Кіріспе

Американдық ақын Харриет Элизабет Прескотт Споффорд (3 сәуір 1835 – 14 тамыз 1921) – роман, өлеңдер мен детективтік әңгімелер жазған американдық жазушы. Америка Құрама Штаттарының ең көп жарияланған авторларының бірі, оның карьерасы алты он жылдықтан астам уақытқа созылды және әңгімелер, өлеңдер, романдар, әдеби сын, өмірбаяндық еңбектер мен естеліктер сияқты көптеген әдеби жанрларды қамтыды. Ол сонымен қатар үйді безендіру өнері, саяхат және балалар әдебиеті туралы мақалалар жазды.

Алғашқы жылдар және білім

Харриет Элизабет Прескотт 1835 жылдың 3 сәуірінде Мэн штатының Калейс қаласында Джозеф Н. Прескотт пен Сара Бриджестің үлкен қызы ретінде дүниеге келді. Оның бауырларының арасында жазушы болған Мэри Ньюмарч Прескотт та болды. Харриет өте кішкентай кезінде отбасы Массачусетс штатының Ньюберипорт қаласына көшіп келді, ол одан әрі оның туған үйі болды, бірақ ол көптеген қыстарын Бостон мен Вашингтон қалаларында өткізді. Оның алғашқы ортасы бір жағынан көркем суреттерге толы пейзаждармен, екінші жағынан, қатаң Жаңа Англияның ұстанымдарымен сипатталды, бұл кейіннен оның шығармаларының тақырыбы мен көзқарасына әсер етті. Прескотт отбасымен көптеген белгілі адамдар байланысты болды, атап айтқанда сэр Уильям Пепперрелл, Джон Бриджес, 1-ші барон Чандос және тарихшы Уильям Х. Прескотт, сондай-ақ жақында Мемлекеттік хатшы Уильям М. Эвартс және Хоар ағайындылары Эбенезер мен Джордж. Оның әкесі Джозеф Н. Прескотт сол кезде Калейсте ағаш саудагері болды, кейін ол құқық білімін оқып, адвокат болып жұмыс істеді. 1849 жылы ол Тынық мұхитының жағалауына қызығып, отбасын Мэн штатындағы үйлерінде қалдырып, Калифорния алтын асыру кезеңінің пионерлерінің қатарына қосылып, бақытын іздеді. Ол Орегон штатының Орегон қаласын құрушылардың бірі болды және үш рет қаланың мэрі болып сайланды. Ауыр еңбек аясында ол ұзаққа созылған сал ауруына шалдығып, өмір бойы мүгедек болып қалды. Он төрт жасында ол жақсы білім алу үшін тәтесі, миссис Беттонның үйіне көшіп, Ньюберипорттағы Путнам еркін мектебіне оқуға түсті, ол көптеген білімді түлектерді даярлағанымен танымал болды. Мектептегі көрмелер күндері драма жазу арқылы ол сыныптастары арасында да атаққа ие болды. Осы пьесалар үшін ол тарихи фактілер мен көрнекті тілді пайдаланды. Он жеті жасында ол Гамлет туралы үздік эссе үшін Путнам мектебінің сыйлығын жеңіп алды, бұл унитариан шіркеуінің пасторы Томас Уэнтуорт Хиггинсонның назарын аударды, ол оның досы атанды және оған кеңес пен қолдау көрсетті. Осы шақта миссис Прескотт кіші балаларымен бірге Нью-Гэмпшир штатының Дерри қаласына көшіп барды. Споффорд Путнам мектебін бітіргеннен кейін, ол 1853 жылдан 1855 жылға дейін Пинкертон академиясында білімін аяқтады.

Мансап

Жеті жасында мектеп бітіргеннен кейін отбасында қайғылы оқиға орын алды. Отбасының ең үлкені болғандықтан, отбасын қаржылық тұрғыдан асыраудың барлық жауапкершілігі оның үстіне түсті. Әкесі параличке ұшырады, ал анасы мүгедек болып қалды. Ұзақ өтпей, оның алғашқы жарияланған әңгімесі жарық көрді, және одан әрі сұрағанда, ол келесі үш жылдың ішінде жүздей әңгіме ұсынды. Ол Бостон қаласындағы әңгімелерді жариялайтын кеңселерді эскиздер мен повестермен тоқтатпады. Бұл кезде бәсекелестік кейінірек болғандай күшті емес еді, бірақ ол үнемі жұмыс істеуді қажет етті – кейде ол отбасының шығындарын жабу үшін күніне он бес сағат жазатын. Ақысы аз болды, және ол 5 доллардан 2,5 долларға төмендегенде, одан артық әңгіме жіберуден бас тартты. Оның сол кездегі әңгімелері ешқашан жинақталған жоқ немесе жарияланбады. Оның кең танымалдылығы бірден пайда болды. 1859 жылы ол "Atlantic Monthly" журналына "Подвалда" атты әңгімесін жіберді. Джеймс Рассел Лоуэлл сол кезде "Atlantic" журналының редакторы болды және алдымен ешбір жас келіншектің богемдік париждік өмірді осылай жарқын және ерекше сипаттай алатынына сенгісі келмеді; ол бұл француз тілінен аударма болуы керек деп талап етті. Оның шынайы екеніне көз жеткізгеннен кейін, ол әңгімені жариялап қана қоймай, оның авторына мақтау хатымен бірге 100 долларлық чек жіберді. "Atlantic" журналының қолдауы оның жазушыларына АҚШ-тың басқа барлық журналдар кеңселерін ашты, оған елдің басты мерзімді басылымдарына проза мен поэзияда да үнемі жазуға мүмкіндік берді. 1859 жылы Бостонда жарық көрген оның алғашқы романы "Сэр Роханның көлеңкесі" өте ерекше жұмыс болды, ол шебер сюжеттік шешімдерді табу және тиімді драмалық аяқтауға деген қабілетін көрсетті, сонымен қатар ой-пікір мен тілдің қарапайымдығы сияқты бірнеше кемшіліктері де байқалды, ол тәжірибе жинаған сайын олардан арылды. Бұл кітап Нью-Йоркте жарық көрген "Crayon" журналында кеңінен талқыланды. Споффордтың кейінгі еңбектері: "Күміс құдайлар және басқа да әңгімелер" (1863, Бостон); "Азарим" (1864); "Жаңа Англия жырлары" (1871); "Түндегі ұры" (1872); "Жыбырларға қолданылатын әсемдік безендіруі" (1881, Нью-Йорк); "Карабас графы" (1872, Бостон); "Гертруда Стенли Санкт-Маркта" (1883); "Қызметші қыз мәселесі" (1884); және "Авторлар туралы балладалар" (1888). Споффордтың көптеген прозалық шығармаларынан басқа, ол өлеңдер мен балладалар да жазды.

Стиль және қабылдау

Споффордтың көркем әдебиеті Жаңа Англияның санасын бейнелейтін туындылармен көп ортақ емес еді. Оның готикалық романдары әсем суреттемелерімен және сол кездегі әйелдер туралы қалыпты көзқарастарды ерекше жолмен бейнелеуімен ерекшеленді. Оның жазуы көркемдік шеберлікке толы, терең сезімталдықпен жазылған. Ол суреттемелерінде және қиялдарында сезімдік қуаныштар мен түрлі сән-салтанаттарға ден қойды. Стилінде Споффорд сенсациялыққа ұмтылмады, ал туындыларының барлығында тыныштық пен тазалық атмосферасы сақталды. Ол тілді өте бай қолдану шеберлігін көрсетті, ол жасанды немесе күшпен жасалған сияқты көрінбеді. Хиггинсон Эмили Дикинсоннан Споффордтың "Сиркумстанс" атты туындысын оқып көргені туралы сұрағанда, Дикинсон: "Мен Мисс Прескотттың "Сиркумстанс" туындысын оқыдым, бірақ ол мені қараңғыда қорқытып, мазалады, сондықтан одан қашып жүрдім" деп жауап берді.

Жеке өмір

1865 жылы, ұзақ жылдар бойы шаруашылық құрып жүріп, ол Бостондық заңгер Ричард С. Споффордқа (1888 жылы қайтыс болды) және Эссекс округының дәрігері доктор Р. С. Споффордтың ұлына үйленді; ол сонымен қатар Вашингтондағы Конгресс кітапханасының кітапханашысы Эйнсворт Рэнд Споффордтың туысы болды. Некелерінің екінші жылында ұл дүниеге келді, бірақ ол сәби шағында қайтыс болды. Ол осы қайғыға арнап "Ақтаңдау" деген өлең жазды. 1886 жылғы қаңтардағы "Харпердің ай сайынғы" журналының 210-бетінде жарияланды. Споффордтар Елік аралында, Еймсберидегі Мерримак өзеніне қарап тұрып өмір сүрді. Арал тұрақты үй үшін сатып алынғанымен, ол көптеген қыстарын немесе олардың бір бөлігін Бостон мен Вашингтонда өткізді. Споффордтың анасы, Прескотт ханым, 1883 жылдың 1 сәуірінде Елік аралында, қызының үйінде қайтыс болды. Споффорд 1921 жылдың 14 тамызында Елік аралында қайтыс болды.