстасу заңды түрде міндетті болды: ерлі-зайыптылар бір-біріне ант бергеннен кейін олар заңды түрде некелескен. Бұл уақытша келісім емес еді. Сол кездегі шіркеудегі үйлену тойындағыдай, қол ұстасу арқылы құрылған одақ тек өліммен ғана бұзылуы мүмкін еді. Англияның заңгерлері жыныстық қатынас болмаса да, қол ұстасу шіркеуде дін қызметкерінің алдында берген ант сияқты міндетті деп есептеді. Сол кезде еркек пен әйел бір-бірінің оң қолынан ұстап, бір-бірін еркек пен әйел ретінде қабылдағанын дауыстап айтады. Сөздері әр түрлі болуы мүмкін, бірақ дәстүрлі түрде "Мен (Аты) сені (Аты) менің күйеуім/әйелім деп қабылдаймын, өлім бізді бөліп тұрғанша, саған адалдығымды уәделеймін" деген сияқты қарапайым формуладан тұрады. Сондай-ақ, ерлі-зайыптылар арасында екіге бөлінген алтын монета да кең таралған. Сонымен қатар қолғап, түйінделген қызыл лента, тіпті күміс тіс тазартқыш та тіркелген. Бұл жағдайда жұптар некеге дейін жыныстық қатынастан аулақ болуы тиіс еді. Қол ұстасу орта ғасырлар бойы Англияда үйленудің қабылданған тәсілі болып келді, бірақ жаңа заманның басында сиреп қалды. Кейбір жағдайларда қол ұстасу зәулімдікке ұшырауы мүмкін, себебі "уәде берген" адамдар кейде шіркеуде үйлену тойына барудан бас тартып, олардың бұрынғы жандардың некелік жағдайы туралы түсініксіздік тудыратын.

17-19 ғасырлар

XVII ғасырдың басынан бастап ағылшын заңнамасына енгізілген біртіндеп өзгерістер некеге тұру үшін дін қызметкерінің немесе судьяның болуын міндетті етті. Осыған дейін Англияда дін қызметкерлері көптеген құпия некелерді жасаған, мысалы, «Флит» некелері заңды деп танылған; ал Шотландияда ресмиленбеген, жалпы құқық некелері әлі де жарамды болды. 1694 және 1695 жылғы Неке туралы заңдар некеге тұруға рұқсат немесе хабарлама алуды талап етті. 1753 жылғы заң некеге қай жерде рұқсат етілетіні, кіммен және кіммен некеге тұруға болмайтыны, неке рәсімінде кемінде екі куәгердің болуы және некеге тұруға болатын ең төменгі жас шегі туралы ережелерді белгіледі. Бұл Англия мен Уэльсте талаптарды орындай алмаған жұптардың Шотландияға қашуына әкелді. 1753 жылғы Неке туралы заң, сондай-ақ Лорд Хардвик неке туралы заңымен заңды некеге қатысты жалпы құқық некесі жойылды. Бұл заңның мақсаты құпия некелерді тоқтату болды, себебі олардың жарамдылығы үшін қатаң талаптар енгізілді. Осыдан кейін Англия мен Уэльсте тек Англия шіркеуі, квакерлер немесе еврей заңдары бойынша жасалған некелер ғана мойындалды. Бұл бұрынғы тәжірибелерге тиімді толық нүкте қойды. Некелердің басқа түрі жойылды; Заң бойынша жарамсыз одақтан туған балалар ата-аналарының мүлігі мен лауазымдарын автоматты түрде мұрагерлікке алмайды. Тарихи себептерге байланысты бұл заң Шотландияға қолданылмады. 1836 жылғы Неке туралы заң азаматтық некеге қайта оралды, сонымен қатар басқа діндердің (ноконформистер мен рим католиктері) пасторларына тіркеушілер ретінде әрекет етуге рұқсат берді. Бұл заң Англикан шіркеуінен тыс неке заңды мойындалмауға лайық деп санайтындар тарапынан «Құрғақ ағаш некесі» (әдетте «жалған некелерге» қатысты) деп аталды. Заң жобасында сондай-ақ кейбір туыстық байланыстарға, мысалы, ер адамның қайтыс болған әйелінің қарындасына үйленуіне тыйым салынды. Осы уақытқа дейін туыстық байланыстар негізінен Англикан (Англия шіркеуі) Жалпы дұғалар кітабындағы «Туыстық және жақындық кестесі» деп аталатын құжатта ресімделген.

20 ғасыр

Тыйым салынған туыстықтар тізімі ХХ ғасырдың басында 1907 жылғы қайтыс болған әйелдің әпкесіне үйлену туралы заңмен және одан кейінгі түзетулермен (1921 жылғы қайтыс болған ағасының жесіріне үйлену туралы заң және 1931 жылғы Неке (тыйым салынған дәрежелер) қатынастары туралы заң) қысқартылды. 1929 жылғы Некеге тұру жасы туралы заң ата-аналардың немесе қамқоршылардың келісімімен некеге тұру жасын он алтыға, ал келісімсіз 21 жасқа дейін көтерді. Бұл заң Ұлттық тең құқықты қоғамдар одағының науқанының нәтижесінде қабылданды. Осыған дейін, жалпы құқық бойынша және канон құқығы бойынша, ересек жасқа жеткен адам заңды некеге тұруға құқылы болған. Некеге тұруға заңды жасқа толмаған адамдардың жасаған некелері жойылды. Еркектер үшін заңды жас – он төрт, ал әйелдер үшін – он екі жас болған. Бұл тарау заңға өзгеріс енгізіп, егер некеге тұруға келісетін адамдардың біреуі он алты жасқа толмаған болса, онда неке жарамсыз деп танылды. 1949 жылғы Неке туралы заң кешкі және түнгі уақытта неке рәсімдерін өткізуге тыйым салды; 1836 жылғы Неке туралы заңнан бері кешкі сағат алтыдан таңғы сағат сегізге дейін үйленуге тыйым салынған еді. Бұл тыйым 2012 жылғы 1 қазанда күшін жойды. 1987 жылғы Отбасылық құқық реформасы туралы заң 1949 жылғы Неке туралы заңға түзетулер енгізіп, ата-аналардың келісімінсіз некеге тұру жасын 18 жасқа дейін төмендетті. 1994 жылғы Неке туралы заң бастапқыда Жильс Брандрет ұсынған жеке мүшелердің заң жобасы ретінде енгізілді және белгілі бір "мақұлданған ғимараттарда" неке рәсімдерін өткізуге рұқсат берді; заңға дейін неке рәсімдері тек шіркеулерде және тіркеу кеңселерiнде ғана өткізілуі мүмкін еді.

21 ғасыр

2013 жылы Парламент 2013 жылғы Неке (бір жынысты жұптар) туралы заңды қабылдады, осылайша Англия мен Уэльсте бір жынысты некелерге жол ашылды. Бір жынысты некелер 2014 жылдың 29 наурызында басталды; алайда, Заңның күші 2014 жылдың 13 наурызынан бастап қолданыла бастады, яғни осы күннен бастап шетелде тіркелген бір жынысты некелер мойындалды. Бұрын, 2005 жылы Ұлыбританияда бір жынысты жұптар үшін азаматтық серіктестік мүмкіндігі берілген болатын, ол азаматтық некеге жақын құқықтар мен міндеттерді қамтамасыз етті. 2023 жылдың 27 ақпанында 2022 жылғы Неке және азаматтық серіктестік (ең төменгі жас) туралы заңмен (№ 28) некеге тұруға рұқсат етілген ең төменгі жас он сегіз жасқа көтерілді. Заң сондай-ақ, 18 жасқа толмаған адамды діни немесе азаматтық рәсімге қатысуға мәжбүрлеуді, тіпті ол заңдық күшіне енбесе де (мысалы, күштеп жасалған некелер) қылмыс деп жариялайтын ережелерді енгізеді.

Патшалық некелері

Патшалық отбасы мүшелерінің некелері бұрын 1772 жылғы Корольдік некелер туралы заңмен реттелетін (осы заң 2015 жылы жойылды), ол британдық корольдік отбасының кез келген мүшесінің (король Георг II-нің барлық ұрпақтары ретінде анықталған, бірақ "шет елдік отбасыларға" үйленген ханшайымдардың ұрпақтары ескерілмейді) 25 жасқа толмағанда, биліктегі монархтың келісімінсіз үйленуіне тыйым салды. Патша отбасының 25 жастан асқан, бірақ монархтың келісімінен бас тартқан мүшесі, парламент аралық уақытта некеге қарсы дауыс бермесе, ниеттерін Патша кеңесіне хабарлағаннан кейін бір жыл өткен соң үйленуге құқылы болды. 2015 жылы күшіне енген 2013 жылғы Тақ мұрагерлік туралы заң 1772 жылғы заңды жойды және таққа мұрагерлік тізбегіндегі алғашқы алты адамның біріне үйлену үшін монархтың келісімі қажет екенін мәлімдеді. Алайда, рұқсат берілмесе де, олар үйленуге құқылы, бірақ жалғыз салдары – олар мен олардың ұрпақтары таққа мұрагерлік құқығынан айырылады. 2002 жылы Англия шіркеуінің Бас Синоды, сол кезде принц Чарльз ажырасқан Камилла Паркер Боулсқа үйленуге дайындалып жатқанда, шіркеудің қайта некеге тұру саясатын өзгертті. 2005 жылы Королева Уэльс принці Чарльз бен Камилла Паркер Боулсқа үйленуге ресми түрде келісім берді. Патша отбасы 1836 жылғы Неке туралы заңнан ерекше босатылды, ол Англияда азаматтық некелерді енгізді. Дегенмен, принц Чарльздың азаматтық некесі сұрақтар тудырды. Лорд Фальконер Лордтар палатасына 1836 жылғы заң 1949 жылғы Неке туралы заңмен жойылғанын, ол өзгеше формулировкаға ие болғанын және британ үкіметі 1949 жылғы заңның ІІІ бөліміне сәйкес азаматтық рәсім арқылы үйленуге құқылы екеніне қанағаттанғанын айтты. Бас тіркеуші Лен Кук азаматтық неке жарамды екенін растады. 1949 жылғы Неке туралы заңның түсіндірілуіне қатысты қалған күмәндер 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заңмен жойылды, ол заңнаманы мүмкіндігінше конвенциялық құқықтарға сәйкес түсіндіруді талап етеді (оның ішінде кемсітусіз некеге тұру құқығы).