«Вражья сила» операсы – А. Серовтың 1867-71 ж. жазған туындысы. А. Островскийдің пьесасы негізінде жазылған, Санкт-Петербургтегі Мариинский театрында көрсетілген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Жаудың күші" (Вражья сила, Vrazhya sila) – Александр Серовтың 1867-1871 жылдары жазған бес актілі операсы. Либреттосы 1854 жылы Александр Островскийдің «Өздерің қалағандай емес, Құдай бұйырғандай өмір сүріңдер» атты драмасынан алынған. Операның тұңғыш қойылымы 1871 жылдың 19 сәуірінде Санкт-Петербургтегі Мариинский театрында Эдуард Направник жетекшілігімен өтті. Орындаушылардың арасында Дарья Леонова Спиридоновна рөлінде, ал Михаил Сариоти Еремка рөлінде болды. Көп жағынан Серовтың бұрынғы екі операсынан да кеңірек болғанымен, бұл туынды сәтті болмады. Операның атауы (Островскийдің жоспарланған либреттоның төртінші актісіне қолданған атаудан алынған) түрліше аударылған: Жауырық күш, Демондық күш, Зұлым күш, Жамандық күші және т.б. Ескірген орыс тілінде бұл сөз «шайтан» немесе «ібіліс» дегенді білдіреді (әрине, Мариинский театры операның атауын ағылшын тілінде «Satan» деп аударады). Аудармадағы әртүрлілік атаудың бірінші сөзін түсіндіруден туындайды. «Вражий» сөзі орыс тілінде «жау» немесе «дұшпан» (ескіше «Fiend» немесе «ібіліс») деген мағына беретін «враг» есімінің сын есімі. Бұл драмадағы атау Еремка кейіпкерімен байланысты.
The Power of the Fiend (Вражья сила, Vrazhya sila) is an opera in five acts by Alexander Serov, composed during 1867 1871. The libretto is derived from a drama by Alexander Ostrovsky from 1854 entitled Live Not As You Would Like To, But As God Commands. The opera was premiered posthumously on 19 April 1871 (Old Style) at the Mariinsky Theatre in Saint Petersburg conducted by Eduard Nápravník. Among the performers were Darya Leonova as Spiridonovna and Mikhail Sariotti as Yeryomka. Although in many ways it is more far reaching than Serov's previous two operas, this work was not a success. The title of the opera (taken from an appellation that Ostrovsky had applied to the fourth act of the projected libretto) has been translated in a number of ways: The Hostile Power, The Fiendish Power, The Malevolent Power, The Power of Evil, and so on. As an obsolete Russian phrase, it can mean simply "Satan" or "The Devil" (indeed, the Mariinsky Theatre renders the title of the opera in English as Satan). Part of the variety in translation derives from interpreting the initial word of the title. Вражий in Russian is an adjective from the noun враг ("foe" or "enemy"; obsoletely "the Fiend" or "the Devil"). In the case of this drama the title relates to the character Yeryomka.
Құрастыру тарихы
Островский бастапқыда либреттошы ретінде әрекет етуге келісіп, опера мәтінінің алғашқы үш актісі арқылы өзінің прозалық пьесасын өлеңдеуге кіріскен болса да, композитор пьесаның бақытты соңын трагикалық соңға өзгертуді талап еткенде, ол бас тартты. Сондықтан либреттоның қалған бөлігін Пётр Иванович Калашников пен Александр Федорович Жохов дайындады. Егер Островскийпен туындаған даудың салдарынан кешігу болмағанда, Серов операны аяқтаған болар еді, бірақ өкінішке орай, оның қайтыс болған кезде соңғы актінің музыкасы дайын болмады. Оның әйелі, Валентина Серова, 5-ші актіні Серовтың пианинода орындаған, жазылмаған эскиздерінен есте сақтап жазды, ал композитор Николай Соловьев 1-ші актінің музыкасын оркестрлеп, операны сахнаға қоюға дайын күйге келтіруге көмектесті. Борис Асафьевтың 1947 жылы Советтік қойылым үшін жаңа редакциясын жасағанына қарамастан, "Жынның күші" операсы әлі де репертуарда жиі қойылмайды.
Although Ostrovsky originally agreed to act as librettist and proceeded to versify his prose play through the first three acts of the opera text, he declined to when the composer insisted on changing the happy ending of the play into a tragic one. Therefore, the remainder of the libretto was prepared by Pyotr Ivanovich Kalashnikov and Alexander Fyodorovich Zhokhov. If not for the delay caused by the rift with Ostrovsky, Serov might have completed the opera, but unfortunately the music of the final act was lacking at the time of his death. His wife, Valentina Serova, composed Act 5 supposedly using her recollections of unwritten sketches that Serov had played at the piano, and the composer Nikolai Solovyov assisted in bringing the opera to a performable state by orchestrating some of the music for Act 1. Despite a new edition of the opera completed by Boris Asafiev for a Soviet performance in 1947, The Power of the Fiend still remains well outside of the repertory.
1-ші акті
Даша күйеуі Пётрдің қазіргі уақытта көбінесе жанында болмауына қайғырады. Оның әкесі, Илья, Пётрдің отбасына жасаған әрекетіне жиреніп, басқа жаққа көшуге дайындалады. Пётр кіргенде, әкесінің қайда болғанын сұрағына жалтарады. Илья кешкі құлшылыққа (вечерня) кеткен соң, Даша Пётрдің махаббатын қайтаруға тырысады, бірақ ол одан бас тартады (қонақүйшінің қызы Груняға көңілі түскен) және тағы да кетеді. Даша бұрын Пётрге тұрмысқа шығар алдында сүйген Вася оған мерекелік құттықтау айтады. Масленицаға байланысты, шамалы мас күйін пайдаланып, Даша одан Пётрдің құпия ғашықтығы туралы біледі. Ол Мәскеуден ана-әкесімен бірге тұру үшін көшуге шешім қабылдайды.
Dasha is saddened that her husband, Pyotr, is almost completely absent nowadays. His father, Il'ya, disgusted by Pyotr's sinful treatment of his family, prepares to move away. When Pyotr enters, he evades his father's questions of his whereabouts. After Il'ya goes off to attend vespers, Dasha tries to win back Pyotr's love, but he rejects her (he has become attracted to Grunya, the innkeeper's daughter) and leaves once again. Vasya—whom Dasha had once loved before marrying Pyotr—shows up to wish her a happy holiday. Taking advantage of his Shrovetide induced, somewhat inebriated condition, Dasha learns from him about Pyotr's secret infatuation. She decides to move away from Moscow to live with her parents.
2-ші акті
Спиридоновнаның жұмбақ қонақ үйінде Еремка, содан кейін Груня келген саудагерлер мен кочергаларға ән салады. Басқалар кеткен соң, Спиридоновна қызының бай күйеуге үйленуін тілеп, Груняға келесі жолы Петрге әдемілік танытуға кеңес береді. Ол онымен кешкісін шаңғы тебуге келіседі. Петр кеткен соң, Груня білмейтін адамдардың сөзін естиді: Дашаның ата-анасы Мәскеуге қонаққа келген қонақ үйге кіреді; Даша күтпеген жерден олармен кездесіп, өз шешімін айтады. Бірақ әкесі оған күйеуін тастап, олармен бірге тұруға рұқсат бермейді. Осы әңгімеден Груня Петрдің некеде екенін жасырғанын түсінеді.
At Spiridonovna's busy inn, Yeryomka, and then Grunya, each sing a song for the visiting merchants and coachmen. As the others depart, Spiridonovna, desiring that her daughter marry someone well off, urges Grunya to use her wiles on Pyotr the next time he comes in. When he does, she caresses him and manages to set up a date with him to go sleigh riding that evening. He leaves, and Grunya overhears some people she does not know: Dasha's parents enter the inn, having come to Moscow to visit; Dasha, unexpectedly meeting them there, tells them of her decision. But her father forbids her to leave her husband and move in with them. From this conversation Grunya realizes that Pyotr has deceived her concerning his marital status.
3-ші акт
Груния қонақүйде Петрді күтіп, тағдырына ашуланып зар жылайды. Петр келген соң оның көңіл күйі өзгергенін байқайды, себебі Груния одан жиіркеніп, қабылдамайды, және оған Вася ғана айтқан болуы керек деп ойлайды. Ол Васямен бірге кеткенде, Еремка Петрге өзінің бір досы – колдовникке барып, мәселесін шеше алатынын ұсынады. Петр онымен кездесуге келіседі.
Waiting to meet Pyotr at the inn, Grunya bemoans her fate. Upon arriving, Pyotr reads her change of mood as she spurns him, and guesses that only Vasya could have clued her in. When she goes off with Vasya, Yeryomka suggests to Pyotr that a visit to a witch friend of his will solve his problems. Pyotr agrees to see her.
4-ші акт
Көшеде Shrovetide тойы толыққанды жүріп жатыр, әндер айтылып, тағам сатылуда. Пётр, мас және ойға батқан күйде, Еромкамен бірге осы оқиғаға келеді. (Солдақ Пётрге болашақта үйленесінін айтқандықтан, ол Дашаға үйленгенін қалайды.) Вася Грунямен келгенде, Пётр оны өлтіруге тырысады, бірақ тек өзін ғана жамандап алады. Көбірек Shrovetide тойға қатысушылар халықты шашыратқаннан кейін, Пётр тағы да Еромканың ықпалына түседі: соңғысы жоспар ұсынады: Дашаға Пётр "құртты жарғыда" ауырғанын айту керек. Вася бұл сөйлесуді естиді де, оны ескерту үшін жүгіріп кетеді.
Out in the streets, Shrovetide merry making is in full swing, with singing of songs and selling of food. Pyotr, drunk and brooding, comes upon the scene with Yeryomka. (The witch has told Pyotr that his future portends a wedding, hence his concern with being married still to Dasha.) When Vasya shows up with Grunya, Pyotr tries to kill him, but merely humiliates himself. After more Shrovetide revelers draw the crowd away, Pyotr comes once again under Yeryomka's influence: the latter proposes a plan: Dasha will be told that Pyotr has become ill out at the "wolf's gully." This conversation is overheard by Vasya, who runs off to warn her.
5-ші акт
Қаңқада, жарығы аз үйдің жанында, түнгі қар боранының шуы ішінде Пётр соңғы бірнеше сағаттағы сөздерді еске алады. Еремка Дашамен бірге кіреді, ал Даша оның алдауына сенеді. Пётр Дашаға пышақпен ұмтылғанда, ол үйге қашады; ол оның соңынан кіріп, оны өлтіреді. Жақындап келе жатқан сыңғырдың дыбысы Еремканы қорқытып жібереді: Вася Дашаны ескерту үшін таба алмайды, сондықтан ол Илья мен оның ата-анасымен бірге жоспарланған кісі өлтіру орнына келеді, бірақ Пётрды ғана көреді, сонда оның әкесі оны кінәлайды. (Ескертпе: түпнұсқа пьесада Пётр кісі өлтіру ойынан бас тартып, үйленуін келістіреді.)
Out in the ravine, near a weakly lighted hut, amidst noises of a nocturnal snowstorm, Pyotr imagines voices of the previous few hours. Yeryomka enters, with Dasha, who has fallen for the ruse. When Pyotr rushes at Dasha with a knife, she runs into the hut; he follows her into it and kills her. The sound of approaching sleighbells frightens Yeryomka away: Vasya could not find Dasha to warn her, and so he, along with Il'ya and her parents, have driven to the site of the planned murder, only to come upon Pyotr, who is condemned by his father. (Note: in the original play, Pyotr gives up the idea of murder and reconciles his marriage.)