Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1986 жылы Зигмарс Лиепиньш және Мара Залите жазған рок-опера. "Lāčplēsis" рок-операсы – латыш халқының ұлттық эпосы "Lāčplēsis" негізінде құрылған латыш мюзиклі. Либреттосын 1986/87 жылдары Мара Залите жазса, музыкасын Зигмарс Лиепиньш жазды. Алғашқы қойылымы 1988 жылғы 23 тамызда Рига қаласында өтті. Мара Залитенің жеке сайтында айтылғандай, 43 қойылым болды, олардың әрқайсысына 4000 адам қатысты.
1986 rock opera by Zigmārs Liepiņš. and Māra Zālīte
The rock opera Lāčplēsis is a Latvian musical based on the Latvian national epic Lāčplēsis. The libretto was written in 1986/87 by Māra Zālīte, with music composed by Zigmārs Liepiņš. It premiered in Riga on 23 August 1988. According to Māra Zālīte's homepage there were 43 shows, each attended by 4,000 people.
Саяси және мәдени маңызы
Лачплесис үшінші латыш ұлттық оянуының басында тұңғыш рет көрсетілді. Онда кеңес үкіметіне қарсы айқын көзқарас байқалады және ол Латвиядағы тәуелсіздік күресін ынталандырды.
Lāčplēsis was first shown at the beginning of the Third Latvian National Awakening. It has clear anti Soviet undertones and it inspired the rising independence movements in Latvia.
Қорытынды
Бастапқы өлеңнен айырмашылығы, Кангарлар мен Лāчплесис ең жақсы дос болып табылады. Екеуі де батыр, екеуінің де кемшіліктері бар, бірақ Кангардың кемшілігі анық көрінеді: ол өте жоғары мақсатты. Рок-опера көбінесе Кангардың атақ-даңққа құмарлығынан ақылдан безіп, Лāчплесистің әлсіз жағын шетелдік шабуылшыларға жариялағанға дейін өзінің сатқындығын сезбейтінін көрсетеді. Кангар сатқындық туралы тіпті ойлаудан бас тартатын Кокнезиске қарсы қойылады. Лаймдота мен Лāчплесис көп жағынан Латвия мен латыш халқының символы ретінде бейнеленеді: Лаймдота Латвияның өзін көрсететіндей, ал Лāчплесис Латвия халқының символы болып табылады. Жамандық жасаушылар – крестшілер, олардың жетекшісі Дитерих, оған шайтандар мен жасырын хабар берушілер көмектеседі.
Unlike in the original poem, Kangars and Lāčplēsis are the best of friends. They are both heroes, they both have weaknesses, but Kangars' is easily noticeable: he is very ambitious. The rock opera mostly deals with Kangars' being blinded by the desire for fame, unaware of his betrayal until he reveals Lāčplēsis' weakness to the foreign invaders. Kangars is contrasted to Koknesis, who refuses even to think of betrayal. Laimdota and Lāčplēsis are characterised as symbols of Latvia and the Latvian people in many ways: Laimdota appears to represent Latvia herself, while Lāčplēsis stands for the people of Latvia. The villains are the crusaders, represented by their leader Dīterihs, aided by devils and informers.
Сюжет
Лачплесис пен Кангарлар Буртниекиге оқуға жіберіледі. Жолда олар Айскраукле қамалына барады, онда Кангарсты шайтандар тұтқынға алып, азаптап, өз халқын құлдыққа сатуға және христиан дінін орнатуға мәжбүрлеуге тырысады. Ол бас тартқанда, бас шайтан Ликцеппур азаптауды тоқтатады және Лачплесис оның жолында тұрмаса, Кангардың барлық атаққа ие болатынын айтып, оның санасын улайды. Осы уақытта Лачплесисті екі сиқыршы Даугаваға тастап кетеді, бірақ оны Стабурадзе құтқарады және бұл оның алғашқы өлімі екенін айтады. Ол үш рет өліп, қайта тірілуге және үш кезеңнен өтуге тиіс: қанаушылықтан азаттыққа. Ол өлгені туралы сұрағанда, оған Стабурадзеді, суға батқан қамалдарды, ұшқан көлдерді және өзінің кім екенін есінде сақтағанша тірі екені айтылады: оны барлық латыш аналары баққан, оның жаны барлық латыштардың жанынан құралған. Содан кейін Кокнесис пайда болып, Лачплесиске латыштар үшін отан салуды тапсырады және оны ағашпен қамтамасыз етуге уәде береді. Кейін Буртниекиде Лачплесис Лаймдотамен әдемі сөздер айтысады; олар Буртниеки қамалының әндерін тыңдайды, ал Лаймдота күн құдайы Саулеге дұға етеді. Оның әнін тыңдағаннан кейін Лачплесис Лаймдотаға осы ән арқылы өзінің отанының бұрынғыдан да қатты естілетінін айтады және Буртниекидің суға батқан қамалын көтереді. Шайтандар оны тоқтатуға тырысады, оның ұлтының тарихы жоқ, тек ескі әйелдердің әңгімелері бар дейді, бірақ ол сәттілікке жетеді және Лаймдотамен, Латвияның жанымен үйленеді. Кейін Лаймдота Кангарсты кездестіреді, ол онымен бірге болуын сұрайды. Ол бас тартса, Кангар оны зорлап, қалағандарымен бөліседі деп қорқытады. Содан кейін ол оны ұрлап, Лачплесиске "сүйіктісі" Кокнесиспен бірге қашып кеткенін айтады және Лачплесиске кетуді ұсынады. Жүрегі ауырған Лачплесис оның кеңесін тыңдайды. Саяхатында Лачплесис Солтүстік Сәулесінің бейнесі Зiemeļmeitaмен кездеседі, ол оған бұл оның екінші өлімі екенін айтады: енді ол сенімсіз болса, өлген болады. Енді Лачплесис өз халқына қайтуды қалайды, бірақ үш көп басты монстр, йодимен бетпе-бет келеді. Ол олардың барлық басын, біреуін қалдырып кесіп тастағаннан кейін, соңғы йоди одан мейірімділік тілейді және айналадағы тастардың ішінде сиқырланған адамдар бар екенін айтады. Лачплесис оларды оятып, үйіне қайтады. Шайтандар қорқып, қарғыс айтып, халықтың олардың билігінде болғанын, жергілікті әндер мен тілдің жойылуға жақын болғанын айқайлайды. Дитерихс тек Кангардың ғана оларға көмектесе алатынын жариялайды және шайтандарға латыш халқының арасында Кангарды іздеуге бұйрық береді. Шайтандар Кокнесисті оларға қосылуға көндіруге тырысады, бірақ ол Лачплесис өзінің досы екенін және Лачплесис оған сене алатынын айтып, бас тартады. Содан кейін Лаймдота пайда болады және Лачплесис одан неге жылап жатқанын сұрайды. Ол өзін арсыз және лас деп жауап береді. Лачплесис оған оның көз жасында таза болатынын айтады және екеуі де бір-бірінің көз жастары арқылы қайта туылады; содан кейін олар үйленеді. Осы арада Кангар Лачплесистің әлсіздігін ақыры анықтап, оны жауға ашады: Лачплесистің күші оның құлағында, өйткені ол өз отанының дыбысын естиді және оның әрбір қозғалысын құлақтарымен сезінеді. Егер олар Лачплесисті саңырау етсе, ол сенімсіз және естеліксіз болады, сондықтан жеңілуі оңай. Тек содан кейін ғана Кангар өзінің не істегенін түсінеді және Латвияны жақсы көретінін айтады. Крестшілер Лачплесис пен Қара Жоғарғы салт үшін турнир ұйымдастырады, ол көздері, құлақтары және тілі жоқ жаратылыс: оған жақындаған кез келген адамның сенімі мен естелігі тартылып алынады. Лачплесис өзін қорқынышты сезінеді, бірақ оның отаны оны шақыруын сұрайды. Айтушы оның Қара Жоғарғы салтпен күресі әлі аяқталмағанын, бірақ Лачплесис оны өлтіретін уақыт келеді дейді.
Lāčplēsis and Kangars are sent to study at Burtnieki. On the way they visit Aizkraukle Castle where Kangars is taken captive and tortured by devils, asking him to betray his people by drawing them into slavery and establishing Christianity. When he refuses, the torture is interrupted by the head devil Līkcepure who brainwashes him by saying that Kangars would win all fame if Lāčplēsis were not standing in his way. Meanwhile, Lāčplēsis is dropped into the Daugava by two witches, but is saved by Staburadze, who tells him that this is his first death. He is supposed to die and come back to life three times, and go through three periods of transition from oppression to freedom. When he asks if he is dead, he is told that he is alive as long as he remembers Staburadze, sunken castles, flying lakes and who he is: he has been nursed by all Latvian mothers and his soul is made from the souls of all Latvians. Then Koknesis appears, telling Lāčplēsis to build a homeland for Latvians, and promises to supply him with wood. Afterwards, at Burtnieki, Lāčplēsis flirts with Laimdota; together they listen to songs of Burtnieki castle and Laimdota sings a prayer to Saule, the sun deity. After listening to her, Lāčplēsis tells Laimdota that through this song he hears his motherland even louder than before and raises the sunken castle of Burtnieki. The devils try to stop him, saying that his nation has no history, only old wives' tales, but he succeeds and is engaged to Laimdota, who is the very soul of Latvia. Later Laimdota meets Kangars, who asks her to be with him. When she refuses Kangars threaten to rape her and share her with anyone who wants her. Then he kidnaps her and tells Lāčplēsis that she has fled together with "her lover" Koknesis and suggests that Lāčplēsis should leave. Broken hearted, Lāčplēsis follows his advice. In his wanderings Lāčplēsis meets Ziemeļmeita (personification of the aurora borealis), who tells him that this is his second death: he is told that he is dead if he does not believe any more. Now Lāčplēsis wants to return to his people, but is faced with three multiheaded monsters, the jodi. When he has chopped off all but one of their heads, the last jods begs for mercy and tells him that the rocks around are actually bewitched people. Lāčplēsis awakens them and returns home. The devils are now frightened; they curse and cry that people were already under their rule, and the local songs and language were almost exterminated. Dīterihs announces that only Kangars can help them and orders the devils to search for Kangars among the Latvian people. The devils try to convince Koknesis to join them, but he refuses, saying that Lāčplēsis is his friend and Lāčplēsis can count on him. After that, Laimdota appears and Lāčplēsis asks her why she is crying. She answers that she is dishonoured and dirty. Lāčplēcis tells her that she will become clean in his tears and they are both reborn through each other's tears; then they are married. Meanwhile, Kangars has finally discovered the weakness of Lāčplēsis and reveals it to the enemy: Lāčplēsis' power is in his ears, because he hears his motherland and feels her every movement with his ears. If they make Lāčplēsis deaf, he will be unbelieving and unremembering and therefore easy to defeat. Only then does Kangars realise what he has done and cries that he loves Latvia. The crusaders arrange a tournament for Lāčplēsis and the Black Knight, a creature that has no eyes, no ears and no language: belief and memories are drawn out of anyone who comes near him. Lāčplēsis feels doomed but still asks his motherland to call him. The narrator says that his fight with the Black Knight has not ended yet but there will come a time when Lāčplēsis will kill him.