Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чехтер Хорватияның мойындалған аз ұлттық топтарының бірі болып табылады. 2011 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша Хорватияда 9 641 чех тұрады, бұл елдің жалпы халқының 0,22% құрайды.
Czechs are one of the recognised minorities of Croatia. According to the census of 2011 there were 9,641 Czechs in Croatia, comprising 0.22% of total population.
Тарих
1699 жылы Карловиц келісімінен кейін Славония Осман империясынан Габсбургтерге өтті, мұсылман халқы қашып кетті. Бұл үлкен аумақтарды бос қалдырды, ал Габсбургтер өз империясының түкпір-түкпірінен келген адамдарды жаңа жерлерге қоныстандыра бастады. Алғашқы чехтер шамамен 1750 жылдары Славонияға келді және 19 ғасыр бойы Батыс Славонияда қоныстанды. Хорватияда олар Чехиядағы жерді сатқан ақшаға он немесе одан да көп акр егістік жер сатып ала алды. Чехтер Хорватияның басқа да аймақтарына, мысалы Горски котарға және ірі қалаларға қоныстанды, онда олар шебер жұмысшылар мен кеңсе қызметкерлері ретінде жоғары бағаланды, бірақ екі-үш буын ішінде ассимиляцияланды. Осы қалалық чехтердің бірі – хорват жазушысы Август Шеноа. Чехтер мәдени тұрғыдан ұйымдасу қажеттігін сезінді және 1874 жылы Загребте алғашқы Česká Beseda (чех сөзі) құрылды. Бұл ұйым чех мәдениетін және Хорватияда чех тілінің қолданылуын насихаттады, сондай-ақ сол жылы чех тіліндегі алғашқы театрлық қойылымды ұйымдастырды. Уақыт өте келе бүкіл Хорватияда Česká Beseda ұйымдары (Чешка Беседаның көпше түрі) құрылды, чех кітапханалары мен чех "Сокол" қозғалысының спорттық қоғамдары ашылды. 1911 жылы Загребте алғашқы чех газеті жарық көрді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылған Серб, хорват және словен корольдігі чех азшылығына өте ықыласпен қатысты. Бұл екі дүниежүзілік соғыс аралығында Чехословакиямен достық қарым-қатынасқа және ортақ славян тамырларына байланысты болды. 1922 жылы Даруварда алғашқы чех мектебі, ал 1926 жылы да Даруварда алғашқы балабақша ашылды. Чехтер саяси тұрғыдан ұйымдасып, корольдіктің алғашқы жылдарында ғана белсенді болған чех партиясын құрды. 1922 жылдан бастап Дуруварда Jugoslávští Čechoslováci (Югославиялық чехословактар) газеті шығарыла бастады. Чехтер, словактар сияқты, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оккупациялық билікпен ынтымақтаспады. Соғыстан кейін олардың кейбіреуі Чехословакияға кетті, бірақ кейін коммунистер Чехословакияда билікті басып алғаннан кейін көптеген адамдар қайта оралды. Социалистік Югославияда, соғыстан кейінгі кезеңде чехтер одан да көп құқықтарға ие болды және көптеген мектептер ашылды. Югославияның тарауынан кейін чех аймақтары соғыс қимылдарының жанында қалды және көптеген чехтер Хорватия армиясына қатысты. Чехтер ресми түрде автохтон ұлттық азшылық ретінде танылды және олар Хорватия парламентіне словактармен бірге арнайы өкіл сайлайды. 2000, 2003 және 2007 жылдарғы сайлауларда чех және словак өкілі Хорват шаруалар партиясынан Зденка Чунхил болды.
After the Treaty of Karlowitz in 1699, Slavonia changed hands from the Ottomans to Habsburgs, and the Muslim population fled. This left large swathes of land vacant, and the Habsburgs started to colonize new lands with people from all parts of their Empire. The first Czechs arrived in Slavonia around the 1750s, and were settled in Western Slavonia throughout the 19th century. In Croatia, they could buy from ten or more acres of arable land for price of they sold in the Czech lands. Czechs also settled other parts of Croatia such as Gorski kotar, and bigger cities where they were praised as skilled workers and clerks, but were assimilated in two or three generations. One of these urban Czechs was August Šenoa, a Croatian writer. Czechs soon found the need to culturally organise themselves, and in 1874 the first Česká Beseda (Czech word) was founded in Zagreb. This was an organization promoting Czech culture and the use of Czech in Croatia, and organised the first theater play in Czech in the same year. In time České Besedy (Czech plural of Česká Beseda) were founded all across Croatia, and opened Czech libraries and Sport societies of the Czech Sokol movement. In 1911 the first Czech newspaper started printing in Zagreb. The Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes, established after the First World War, was very amicable to the Czech minority. This has been attributed to the cordial relations with Czechoslovakia during the interwar period, and joint Slavic roots. The first Czech school was open in 1922 in Daruvar, and first kindergarten in 1926 also in Daruvar. Czechs organized themselves politically and formed a Czech party which was active only in the first years of Kingdom. From 1922 the newspaper Jugoslávští Čechoslováci (Yugoslav Czechoslovaks) was printed in Duruvar. Czechs, just like Slovaks generally did not collaborate with the occupying powers during the World War II. Some of them left to Czechoslovakia after the war, but a number of them subsequently returned, as the communists seized power in Czechoslovakia. In Socialist, post World War II Yugoslavia Czechs enjoyed even greater rights, and more schools were opened. After the break up of Yugoslavia, Czech areas were found near war operations and many Czechs participated in Croatian army. Czechs are officially recognized as an autochthonous national minority, and as such, they, together with the Slovaks of Croatia, elect a special representative to the Croatian Parliament. In the elections of 2000, 2003, and 2007, the Czech and Slovak representative was Zdenka Čunhil from the Croatian Peasant Party.
Мәдениет
Чехтер Хорватияның барлық аймақтарында 24 «Чехиялық Беседа» ұйымында біріккен, олар Хорватияның чехтер одағын құрайды – Хорватияда чех тілі мен мәдениетін дамытумен айналысатын ұйым. «Беседа» ұйымдарының негізгі қызметтері – халық билері, поэзия, әндер және чех тілі курстары. Кейбір «Беседа» ұйымдарында тіпті театр үйірмелері де бар, ал Чехтер одағы «Jednota» («Бірлік») аталған апталық журналды шығарады. Олар театр үйірмелерінің фестивальдерін, чех балалар әндерінің фестивальдерін, мектеп оқушыларының мәдени шараларының «Naše Jaro» фестивалін, жас халық биі үйірмелерінің «Vanočka» фестивалін және Дарувар қаласындағы «Dožinky» екі жылдық фестивалін ұйымдастырады. Хорватияда ондаған чех бастауыш мектептері мен балабақшалары бар, ал Дарувардағы жоғары мектепте чех тілі бөлімі бар. Хорват чехтерімен байланысты екі өнеркәсіптік тауар белгісі бар: Велики Зденцидегі зауытта өндірілетін «Zdenka» ірімшігі және Дарувардағы сыра зауытында өндірілетін «Staročeško» («Ескі чех») сырасы. Оларды чех емес көршілері «Пемци» деп те атайды.
The Czechs are organised in 24 Česka Beseda's all across Croatia that form the Czech Union of Croatia, an organization that promotes Czech language and culture in Croatia. Folk dance, poetry, singing and Czech courses are the main activities of Beseda's. Some Beseda's even have theater groups, and the Czech Union prints their weekly magazine called Jednota (Unity). They organize festivals of theater groups, festivals of Czech children song, Naše Jaro festival of schoolchildren cultural activities, Vanočka festival of younger folkdance groups and biennal manifestation Dožinky in Daruvar celebrating end of harvest works. There are dozens of Czech primary schools and kindergartens and High School in Daruvar has one Czech department. There are also two industrial brands associated with Croatian Czechs; Zdenka cheese, produced in a factory in Veliki Zdenci dominantly Czech village and Staročeško (Old Czech) beer produced by a brewery in Daruvar. They are also referred to by their non Czech neighbours as Pemci.