Кіріспе
Ағылшын қысқа әңгімелер жазушысы, романист, баспагер және мемлекеттік қызметкер Герберт Рассел Уэйкфилд (1888 – 1964 жылдың 2 тамызы) – бүгінде әсіресе әуесқойлар арасында әңгімелерімен танымал ағылшын жазушысы.
Herbert Russell Wakefield (1888 – 2 August 1964) was an English short story writer, novelist, publisher, and civil servant chiefly remembered today for his ghost stories.
Өмір
Уэйкфилд 1911 жылы Бирмингем епископы болған Генри Расселл Уэйкфилдтің төрт баласының үшіншісі болды. Кент қаласындағы Сэндгейтте туған ол, Оксфорд университетінің колледжіне түсуге дейін Марлборо колледжінде білім алды. Онда ол қазіргі заман тарихынан екінші сыныптық диплом алып, сондай-ақ бірінші сыныптық крикет, гольф, хоккей және футбол ойнады. 1912 жылдан 1914 жылға дейін ол лорд Нортклифтің хатшысы болды; содан кейін Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияда және Балканда Корольдік Шотландия фюзилерлері құрамында қызмет етіп, капитан шеніне жетті. Соғыс жылдары Уэйкфилд британ үкіметін Ұлыбританияның соғыс күштеріне көмектесу үшін қытай жұмысшыларын пайдалануға шақырды. 1920 жылы Уэйкфилд әкесінің хатшысы болып жұмыс істеді, ол епископпен бірге Америкаға ұзақ сапар жасады. Сол сапарда ол Барбара Стэндиш Уолдомен танысып, үйленді, оның ата-анасы бай деп есептелді. Уэйкфилдтер Лондонға қоныс аударды, онда Уэйкфилд Уильям Коллинз, Sons and Co. кітап баспасының бас редакторы болып жұмыс істесе, ол медбике болып жұмыс істеді. 1936 жылы олар ажырасып, 1946 жылы Уэйкфилд Джессика Сидни Дэвиге қайта үйленді. Баспа саласындағы тәжірибесі оған бірнеше ерекше және қорқынышты әңгімелер үшін материал берді, соның ішінде "Тёркс және Талбот мырзалар". Лондонның Кенсингтонында қайтыс болғанға дейін Уэйкфилдтің әйелі Август Дерлетке күйеуінің хат алмасу файлдарын, қолжазбаларын және өзінің барлық суреттерін жойғанын хабарлады.
Жұмыс
Уэйкфилдтің арбалы оқиғалары оның ұзақ жазушылық мансабында бірнеше жинақтарда жарияланды: «Олар кешке оралады» (1928), «Қарттың сақалы: Он бес алаңдататын әңгіме» (1929), «Қораптағы адамды елестетіңіз» (1931), «Арбалы оқиғалар» (1932), «Арбалылар компаниясы» (1935), «Сағат он екі соққанда: Табиғаттан тыс әңгімелер» (1940) және «Шеолдан келген саяхатшылар» (1961). 1946 жылы Огаст Дерлеттің Arkham House баспасы АҚШ нарығы үшін «Сағат он екі соққанда» кітабының кеңейтілген нұсқасын шығарды; сондай-ақ олар «Шеолдан келген саяхатшылар» кітабының да баспагерлері болды. 1978 жылы Джон Мюррей Ричард Далби редакциялаған «H. Russell Wakefield-тің ең жақсы арбалы оқиғалары» кітабын жариялады, ол Уэйкфилдтің мансабын қамтыды және бұрын жинаққа енбеген әңгімелерді де ұсынды. 1990 жылдары Ash Tree Press баспасы оның жарияланған арбалы оқиғаларының толық жинағын шығарды, олар шектеулі таралыммен жарық көрді және тез арада сатылып кетті. Ash Tree 2000 жылы бұрын жарияланбаған әңгімелер жинағын, «Таңда қайта кездесу және басқа жиналмаған арбалы оқиғалар» атты кітапты шығарды. Уэйкфилдтің табиғаттан тыс көркем шығармаларына М. Р. Джеймс пен Алджернон Блэквудтың еңбектері зор әсер етті. «Қызыл орын», «Данкастердегі он үшінші лунка», «Көр соқырдың ойыны», «Жоғары қара!» және «Ол келіп, кетеді!» – оның ең көп жинаққа енген әңгімелерінің қатарында. Уэйкфилд арбалы оқиғаларымен танымал, бірақ ол одан басқа да салаларда жұмыс істеді. Ол қылмыстық санаға қызығушылық танытып, екі ғылыми-зерттеу еңбегін жазды: «Жасыл велосипед ісі» (1930) (Лестерширдегі 1919 жылғы өлім туралы) және «Ландру: Француздық көкбауыр» (1936). Ол сондай-ақ үш детективтік роман жазды: «Дәлелге құлақ сал» (1933), «Күдік белдеуі» (1936) және «Өлімнің мейманханасы» (1938). 1968 жылы BBC телеарнасы Уэйкфилдтің табиғаттан тыс әңгімесі «Өлімнің жеңісі» бойынша драмалық қойылым жасады, оның басты рөлінде Клэр Блум ойнады, және қазір «Түнгі қорқыныш» сериясы үшін жойылған деп есептеледі.
Сыни қабылдау
Көптеген сыншылар Уэйкфилдті табиғаттан тыс қорқынышты әңгімелердің ұлы шеберлерінің бірі санайды; оның осы саладағы атмосфералық жұмысы көбінесе М. Р. Джеймспен салыстырылады. Август Дерлет оны «Шеридан Ле Фанудан басталып, Монтегю Родс Джеймспен шыңына жеткен арбалы әңгімелер дәстүрінің соңғы маңызды өкілі» деп атады. Джон Бетджеман: «М. Р. Джеймс – арбалы әңгімелердің ең ұлы шебері. Генри Джеймс, Шеридан Ле Фану және Х. Рассел Уэйкфилд оған тең жарысқандар». М. Р. Джеймс өзі мақтауында сақтық танытып, «Кешкі сағатта оралатындар» жинағын «бірқатар кемшіліктері бар, одан бір-екі жағымсыз әңгімені алып тастаған жөн» десе де, кітапта «бірнеше керемет бөлімдер, өте тапқыр оймен жазылғандары» бар екенін айтты. Х. П. Лавкрафт Уэйкфилдтің «кейде, оның мәдениетке құштарлығына қарамастан, қорқыныштың биік деңгейіне жететінін» айтты. Франц Роттенштейнер Уэйкфилдті «классикалық арбалы әңгімелер жазушының соңғы өкілі» деп сипаттап, оның арбалы әңгімелерінде «белгілі бір күш» бар екенін мәлімдеді. Қорқыныш туралы зерттеуші Р. С. Хаджи Уэйкфилдтің «Шекара күзетшілері» әңгімесін ең қорқынышты әңгімелердің тізіміне қосты. Ал С. Т. Джоши Уэйкфилдтің жұмысына сынды көзбен қарады, оны «ешқандай ерекшелігі жоқ Х. Рассел Уэйкфилд» деп атады. Уэйкфилдтің туындыларына қатысты сын-пікірлер шашыраңқы және жинақталмаған. Олардың көп бөлігі оның жинақтарының қайта басылымдарында, анықтамалық кітаптардағы қысқа мақалаларда және Джек Салливанның «Таңғажайып түндер: Ле Фанудан Блэквудқа дейінгі ағылшын арбалы әңгімесі» (1978) сияқты зерттемелерде кездеседі. Бағалауларды «Табиғаттан тыс көркем әдебиет жазушылары» (Scribners, 1985), «Қорқыныш, арбалар және готикалық жазушыларға арналған St. James нұсқаулығы» (St. James Press, 1998), «Дүниежүзілік табиғаттан тыс әдебиет» (Greenwood Press, 2005) кітаптарында табуға болады.