Кіріспе

Наполеон – 2002 жылы түсірілген тарихи мини-сериал. Ол Кристиан Клавье сомдаған Наполеон Бонапарттың өмірін зерттейді. Бұл сол кезге дейін Еуропадағы ең қымбат телесериал болып, оның өндірісіне 46 330 000 АҚШ доллары жұмсалды. Мини-сериал Наполеонның әскери жемістері мен жеңілістерін, оның ішінде Аустерлиц, Эйлау және Ватерлоо шайқастарын, сондай-ақ Ресейден шегінісін қамтиды. Ол Наполеонның жеке өміріне де үңіліп кіреді: Жозефина де Боарнемен некесі және ажырысуы, Парма герцогинясы, Франциск II-нің қызы Мари Луизамен некесі, сонымен қатар Элеонора Денюэль және Мари Валевскамен болған қарым-қатынастары. Сериал Макс Галлоның өмірбаянына негізделген. Мини-сериалды Францияда GMT Productions, ал Канадада Transfilm, АҚШ-та A&E Networks және Ұлыбританияда Spice Factory бірлесіп өндірді. Францияда ол алғаш рет 2002 жылдың 7 қазанында France 2 арнасында көрсетілді, Квебекте 2003 жылдың 2-23 ақпаны аралығында Super Écran арнасында көрсетілді, кейін Télévision de Radio Canada арнасында қайта көрсетілді. АҚШ-та ол 2003 жылдың 7 сәуірінен 8 сәуіріне дейін Arts and Entertainment (A&E) арнасында көрсетілді. Сериал жақсы және оң пікірлерге ие болды, Клавье Наполеонды сомдауы, шайқас сахналары мен шынайылығы үшін мақтау алды.

Сюжет

1818 жылы Наполеон Сент-Елена аралында тұтқындалады. Флешбек арқылы Наполеонның өмірі, оның жесір Джозефина де Боарнаимен алғашқы кездесуі және 1795 жылғы 13 Вендемиердегі роялистердің бүліктерін басу арқылы мансабының қарыштап өсуі көрсетіледі. Ол 1796 жылы Арколь шайқасына қатысады. Жұбайлар болашақ үйлерін, Мальмезон сарайын тексеріп көреді, ал Наполеон Таллеран мен Фушемен одақтасады. Наполеон 1798–1801 жылдары Египет пен Сириядағы француз жорығын жүргізеді, 18 Брумер төңкерісін жасап, 1800 жылы Сент-Никаза көшесіндегі қастандықтан қашады. 1804 жылы Наполеон герцог д’Энгиеннің тұтқындалуы мен өлім жазасын орындауын бақылайды, одан кейін Бонапарт әулетінің мүшелерінің мәртебесі көтеріліп, Наполеон императорлық тәж киеді. Ол 1805 жылы Аустерлиц шайқасына, содан кейін 1806 жылы Йена-Ауэрштедт шайқасына қатысады. Наполеон Мария Валевскамен махаббатқа беріледі, ал оның әйелімен арадағы қиындықтар күшейе түседі. 1807 жылы Эйлау шайқасында Наполеон маршал Мишель Ней бастаған күштердің келгенін асыға күтеді, олар уақтылы жетіп келеді. Наполеон Тильзитте Александрмен қысқа мерзімді бейбіт келісімге қол қояды, ал қымбатқа түсетін Пиреней соғысы басталып, отбасы және императорлық мұрагерлік мәселелері үстемдік таба бастайды. Ол 1809 жылы Асперн-Эсслинг шайқасында жеңіліске ұшырайды, ал 1810 жылы Парма герцогинясына үйленеді, ол 1811 жылы ұл табады. Ресейдің наразылығына ықпал еткен Наполеон 1812 жылы Ресейге басып кіреді және Кремльден Мәскеудің өртенгенін көреді. Наполеон Ресейден ащы жеңіліспен қайтады. Францияның әлсіздігін сезінгеннен кейін 1813 жылы Алтыншы коалиция соғысы басталады, және Наполеонның күштері сандар жағынан кемдік танытып, Париж 1814 жылы жаулап алынады. Өзіне-өзі қол жұмысы жасауға тырысқаннан кейін және тақтан басқарылуға мәжбүр болғаннан кейін, ол Эльбаның егеменді билеушісіне айналады. Эльбадан қашып шыққан Наполеон 5-ші полк пен Нейді кездестіреді және оларды өз жағына көндіріп, тіпті Неймен келіседі. "Жүз күн" 1815 жылы Ватерлоо шайқасында императорлық әскерлердің жеңілісімен аяқталады. Наполеон Сент-Хелена аралына жер аударылады, онда оның жалғыз досы және сенімді адамы – жас ағылшын қызы, оған ол өмірінің тарихын айтады. Ол 1821 жылы қайтыс болады.

Өндіріс

Фильм Австрияда, Канадада, Чехияда, Францияда, Венгрияда, Мароккода және Швейцарияда түсірілді. Фильм жасаушылар Венгрияның көптеген жерлері 19 ғасырдағы Францияға ұқсайтынын байқады. Дегенмен, тарихи ортаны қайта жаңғырту үшін пост-өндірісте матты суреттер мен түрлі цифрлық эффекттер де пайдаланылды. Көптеген шайқас сахналарында Hybride Technologies компаниясы жасаған компьютерлік сарбаздар бейнематериалға қосылды. Наполеонның көптеген тарихи құжаттарды қалдырғаны өндіріске көмектесті, ал қалған құжаттарды қазіргі француз әскері ұсынды.

Тарихи ақиқат

Сен-Никаиз көшесіне жасалған қастандық кезінде Наполеон әйелімен бірге саяхаттап жатқандай көрінеді; бірақ шындығында Жозефина бөлек каретада болған. Наполеон мен Александр патша 1808 жылы Эрфурт конгресінде Никколо Паганинидің 24-ші капризінің орындалуын тыңдап отырғандары бейнеленген. Ал шын мәнінде, бұл туынды 1817 жылы жазылған. Наполеон Таллеранды сөккенде, оны "жібек шұлыққа оралған зәр" деп айтқан, бұл оқиға жеке бөлмеде емес, Наполеонның маршалдарының алдында болған. Осы кезде Таллеран қызметтен босатылған жоқ, өзі өкілінен бас тартқан болатын. Таллеран король Людовик XVIII-ге Наполеон мен оның әскерінің Парижге қарай жылжып келе жатқанын ескерткен. Бірақ шындығында Таллеран сол уақытта Вена конгресінде болған. Мурат Наполеонға алдағы Ватерлоо науқаны үшін қызметін тағы да ұсынғандай көрінеді, бірақ шынында Мурат бұл ұсынысты жеке кездесуде емес, хат арқылы жіберген, себебі екеуі соңғы рет 1813 жылы Германияда, Лейпциг шайқасында Наполеон жеңілгеннен кейін кездескен. Кембронның әйгілі сөзі мен Ватерлоо шайқасы кезінде Гвардия туралы оның танымал жауабы айтылған көрінеді. Бұл сөздердің нақтылығы күмәнді, бірақ көпшілік оларды оған жатқызады.

Қабылдау

Сериалдың премьерасы Наполеон туралы көптеген кітаптар мен фильмдер жақында жарық көрген немесе өндірісте болған кезде өтті, соның ішінде «C'était Bonaparte» деп аталатын сахналық қойылым, ол мини-сериалдың премьерасына бірнеше күн бұрын ашылды. Жарық көргеннен кейін, ол барлық қатысушы Еуропа елдерінде бір уақытта көрсетілген алғашқы телесериал болды. Тәбіршілердің пікірлері әртүрлі болды, Rotten Tomatoes сайтында орташа бағасы 75% құрады. Кейбір сыншылар, әсіресе комедиялық фильмдердегі жұмысымен танымал актер Кристиан Клавьердің бас рөлге тағайындалуына алаңдады. Француз сыншылары Клавьерді жалпы алғанда «жақсы Наполеон, бірақ нашар Бонапарт» деп бағалады. Яғни, әсерлі келбетке ие болғанымен, оның ішкі әлемін ашуға жеткіліксіз. Наполеонның көреген, зұлматшыл немесе жалғаншы ма, деген дауға қатысты тарихшы Жан Тулард мини-сериалды императорға «тыныш» деп санайды. Алайда, сериал оған жағымсыз сипаттарды да сыйлайды, соның ішінде соғыстың адамдық құнына деген бейжайлық сезімін. DVD Times-тың Энтони Нильд сериалдың темпін сынады. The Independent газетінің журналисі Джон Личфилд шайқас сахналарының реализмі тұрғысынан тұрақсыз екенін айтты. Бір рецензент Клавьер мен Малковичтің актерлік шеберлігін, декорациялар мен костюмдерді жоғары бағалады. DVD нұсқасын қарап тұрған myReviewer.com сайты «жалпы алғанда, Наполеон көңіл көшірмейді. Эпикалық өндірістің ауқымдылығы сезіледі және кейбір актерлік жұмыстар өте жақсы» деп жазды. Энн Ходжес Клавьердің актерлік шеберлігі мен визуалды эффектілерді мақтап, қосалқы актерлік құрамды сынады. C. W. Невиус жағымсыз пікір білдірді. Майкл Шпейер сериалдың егжей-тегжейлілігіне және актерлік шеберлігіне жоғары баға берді. Бір рецензент оны «әлсіз көңіл көшірмейтін нәрсе» деп атады. 2023 жылғы мақалада Ридли Скотттың фильмі жарық көргеннен кейін Джулио Бардини мини-сериалды жақсы бағалап, «бұл әлі де тарихи фактілердің бір интерпретациясы болып қала береді» деді.

Дау

Сериал Францияда жоғары бағаланды, бірақ Италияда теріс пікірлер алды. Италиялық саясаткер Умберто Босси сериалды Наполеонды әдемілеу көрсеткені үшін ашуланды, оның Италияны басып алуы жүздеген мың адамның қазасына және елдің көптеген өнер туындыларының тоналуына себеп болғанын еске салды. Ол сондай-ақ, Италияның RAI телеарнасын сериалды бірлесіп қаржыландырғаны үшін сынады. Продюсер және актер құрамындағы Жерар Депардье сериалды қорғап, оның шындыққа сәйкес келетінін айтты және "Босси, мүмкін, ақымақ Наполеонды көруді артық көрген болар" деді. Каст мүшелері Клавье мен Росселлини француз императоры мен императрицаның рөлдерін адал сомдағанын мәлімдеді. Сериал мини-сериал, фильм немесе арнайы туынды үшін ең үздік костюмдер номинациясында «Эмми» сыйлығын жеңіп алды.

DVD-нің шығарылуы

A&E белгісімен және A&E қосымша мүмкіндіктерімен үш дискілік DVD (толық экран) жазбасы АҚШ-та сатылады. Канадада REMSTAR белгісімен, A&E қосымша мүмкіндіктерісіз төрт дискілік DVD (толық экранды) жазбасы, ағылшын және француз тілдерінде бар. Француз тіліндегі нұсқасы 1.78:1 (16:9) кең экранды форматта.

Видео ойындар

Мини-сериалға негізделген, "Риск" стиліндегі "Наполеон" атты видео ойын 2002 жылдың 14 қарашасында Atari және Infogrames компаниялары Mac және Windows платформалары үшін шығарды. Ойын ойыншыларға Наполеонның тарихи шайқастарын қайта жасауға мүмкіндік береді. Мини-сериалдың саундтрегін жазған композитор Ричард Грегуар ойынның музыкалық бөлігіне де үлес қосты.