Кіріспе
1956 жылы жарық көрген Құшвант Сингхтің "Пакистанға пойыз" романы – жазушы Құшвант Сингхтің 1956 жылы жарық көрген тарихи романы. Роман 1947 жылдың тамызында болған Үндістанның бөлінуін, ойдан шығарылған шекаралық Манo Мажра ауылының көзқарасы арқылы баяндайды. Құшвант Сингх бөлінуді тек оны қоршаған саяси оқиғалармен ғана емес, терең жергілікті тұрғысынан қарастырып, оқиғаға шындық, үрей және сенімділік сезімін сыйлайтын адамдық өлшемді ұсынады.
the novel
Train to Pakistan is a historical novel by writer Khushwant Singh, published in 1956. It recounts the Partition of India in August 1947 through the perspective of Mano Majra, a fictional border village. Instead of depicting the Partition in terms of only the political events surrounding it, Khushwant Singh digs into a deep local focus, providing a human dimension which brings to the event a sense of reality, horror, and believability.
Сюжет
Мано Майра – Пәкістан мен Үндістан шекарасында орналасқан, оқиға орын алатын ойдан шығарылған ауыл. Бұл ауылда негізінен мұсылмандар мен сикхтер тұрады. Сингх олардың мұсылман жұртының, сикхтерді жек көретін мұсылман жұртының және мұсылмандарды жек көретін сикхтер жұртының арасында қоршалған күйде қалай өмір сүргендерін көрсетеді, ал ауыл ішінде олар әрқашан бейбіт түрде бірге тұрған. Ауыл тұрғындары ауылдың шекарасынан тыс жерде болып жатқан істерден бейхабар болды, ақпараттың көп бөлігін қаңқу мен ауыздан ауызға жеткен әңгімелер арқылы алды. Бұл оларды сыртқы әсерлерге оңай бейім етті. Үкімет мұсылмандарды Мано Майрадан келесі күні олардың қауіпсіздігі үшін Пәкістанға көшіруді жоспарлап отырғанын естігенде, бір мұсылман: «Бізге Пәкістанның қатысы қандай? Біз осы жерде тудық. Біздің ата-бабаларымыз да осы жерде туған. Біз сикхтермен ағайын-інідей өмір сүрдік» деді (126-бет). Жергілікті сикхтің батыр жігіті Жүггут Сингхтің сүйіктісі – Нұран, ол босқындар лагеріне кетеді. Мұсылмандар босқындар лагеріне кеткен соң, ол жерден Пәкістанға баратын болғаннан кейін, бір топ діни уағызшылар Мано Майраға келіп, жергілікті сикхтерге мұсылмандарға деген жеккөрушілікті сіңіріп, жергілікті топты мұсылмандар Пәкістанға келе жатқан пойызға шабуыл жасап, жаппай өлтіруге көндіреді. Нұранның вагондардың бірінде екенін білген Жүггут инстинктке құлақ естіп, пойызды құтқару үшін өмірін құрбан етеді.
Моральдық хабар және мінез-құлық дамуы
Бұл әңгіме 1956 жылы жарық көрген романнан алынған үзінді. Онда әр түрлі дін мен сенімдегі адамдар бір кезде тату-тәтті өмір сүрген шағын ауылдың бөліністің қалай әсер еткені туралы баяндалады. Сингх бөліністің мән-жайын ғана емес, оның адамдарға тигізген әсерін де жан-жақты көрсетеді. Адамның іс-әрекетін түсіндіріп, әркімнің жауапкершілігін атап көрсеткен Сингх, басты кейіпкерлердің ойлары мен іс-әрекеттері арқылы моральдық тұрғыдан да баға береді. Хукум Чанд – аудандық судья және оқиғаның басты кейіпкерлерінің бірі. Ол жылдар бойы билігін жемқорлыққа пайдаланған адам екені анық көрінеді. Ол көбінесе лас-шалапсың келген күйде сипатталады, оның ішкі әлемі де соған сай, кіршіксіз істер мен күнәларға толы. Ол Понтий Пилат сияқты, олардан құтылуға тырысады. Хукум Чандтың этикалық мәселелері екі кескекпен қайта-қайта кездесуінен көрінеді, олар өзара соғысуға дайын тұрған мұсылман мен индус бейнесін көрсетеді. Олар төбелесіп, оның қасына құлап түседі, ол қорқып кетеді. Көмектеспегені үшін өкініш сезімі оны жайлап алады. "Хукум Чанд кескілерге тиіп, қолының кіршіккенін сезді. Ол қолын көйлегінің шетіне сүртті. Бұл лақты сүртіп тастауға немесе жуып тазалауға болмайтын кір еді" (24). Алкоголизм – Хукум Чандтың ар-ожданын тазалауға тырысатын тағы бір құралы. Ол күндіз жасаған ісі үшін өкінеді, ал түнде олардан арылады, себебі ішімдік оның қайтыс болған қызымен бір жастағы жасөспірім әйелмен қарым-қатынасқа түсуін ақтауға көмектеседі. Барлық қайшылықтарына қарамастан, ол жасап жатқанының дұрыс емес екенін түсінеді, бірақ жақсылықты істеуге шамасы келмейді. Тағы екі басты кейіпкер – Икбал Сингх пен Джуггут Сингх, олар бір-біріне қарама-қарсы келгендей көрінеді. Икбал сәл әйелше келген, білімді және дінге сенбейтін, саяси көзқарасы бар (және циник) әлеуметтік жұмыскер ретінде сипатталады. Джуггут – алып денелі, мықты, білімсіз ауыл тұрғыны, ол ойдан гөрі іс-қимылға басымдық береді және жиі тұтқындалу мен топтық мәселелермен танымал. Оларды салыстыру үшін, екеуі де жасаған жоқ қылмыс үшін тұтқындалды және жақын-жақын камераларға орналастырылды. Босатылғаннан кейін, Мано Маджраның мұсылман халқының Пакистанға бара жатқан пойызға шабуыл жасап, жолаушыларды өлтіруді жоспарлап отырғанын біледі. Джуггуттың мұсылман сүйіктісі Нуран да сол пойызға отыруға тиіс. Олардың екеуі де пойызды құтқаруға мүмкіндік алды, бірақ бұл олардың өміріне қауіп төндіретінін мойындады. Дегенмен, Джуггут инстинкт бойынша әрекет етеді және пойызды құтқару үшін өмірін құрбан етеді. Икбал бірдеңе істеу керек пе, жоқ па деген оймен күндер бойы санасымен күреседі, соның салдарынан моральдық парадокс ашылады: Икбал немесе білімді адамдар іс-қимылға аз бейім, ал Джуггут сияқты адамдар сөзге көп мән бермейді. "Оқ бейтарап. Ол жақсы мен жаманды, маңызды мен маңызсызды ажыратпай, соққы береді. Егер өзін-өзі өртеу амалын көргендер болса, онда құрбандықтың мәні болуы мүмкін: моральдық сабақ берілуі мүмкін. Құрбандықтың мәні – мақсат. Мақсат үшін, бір нәрсе өзінен-өзі жақсы болуы жеткіліксіз: оның жақсы екені белгілі болуы керек. Өзіңнің дұрыс екеніңді білу жеткіліксіз" (170). Сингх кітап бойына дұрыс пен бұрыс арасындағы көптеген сұрақтарды қояды, соның ішінде жамандықтың алдын алу мүмкіндігі болғанда не істеу керек, жақсылықтың ниеті қай кезде шынымен құнды болады және жамандықты түсінудің маңызы қанша екені туралы сұрақтар бар. Пойыз Пакистанға, көпшілік оқысын деп өлім, азаптау және зорлау туралы көптеген қорқынышты және ашық деректерімен, адамдар жамандық туралы білуі керек деген пікірді білдіреді.
It is important to note that Iqbal or the learned people are less of action, while the people of Juggat's breed are less about talking. “The bullet is neutral. It hits the good and the bad, the important and the insignificant, without distinction. If there were people to see the act of self immolation the sacrifice might be worth while: a moral lesson might be conveyed the point of sacrifice is the purpose. For the purpose, it is not enough that a thing is intrinsically good: it must be known to be good. It is not enough to know within one’s self that one is in the right” (170). The questions of right versus wrong which Singh poses throughout the book are numerous, including those of what one should do when one has the opportunity to prevent something bad, when an act of goodwill is truly worthwhile, and how much importance is the consciousness of the bad. Train to Pakistan, with its multiple gruesome and explicit accounts of death, torture, and rape for the public to read, makes the case that people do need to know about the bad.
Саясат
Хушвант Сингх Үндістанның бөлінісінің саясатын толыққанды сипаттамайды. Бұл, көбінесе, оның мақсаты жеке адамдардың тағдырын көрсету және тарихи оқиғалардың әлеуметтік жағын түсіндіру болғандықтан. Мұндай жайттар тарихи жазбаларда көбінесе назардан тыс қалдырылады немесе жеткілікті жарылмайды. Бөліністің өзі саяси өзгеріс болды – Үндістан индуисттік Үндістан мен мұсылмандық Пәкістанға бөлінді. Алайда, бұл өзгерістің салдары зор болды және Сингх көрсеткендей, діни топтардың қайта құрылуы мен қақтығыстарының нәтижесінде әлеуметтік жағынан қорқынышты жағдайға әкелді. Сингх осы хаоста көптеген адамдардың қатысқандығын, барлығының бірдей кінәлі екенін нақты айтады, сонымен қатар, Үндістанның бөлінісі сияқты маңызды оқиғаның мәнін түсінуге тырысқанда туындайтын моральдық шатасудың мысалдарын келтіреді.
Икбал Сингх
Ол шаруаларды саяси және экономикалық құқықтарды талап етуге үндейтін саяси агитатор. Өзін "жолдас" деп атайды, бұл оның коммунистік ұйымның мүшесі болуы мүмкін екенін көрсетеді. Икбал – тегі мен басындағы белгілі бір киімнен сикх екені белгілі, бірақ қазір дінді ұстанбайды. Роман барысында ол мұсылман ретінде бейнеленеді. Икбал ағылшын киімдері мен салтына бейім, "оның ағылшынша ойлау қабілетімен, оның елдестерінің моральдық кодексі оны әрқашан қызықтырған. Панджабтықтардың кодексі тіпті де түсініксіз болды. Олар үшін шындық, ар-намыс, қаржылық адалдық – 'жарайды' дейтін деңгейде болды" (41).
Жұғғут (Жұғга) Сингх
Жұғаны басқалар "бұдмаш" деп атайды, бірақ соңында ол батырға айналады. Романның басты кейіпкерлерінің бірі және көп жағынан Икбалға қарама-қарсы келген Жұға, шығарма барысында өзін жақсы жағынан көрсетуге тырысады. Ол қарақшылыққа кінәлі деп айыпталып, полиция үшін саумал болған, Мано Майрадағы көптеген адамдар тарапынан зорлық-зомбылыққа ұшыраған. Бірақ Жұға да адал адам, және ол Нұранға ғашық болғаннан кейін өзгеріске ұмтылады. Оның тілінің қабақтығы мен сөздермен ойын ойнауы көбінесе оның ішкі моральдық қағидаларына қайшы келеді: "Мен ауылдан шықтым... бірақ ешкімді өлтірген жоқпын. Мен өлтірілдім" (106 б.). (Бұл жерде "өлтірілдім" дегені Нұранмен болған қарым-қатынасына сілтеу.) Ол денелі, бойы 6 фут 4 дюйм және жеңіл-жеңілде зорлыққа бейім.
Құкүм Чанд
Құқум Чанд Мано Майраның вице-комиссары болып табылады және суб-инспектор мен бас констебльге билігі бар. Оның қызы және отбасының басқа да мүшелері қайтыс болды, бірақ қалай өлгені белгісіз. Оның өлімі оған терең әсер етеді және оның қатал, пайдаға бағытталған полиция стилін күшейтеді; ол кез келген құнға мүмкіндігінше көп адамды құтқаруға ұмтылады. Бұл үшін ол адамдардың бостандығын шектейді, оларды қауіпсіздікте ұстауға тырысады (мысалы, Джұға мен Иқбалдың кінәсіз екенін білсе де, оларды түрмеге қамау). Ол депрессияға ұшыраған, Бөліністің зорлық-зомбылығы оның бойына терең із қалдырған. Мысалы, Чанд пойыз трагедиясын еске алғанда, ол денелердің суреттерін есіне алады: олардан құтылуға тырысқанына қарамастан, олар оны мазалай береді. Сонымен қатар, ол өлімге құмар, оны "бірден-бір абсолютті шындық" деп санайды; ол біреу өлгенде, оның өмір сүруінің мәні қалмайды деп қорқады. Пойызды еске алғанда, ол жолаушылардың қаншалықты қорқыныш сезінгенін көзге көреді, бұл өмірді мүмкіндігінше ләззатты ету үшін гедонистік әрекеттерге бару қажет деген сенімге әкеледі.
Фильмге бейімделу
Бұл роман негізінде "Покистанға пойыз" деген атпен 1998 жылы фильм шығарылды. Оны Памела Рукс түсірді және бұл фильм 1999 жылғы Cinequest Film Festival-де "үздік толық метражды фильм" номинациясына ие болды. Фильмнің басты рөлдерін Нирмал Пандей, Мохан Агаше, Ражит Капур, Смрити Мишра, Дивья Датта және Мангал Диллон сомдады.
Пьесалары
Осы романның негізінде жазылған және "Пакистанға пойыз" деген атаумен аталған пьесаның бірінші тарауы "Дакоти" Хайдарабадтағы ашық мәдени кеңістік Ламакаанда қойылды. Пьесаны "Аами" атты театр тобы сахналады. Пьесаны Кришна Шукла бейімдеп, режиссерлік етті. Бұл пьеса үш рет қойылды, соңғы көрсетілімі 2014 жылдың 26 тамызында болды. Уша Махажан аударған, Суман Кумар драматургиялық өңдеуін жасаған және Амар Сах (Амар Нат Сах) режиссерлік еткен хинди пьесасы Бела Театры Карванда 2019 жылдың 29 желтоқсанында Камани аудиториясында (Делидегі Манди Хаус), 2020 жылдың 10 қаңтарында және соңғы қойылымы 2020 жылдың 23 қаңтарында сахналанды. Әр көрсетілімде көрермендер тұрып қол соғып құттықтады.
2006 жылғы басылым
Нью-Делидегі Roli Books Маргарет Бурк Уайттың зорлық-зомбылық туралы 66 фотосуретімен бірге романның жаңа басылымын жариялады. 2006 жылдың соңында Roli бұл басылым үшін Франкфурт кітап жәрмеңкесінде (қазан айында, 2006) халықаралық дистрибьютор табуға үміттенді. «Train to Pakistan» кітабы сондай-ақ доктор М.Б. Рамамурти және Раман Раджа тарапынан сәйкес Каннада (ಕನ್ನಡ) және Тамил тілдеріне аударылды. 1976 жылы оны марқұм Акунди Нараяна Мурти Телугу тіліне (తెలుగు) аударды. Кітап түріне енуден бұрын, ол сол кездегі танымал Телугу журналы «Кришна Патрика» журналында сериал ретінде жарияланды.